سعید مکرمی، مدیر انتشارات اسم که یکی از نشرهای خوب این سالها بوده است، درباره برگزاری نمایشگاه بهصورت مجازی نظرات خوبی را با «فرهیختگان» مطرح کرد. حرفهایی که مهم است و مطمئنا مسئولان باید به آن توجه کنند.
مکرمی میگوید: «در رابطه با خبری که برای برگزار کردن نمایشگاه بهصورت مجازی پخش شده، چند نکته قابلتامل است. نکته اول خود برگزارکننده نمایشگاه مجازی است و مشخص نیست کدام قسمت وزارت ارشاد متولی برگزاری این نمایشگاه است؟ در برگزاری نمایشگاه کتاب، یکی از موسسات ارشاد که موسسه نمایشگاههای فرهنگی است، متولی برگزاری نمایشگاه میشود ولی الان موسسه دیگری از ارشاد یعنی خانه کتاب، این موضوع را مطرح کرده است. پس نحوه مدیریت اولین مساله است.
مورد بعدی این است که ما در نمایشگاه کتاب تهران چند موضوع را با هم داشتیم. مردم با حضورشان کتابهای تازه را میدیدند و غرفهبهغرفه میچرخیدند و دیگر اینکه نمایشگاه بهمثابه یک رویداد ملی بود، هم مردم و هم نویسندگان و نخبگان در آن حاضر میشدند. نویسنده در غرفه ناشرش مینشست و کتابهایش را امضا میکرد و نمایشگاه، فروشگاهی بود که مردم خریدهایشان را انجام میدادند.»
وی با طرح پرسشی درمورد کارکرد برگزاری نمایشگاه مجازی گفت: «وقتی ما میگوییم نمایشگاه را میخواهیم بهصورت مجازی برگزار کنیم با چه چیزی مواجه هستیم؟ آیا با بعد نمایشگاهی آن مواجهیم یا با بعد رویدادگونهاش یا بعد فروشگاهی آن؟ در این سالها چالشهای متعددی برای نمایشگاه مطرح شده که نمایشگاه کتاب یک فروشگاه است یا نمایشگاه؟ بحثهای مختلفی داشت و موافقان و مخالفان درمورد این موضوع صحبت کردند. الان نمیخواهم این بحث را باز کنم، اما نمایشگاه کتاب بهخاطر ذوابعاد بودنش، همیشه بعد فروشگاهیاش را تعدیل میکرد. فرصتهایی فراهم میشد که میتوانستیم بگوییم که دیگر نمایشگاه فقط فروشگاه نیست ولی وقتی درمورد فروشگاه مجازی کتاب صحبت میکنیم، اگر بنا بر این باشد که صرفا یک اطلاعرسانی درمورد کتابهای تازه چاپشده داشته باشیم، با چهار عکس و یک سایت؛ این اتفاق نمیافتد.»
مدیر انتشارات اسم اضافه کرد: «اگر میخواهیم یک شبکه اجتماعی داشته باشیم تا فقط یک رویداد برگزار کنیم، در شبکههای اجتماعی همین الان این اتفاق درحال افتادن است، خود اینستاگرام در این یکماه زیاد رویداد لایو برگزار کرده حتی در ژانرهای مختلف کتاب، سینما و... . اگر میگویند میخواهیم یک فروشگاه برگزار کنیم، آنوقت من بهعنوان یک ناشر میگویم ما تعداد زیادی محل فروش کتاب داریم. فروشگاههای کتاب در شهرستانها از هفته گذشته و در تهران از امروز میتوانند فعالیت خود را شروع کنند. پس کتابفروشیها را برای فروش کتاب داریم. سایتهای مجازی و آنلاین فروش کتاب هم داریم. بسیاری از ناشران خودشان هم سایت فروش دارند. پس وقتی حرف از فروشگاه مجازی میزنیم برداشت من این است که وزارت ارشاد یا خانه کتاب فرصتی برای تصدیگری پیدا کرده است. یعنی میخواهد خود را در تصدیگری عرضه کتاب دخالت دهد تا از فرصتهایی که قانون در اختیارش گذاشته است، برای رقابت با بخش خصوصی در حوزه کتاب سوءاستفاده کند.»
وی با اشاره به مبهم بودن تصمیمات مدیران فرهنگی گفت: «من وقتی این حرفها را میشنوم بدون اینکه روند درستی برای برگزاری آن وجود داشته باشد، بیشتر میترسم و نگران میشوم و دلم میخواهد کرونا همینجور ادامه داشته باشد تا این دوستان هیچکاری نکنند، خود بازار کتاب با همه تلاطمهایش، اگر متغیری نیاید، خود را به تعادل میرساند. همین پخشکنندگان و عرضهکنندگان کتاب، توانستند خود را رشد بدهند، چند سایت خوب اینترنتی داریم، از همین ابتدای کرونا، کتابفروشیها، فروش آنلاین خود را شروع کردهاند. برای همین وقتی بدون فکر، حرف از برگزاری نمایشگاه مجازی میشود، تن و بدن من میلرزد.»
سعید مکرمی در ادامه گفت: «مورد دیگر سوءاستفاده قانونی است، همه ناشران قانونا بعد از گرفتن مجوز و چاپ کتاب، باید اعلام وصول کنند، باید تعدادی از نسخ چاپشده را به وزارت ارشاد تحویل دهند. حداقل سه نسخه که وزارتخانه یکی از نسخههای کتاب را برای ثبت در سامانه این موسسه به خانه کتاب میدهد، یعنی خانه کتاب، رایگان یک دیتابانکی از کتابهای جدید دارد. خب، اگر از این جایگاهش بخواهد برای بستر فروش اینترنتی استفاده کند، کار درستی نیست و همه کسانی که در بخش خصوصی این همه برای کار و فروش اینترنتی زحمت کشیدهاند، باید چه کنند؟»
وی درمورد معوقات ارشاد در طرحهای فصلی کتاب، گفت: «ارشاد چندین دوره طرحهای فصلی برگزار کرد و در سال گذشته با چالشهای جدی برای برگزاری این طرحها مواجه شد. طرح پاییزه و زمستانه ۹۸ رسما تحتالشعاع قرار گرفت. یکی از دلایلش این بود که بسیاری از کتابفروشان وجه طرح بهاره ۹۸ را خیلی دیر دریافت کردند یا حتی برخی دریافتی هم نداشتند. همین مساله باعث شد خودشان از حضور در این طرحها انصراف بدهند. وقتی این موضوع نمایشگاه مجازی مطرح میشود، فکر میکنم ارشاد یا میخواهد پولی از جیب نداشته ناشران و کتابفروشان بردارد، یا اینکه بار خود را بر دوش کتابفروشان بگذارد و به نام خود اعلام کند.»
وی درمورد شرایط وخیم این روزهای بازار نشر و کتاب گفت: «ما در دورهای هستیم که صنف کتاب هیچ حامی و پشتیبان درست و درمانی ندارد، در دورهای هستیم که حتی فروشندگان کلاهبافتنی، بهعنوان کسبوکار آسیبدیده، به بانکها اعلام میشوند، اما از صنف کتاب، هیچ اسمی برده نمیشود، نه در تلویزیون و نه در جای دیگر، نامی از آنها برده نمیشود. همین کتابفروشیهایی که بهسختی درحال فعالیتند و با کوچکترین التهاب، از سبد خانوار حذف میشوند. بالاخره کسی که کار دولتی دارد، در این ماهها حقوقش را گرفته است و خرید کرده ولی در جایی مثل حوزه کتاب، امور بهسختی میگذرد. هیچ مقام مسئولی از این حوزه صحبت نمیکند، هر جا را که بررسی میکنیم، میبینیم حرفی از این صنف نیست. اگر وزارت ارشاد چیزی در چنته دارد، از حقوق نشر در دولت دفاع کند. دولت به همه اصناف تسهیلات میدهد جز صنف کتاب. من بهشخصه به بانک رفتم و گفتم ما در این دو ماه خیلی آسیب دیدهایم، میشود وام بگیریم؟ در جواب میگویند صنفتان جزء این مشاغل آسیبدیده نیست و به شما وامی تعلق نمیگیرد.»
سعید مکرمی اضافه کرد: «همه اینها نشان میدهد، برگزاری مجازی کتاب یک شو است، یک شو در این اوضاع بلاتکلیف وزارت ارشاد که هنوز رئیس موسسه نمایشگاههای آن مشخص نیست. ادغام سه موسسه ارشاد همچنان بلاتکلیف است. امیدوارم دوستان حال صنف کتاب و نشر را با این حرفها خرابتر از این نکنند.»
مدیر انتشارات اسم درمورد برگزاری نمایشگاه بعد از بحران کرونا و در آبانماه امسال گفت: «درمورد برگزار شدن نمایشگاه کتاب، بعد از کرونا باید بهعنوان کسی که هم ناشرم و هم کتابفروشی دارم، بگویم برگزاری نمایشگاه کتاب برای صنعت نشر ما بسیار مهم است، اما وقتی از اردیبهشت خارجش کنیم و ببریم در آبانماه که این روزها این تاریخ را زیاد میشنویم، یک اتفاق خطرناک دیگری میافتد که اگر درست بررسی درست نشود، قوز بالای قوز دیگری رخ میدهد. همیشه 6ماهه دوم سال نهتنها برای کتاب بلکه برای همه اصناف پررونق است. در 6ماهه دوم کتابفروشیها اوضاع بهتری دارند، بهنسبت پخشکنندگان کتاب اوضاع خوبی دارند. وقتی نمایشگاه کتاب در اردیبهشت برگزار میشود نرخ تولید کتاب در ماههای بعدی نمایشگاه بهشدت پایین میآید. پس عملیات تولید به 6ماهه دوم میافتد. اما اگر نمایشگاه کتاب در آبان برگزار شود، آن رکود چندماهه تا اسفند ادامه پیدا میکند؛ چون مشتریان کتاب، سبد خریدشان را در نمایشگاه انجام دادهاند و دیگر خریدی ندارند. در 6ماهه اول امسال که نشر آسیب دیده است، با برگزاری نمایشگاه در آبان دوباره ضرر دیگری به نشر وارد میکنیم.»
مکرمی در پایان گفت: «همانطور که المپیک و نمایشگاه بلونیا، یک سال عقب افتاد، ما هم میتوانیم این کار را انجام بدهیم، ارشاد آن هزینه میلیاردی را که هر سال برای برگزاری نمایشگاه کتاب انجام میداد، برای کمک به صنف کتاب و نشر بهکار گیرد و به کتابفروشان تسهیلات بدهد.»