از 10 سال پیش به این سو، هزاران نفر تلخکامیهای یک سفر پرماجرا را در جستوجوی زندگی و دست یافتن به حداقلهایی که یک انسان را سرپا نگاه میدارد، به جان خریدند. جهان در سالهای اخیر شاهد مسافرت هزاران انسان بود که امنیت و امکانات اولیه برای آنها بهسان کودکانی بوده که دستشان را به ناگاه رها کرده و در میان همهمه جهان گم شدهاند. آنها کیلومترها راه پیمودند، از هر جادهای که میشناختند رد شدند، از ایستگاههای قطار سراغش را گرفتند، دل به دریا زدند و شبانهروز به دنبال این طفل گمشده زمین را طی کردند، اما... .
اگرچه مهاجرت موضوع جدیدی نیست، اما با تغییر متغیرهای تاثیرگذار بر آن، در یک دهه گذشته بهعنوان یک مساله و پدیده اجتماعی و انسانی در میان پژوهشگران مطرح است. موج مهاجرت در این مدت آنقدر گسترده و تبعات اجتماعی و انسانی آن آنچنان عمیق بود که برخی از دولتها را مجاب کرد تا سیاستهای خود در قبال مهاجران را بازنگری کنند. در میان کشورها، هند بزرگترین منبع مهاجرت در جهان به شمار میآید؛ بهطوریکه گفته میشود حدود 8.9 میلیون نفر از جمعیت این کشور در اقصی نقاط جهان زندگی میکنند. مقصد بسیاری از مهاجران کشورهای حاشیه خلیجفارس بهویژه عربستان است. درواقع عربستان، کعبه آمال بسیاری از کارگران آسیایی از کشورهای هند، سنگاپور و... است. با این حال، فاصله رویا تا واقعیت، از زمین تا آسمان است. سالهاست نحوه زندگی این کارگران موضوع مورد بحث گروههای حقوقبشری است. عدم بهرهمندی از زندگی حداقلی و حقوق اولیه در کنار بهرهکشی نوین، ازجمله موضوعاتی است که این گروهها روی آن انگشت گذاشته و درباره آن به بحث پرداختهاند.
فیلم سینمایی «The goat life» یا همان «زندگی بزوار» ازجمله معدود آثاری است که تلاش کرده ترسیمکننده زندگی این دسته از مهاجران در این سوی کره زمین باشد. اکران این فیلم از سوی نتفلیکس در کنار استقبال جهانی، جنجال زیادی در عربستان و دیگر کشورهای حاشیه خلیجفارس به پا کرد و به شایعاتی مانند خرید نتفلیکس توسط عربستان برای جلوگیری از اکران این فیلم نیز دامن زد. اما زندگی بزوار چه میگوید؟
فیلم اقتباسی است از رمانی با نام «ایام الماعز»، نوشته بنیامین که برای نخستینبار در سال 2008 منتشر شد. نویسنده در این کتاب، داستانی با الهام از واقعیت روایت میکند. نجیب، شخصیت اصلی این رمان، برای یافتن درآمد کافی و تامین مخارج خانواده به عربستان مهاجرت میکند، اما به یکباره سرزمین رویایی که او در ذهن ساخته بود، به سرابی در دل بیابانهای سوزان عربستان تبدیل میشود. نجیب در بیابان به چوپانی از بزهایی میپردازد که در اختیارش گذاشتهاند. بهظاهر روزهای آرامی را باید در بیابان بگذراند، اما زندگی کمکم آن روی خودش را به نجیب نشان میدهد. شکنجههای گاه و بیگاه در کنار فشارهای روحی که کارفرما بر نجیب تحمیل میکند، زیر سایه بیقانونی سه سال جهنمی را برای نجیب میسازد تا آنجا که او به همراه دو کارگر دیگر تصمیم به فرار میگیرند اما در بیابان سرگردان میشوند. یکی از کارگران غذای لاشخورها میشود و نجیب سر از زندان درمیآورد.
رمان، داستانی هیجانانگیز پر از اتفاقات جالب و متنوع را با ایجاد حس تعلیق در مخاطب ارائه میدهد. نویسنده بهخوبی توانسته از پس ترسیم سرگشتگی انسان معاصر و غربت او در نظامی طبقاتی برآید. او دست مخاطبش را از همان ابتدا میگیرد و از بیابانهای عربستان به جهان تنهای انسانی میبرد که حتی از پس بیان آنچه بر او رفته، ناتوان است. کتاب در لایههای زیرین به مسائل مهم دیگری هم اشاره میکند، ازجمله نقد قانون کفالت و نژادپرستی زبانی، آنجا که کفیل زورگو مانع از یادگیری زبان عربی توسط نجیب میشود تا مبادا روزی حق خود را از پیشگاه عدالت بستاند.
زندگی بزوار را میتوان یک کمدی تلخ از بردهداری نوین توصیف کرد. کتاب تصویر دقیقی است از تنهایی انسان در جهان معاصر و قوانین ناقصی که برای مهاجران وضع شده اما نه دردی از آنها دوا میکند و نه همت و عزمی برای تغییر آن وجود دارد.
کتاب بنیامین در حال حاضر پرفروشترین رمان به زبان مالایی است که تاکنون بیش از 100 بار تجدیدچاپ شده است. ترجمه انگلیسی کتاب نیز توفیقاتی داشته است؛ ازجمله پرفروش شدن و انتخاب بهعنوان برترین کتاب در سال 2008 در امارات. اقبال به کتاب بنیامین سبب شده برخی از کاربران شبکههای اجتماعی از او با عنوان «سلبریتی یکشبه» یاد کنند.
هرچند وقایع کتاب در عربستان میگذرد و تمرکز نویسنده بر شرح حال یک کارگر در این مناطق است، اما داستان زندگی بزوار را میتوان در یک دید کلی به سرنوشت بسیاری از مهاجران در سراسر جهان تعمیم داد. نگاه فرودست به مهاجران و «دیگری» خواندن آنها در کنار زندگی طبقاتی و نژادپرستانه، موضوعی نیست که فقط به کشورهای حاشیه خلیجفارس محدود شود.
اگرچه زندگی بزوار شکل اگزجره یک نظام طبقاتی را به تصویر میکشد که متاسفانه واقعی و ملموس است، اما کموبیش آسمان برای اکثر کسانی که طعم مهاجرت را چشیده و رخت سفر به تن کردهاند، همین رنگ است.