کیانوش جهانپور، سخنگوی سابق وزارت بهداشت: بیماری دیابت، از بیماریهای مزمن و البته شایع در جهان است ولی شیوع آن در جوامع و کشورها و بهخصوص در نژادهای مختلف متفاوت است. بههرحال بهجز عامل وراثت و ژنتیک، عوامل محیطی بهشدت در شیوع دیابت خصوصا در دیابت نوع دوم موثر است و قاعدتا فاکتورهای مربوط به سبک زندگی درکنار وراثت و نژاد در شیوع اثرگذار است. مطالعات مختلفی در ایران انجام شده و برآوردها چنین است که جمعیت ایران چیزی بین 7 تا 8 درصد و در مطالعات جدیدتر به شکل بدبینانه حتی عددی تا 11 درصد نیز برای جمعیت دیابتی کشور گزارش شده که آمار بالایی برای ابتلا به دیابت است. در مطالعات انجامشده میبینیم که در مناطق روستایی نسبت به مناطق شهری در ایران دیابت شیوع کمتری دارد. این موضوع از لحاظ سبک زندگی قابلتوجه است و به نظر میآید بخشی از دیابت در ایران بهشدت وابسته به سبک زندگی است. بهرغم وجود عوامل ژنتیکی و وراثتی، سبک زندگی است که میتواند هم در شیوع دیابت موثر باشد و هم اینکه سن بروز دیابت را در افراد بهتاخیر یا بهتعویق بیندازد. بههرحال تحرک فیزیکی، رژیم غذایی، نوع تغذیه، سفره خانوار و درنهایت رفتارهای مربوط به سبک زندگی در بروز و شیوع دیابت موثرند. در کشورمان تفاوت درگیری با دیابت را در استانها میبینیم مثلا در برخی استانهای غربی در گذشته کمترین شیوع دیابت را داشتیم و در استانهای دیگر بهخصوص در مرکز کشور شیوع بالاتر بود. در همه اینها علاوهبر ژنتیک و وراثت، مساله سبک زندگی بهشدت تاثیرگذارند.
بههرحال ادعا میشود که سهم عوامل اجتماعی موثر بر سلامت سهم بزرگی است و حتی بیشتر از خود حوزه سلامت و وزارت بهداشت بر سلامتی اجتماع تاثیر دارد. عوامل اجتماعی موثر بر سلامت شامل عوامل اقتصادی، تغذیهای، شغلی و روانی، رفاهی، اجتماعی و مسائل دیگری که ممکن است سبک زندگی افراد را تحتتاثیر قرار دهد. اقتضای شغلی، اقتضای زندگی اجتماعی و وضعیت روانی و اجتماعی و تمام این موارد میتوانند در بروز و شیوع دیابت موثر باشند. قاعدتا دولتها بهخصوص در کشورهایی مانند ایران با توجه به گستردگی ماموریتشان و انتظاراتی که از آنها وجود دارد، نمیتوانند خودشان را مبرا از تاثیر نقش منفی یا مثبت خود در این حوزه بدانند. هم دولتها در سیاستگذاریهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی خودشان موثر بودهاند و هم اینکه تغییرات فرهنگی که فارغ از دولتها در جامعه اتفاق افتاده مانند کاهش تحرک فیزیکی، رفتارهای غلط نهادینهشده، موثر بوده و تمام این عوامل دست به دست هم داده تا در سالهای اخیر پررنگتر از گذشته به چشم بیاید. قطعا دیابت را نمیتوان به صفر رساند. دیابت انواع 1 و2 هیچگاه به صفر نمیرسد ولی اینکه شیوع افزایش پیدا کند یا سرعت افزایش فراتر از سرعت جمعیت باشد، وابسته به عوامل اجتماعی مرتبط با سلامت است. این عوامل اجتماعی موثر بر سلامت نیز متاثر از بخش عمدهای از سیاستگذاریها و سیاستهای دولتی است.
در دنیا علاوهبر پزشکی اجتماعی فراتر از آن ترمینولوژی مرتبط با پزشکی سیاسی را داریم، یعنی بسیاری از رفتارهای سیاسی و سیاستگذاریها بر سلامت افراد موثرند و میتوانند در کاهش یا افزایش شیوع بیماریها اعم از بیماریهای مزمن یا حتی بیماریهای حاد موثر باشند. سادهترین اتفاقات سیاسی که ممکن است درظاهر هیچ ارتباطی به سلامت نداشته باشد، میتواند تاثیرات اجتماعی داشته باشد و بهعنوان عامل اجتماعی موثر بر سلامت جامعه خودش را در مواقع مختلف نشان دهد. بههرحال در جنبههای شخصی یا جنبههایی که بهنوعی وابسته به گروههای کوچک اجتماعی است، موضوع آموزش بهداشت و ارتقای سلامت مطرح است. اینکه افراد آموزشهای لازم را ببینند یا سعی در خودآموزی آموزشهای لازم داشته باشند و سبک زندگیشان را ارتقا دهند از شیوع بیماریهایی مانند دیابت و حتی فشارخون جلوگیری میکند. در این بیماریها و بهدنبال آنها بیماریهایی قلبی و عروقی، افراد با ارتقای خودسلامتی، سبک زندگی، رژیم غذایی و اصلاح رفتارهای فیزیکی بهشدت میتوانند در کاهش شیوع بیماری موثر باشد. همچنین دولتها با تاثیر بر فضای اجتماعی میتوانند بر کاهش شیوع این دست از بیماریها در جامعه نیز موثر باشند. شاید بهترین واژگانی که میتوان برای آن به کار برد «خودمراقبتی» است. ما علاوهبر حوزه پیشگیری قاعدتا سطوح دیگری مانند تشخیص زودهنگام و دریافت درمان مناسب را داریم. اگرچه باید بهسمت پیشگیری از بروز و شیوع این دست از بیماریها رفت، عنصر دیگری که باید در جامعه آموزش داد و در خودمراقبتی لحاظ کرد آموزش برای تشخیص زودهنگام است. قبل از اینکه عوارض بیماری تشدید یا بروز پیدا کند، دریافت درمان مناسب مسالهای جدی است. علاوهبر سبک زندگی نامناسب و نهچندان سالمی که در کشور داریم و شیوع بیماریهای غیرواگیر را افزایش داده، مساله دیگرمان در سطوح دوم و سوم پیشگیری یعنی تشخیص بهنگام است که عموما این اتفاق در بسیاری از اقشار رخ نمیدهد و دیابت یا فشارخون دیرتر از زمان بروزش تشخیص داده میشود. این موضوع میتواند عوارض و هزینههای بیشتری را هم بر فرد، هم خانواده و هم بر نظام سلامت و جامعه تحمیل کند. مساله دیگر آموزشپذیری و بحث پذیرش دریافت درمان مناسب و بهنگام است که باز هم درمورد بیماریهای غیرواگیر میبینیم افرادی که شناسایی شدهاند متاسفانه پذیرش مناسبی ندارند و درمان را بهصورت مستمر دریافت نمیکنند. بهنوعی عدمتحمل یا امتناع از دریافت درمان مناسب و مستمر دارند که این موضوع نیز آسیبهای این دست از بیماریها را بر فرد، خانواده و اجتماع مضاعف میکند.
دسترسی سریع
ارسال نظر
اخبار این صفحه
نقش دولتها در افزایش مبتلایان به دیابت در کشور چقدر است؟
![](https://farhikhtegandaily.com/static/themes/images/users.png)