سارا طاهری، خبرنگار گروه دانشگاه:
سال 99 بود که مسئولان دانشگاه آزاد تصمیم گرفتند تا به نحوه حضور و فعالیت اساتید در دانشگاه نظم بیشتری بدهند تا بر این مبنا نوع فعالیت آنها با دانشگاه مشخص شده و بر همین اساس حقوق و مزایا دریافت کنند. البته این تنها دلیل مسئولان دانشگاه برای تصمیمشان نبود، بلکه با این تقسیمبندی وضعیت پرداختی استادان تا حدودی بهتر و زمینه برای همسانسازی با دانشگاههای دولتی نیز فراهم میشد. بههمین دلیل اواخر همان سال شیوهنامه نحوه همکاری اعضای هیاتعلمی دانشگاه (نوع «الف»/ نوع «ب») توسط دکتر محمدمهدی طهرانچی، رئیس این دانشگاه به واحدهای مختلف ابلاغ شد؛ در این بخشنامه تاکید شده بود که اعضای هیاتعلمی باید حضور فعال در دانشگاه داشته باشند و در کارهای فناوری، نوآوری و فرهنگی هم مشارکت کنند. بخشنامهای که تلاش میکرد تا عدالت را در فعالیتهای حوزه اساتید دانشگاه محور قرار دهد؛ هرچند همان زمان هجمههای زیادی از سوی برخی از رسانهها به این بخشنامه وارد شد تا جایی که حتی برخی عنوان کردند این بخشنامه قصد دارد گروه زیادی از استادان قدیمی را محترمانه برکنار کند یا حقوق آنها را کاهش دهد. این هجمهها درحالی مطرح شد که یکی از دلایل صدور بخشنامه الف و ب، توجه به وضعیت معیشتی اساتید بود، زیرا باعث شد حقوق اساتیدی که مایل به حضور موثر در دانشگاه آزاد بودند، نزدیک به 50 درصد بهبود بخشیده شود. حقوق اساتید گروه دوم یعنی نوع ب هیچ کاهشی نداشت. با این حال از آنجایی که بدنه هیاتعلمی دانشگاه آزاد هم اطلاع دقیقی از جزئیات این بخشنامه نداشتند ابهامات زیادی در ذهن آنها ایجاد کرد و درنهایت اعتراض برخی از آنها را نیز بهدنبال داشت.
انتقادهای مطرح شده کار را بهجایی رساند که مسئولان این دانشگاه سیاستهای خود در این بخشنامه را تبیین کرده و اعلام کنند که اجرای آن نهتنها باعث کاهش حقوق اساتید و یا به اصطلاح برخی از مخالفان باعث «کارمند شدن» آنها نمیشود، بلکه «عدالت» مهمترین منطق اجرای طرح الف و ب است. نکته دیگر اینکه طرح الف و ب باعث میشود عملکرد اساتید بیشتر از گذشته مورد توجه قرار گیرد و آنهایی که مشارکت بیشتری در فعالیتهای علمی و پژوهشی دانشگاه داشته باشند بالتبع از حقوق و مزایای بیشتری هم برخوردار میشوند.
همچنین طبق بخشنامه ابلاغی استادان این اختیار را دارند یکی از دو صورت «الف» یا «ب» را برای همکاری خود با دانشگاه انتخاب کنند و هیچ اجباری برای انتخاب نوع الف و ب وجود ندارد. یعنی استادان دانشگاه آزاد خودشان تعیینکننده تعلق به دسته الف یا ب هستند و انتخاب الف یا ب وظایفی را متوجه اساتید میکند که روی حقوق او هم تاثیرگذار است. در این مدت هم نگاهی به آمار نشان میدهد عمده استادان دسته الف را انتخاب کردهاند.
بخشنامه الف و ب بازنگری شد
اجرای بخشنامه در دو سال گذشته، امکان مطالعه و شناخت بهتر نقاط ضعف و قوت شیوهنامه پیشین را فراهم کرد. این بخشنامه در نیمهاول امسال در کمیسیون ارتقای علمی دانشگاه مورد بازنگری قرار گرفته و به تصویب شورای دانشگاه رسید.
آنطورکه عباس اشرفی، رئیس مرکز جذب و امور هیاتعلمی دانشگاه آزاد در گفتوگو با «فرهیختگان» گفته است بخشنامه جدید با هدف استفاده بهتر و بیشتر از ظرفیت اساتید تدوین شده است. او میگوید بنا بود تا اعضای هیاتعلمی با توجه به زمان و مشغلههای علمی خودشان و همچنین زمانی که میتوانند در واحد دانشگاهی حضور داشته و فعالیت آموزشی و پژوهشی ارائه دهند، یکی از دو نوع هیاتعلمی الف یا ب را انتخاب کنند؛ از این رو بخشنامه الف و ب با قصد بالا بردن کیفیت آموزشی، پژوهشی، فناوری و کارآفرینی دانشگاه آزاد طراحی شده بود.
دست اساتید در انتخاب
نوع الف و ب باز است
اشرفی در پاسخ به این سوال که در بخشنامه جدید چه مسائلی مدنظر قرار گفته و تفاوت آن با بخشنامه قبلی چیست؟ توضیح داد: «در بازنگری بخشنامه دو هدف را مدنظر قرار دادیم، اول باز بودن دست هیاتعلمی در انتخابشان؛ یعنی تلاش کردیم بهجای اینکه واحد بخواهد الف یا ب بودن هیاتعلمی را مشخص کند، خود استاد چنین امکانی را داشته باشد؛ البته هیاتعلمی هم بر اساس کیفیتی که میتواند در حوزه آموزشی و پژوهشی داشته باشد، دست به انتخاب میزند.»
او با ذکر مثالی توضیح داد: «برای نمونه اگر استادی بخواهد برای یک سال بیشتر به مسائل خانوادگیاش بپردازد، از این رو میتواند خودش را از وضعیت الف به ب تغییر دهد تا زمان بیشتری را در خدمت خانوادهاش باشد. همچنین استادی میخواهد اشتغال پژوهشی خاصی را دنبال کند، در این صورت میتواند پیشنهاد تغییر وضعیت خود را ارائه دهد. البته در این شرایط اساتید هر زمان که بخواهند میتوانند دوباره به حالت قبلی خودشان که الف است، برگردند.»
ارائه تسهیلات در بخشنامه جدید
رئیس مرکز جذب و امور هیاتعلمی دانشگاه آزاد به دومین هدف در بازنگری بخشنامه اشاره کرد و گفت: «تسهیلاتی را در این بخش مدنظر قرار دادیم، برای نمونه تسهیلاتی برای اساتید خانم در زمان فرزندآوری و زمانی که مراقبتهای ویژه فرزندانشان را دارند، بهمدت دو سال درنظر گرفته شده است. بهطور مثال نصفی از موظفی حضورشان را درحالیکه جزء اساتید الف هستند، انجام میدهند.» به گفته اشرفی درمجموع این دو رویکرد جدید در بازنگری بخشنامه مدنظر قرار داده شده است.
امکان معادلسازی موظفی پژوهشی
به آموزشی فراهم شد
اشرفی در پاسخ به این سوال که در بخشنامه قبلی چه مشکلاتی در برخی از واحدها در اجرای این بخشنامه ایجاد شده، گفت: «برای نمونه در برخی از واحدها موظفی پژوهشی کامل انجام نمیشد و حتی در برخی از رشتهها تحصیلات تکمیلی را نداشتیم، اما در بخشنامه جدید بهصراحت قید شده که چگونه عضو هیاتعلمی میتواند پیشنهاد معادلسازی موظفی پژوهشی به آموزشی را داشته باشد. یا استادی در یک واحدی امکان حضور کمتری را دارد و به همین دلیل میخواهد مقدار تدریسش را افزایش دهد، در اینجا میتواند به ازای هر سه ساعت موظفی حضور پیشنهاد دهد که یک ساعت موظفی تدریسش بیشتر و تبدیل شود.»
کاهش موظفی اساتید
با انجام پروژههای دانشگاه
او در ادامه توضیحات خود گفت: «برخی اساتید هم خدماتی مانند خدمات حقوقی و مشاورهای را برای واحد دانشگاهی انجام میدهند، این اساتید میتوانند به اختیار رئیس دانشگاه، رئیس استان و یا معاون موضوعی مربوطه، پروژه خاص حقوقی و مشاورهای را انجام دهد و از موظفی حضور و یا پژوهشی آن کاسته شود. اینها مواردی بود که در بخشنامه بخشی بهصراحت به آنها پرداخته نشده بود، اما در بازنگری جدید شفاف شده است.»
اشرفی درخصوص انتقادهایی که پیش از این به بخشنامه قبلی مطرح و اعلام شده بود که این بخشنامه باعث کاهش حقوق اساتید یا بازنشستگی برخی از آنها میشود، اظهار کرد: «این بخشنامه هیچگونه ربطی به بازنشستگی و بازخریدی ندارد؛ چراکه صرفا برای افزایش کیفیت آموزش و پژوهش بوده و یک اختیاری به اساتید میدهد. بهعبارت دیگر این بخشنامه هیچگونه ارتباطی به بازخریدی و بازنشستگی ندارد و بهصورت تخصصی از این حوزه فاصله دارد.»
موظفی اساتید تغییری نکرده است
اشرفی درباره ساعت موظفی اساتید در بخشنامه جدید و تفاوت آن با بخشنامه قبلی گفت: «تغییری در این زمینه صورت نگرفته و همان موظفی که در گذشته وجود داشته، پابرجاست و هیچ نکتهای به این بخش اضافه نشده است. البته در حوزه معادلسازی باید بگویم که بحث موظفی حضور آموزش به پژوهش و برعکس قابل تبدیل است؛ یعنی به ازای هر سه ساعت موظفی پژوهشی یا حضور، عضو هیاتعلمی میتواند با درخواست خودش معادل یک واحد آموزشی را جایگزین آن کند و در مواردی هم که شخص خدمات ویژهای را با هماهنگی رئیس واحد دانشگاه یا رئیس استان انجام میدهد، میتواند موظفی حضورش را کاهش یا حذف کند.»
شهریور و بهمن زمان تعیین نوع فعالیت اساتید
براساس بخشنامه جدید اعضای هیات علمی نوع الف و ب در ترم تابستانی یا در مدت استفاده از مرخصی استحقاقی تابستان ساعت آموزش موظف ندارد اما موظفی پژوهش در سال تحصیلی تداوم خواهد یافت. ساعات حقالتدریس در ترم تابستانی برای اعضای هیات علمی نوع الف حداکثر تا هشت واحد درسی و نوع ب تا چهار واحد درسی قابل محاسبه است. تغییر نوع همکاری اعضای هیات علمی از نوع الف به نوع ب و بالعکس در چهارچوب مفاد این بخشنامه با درخواست عضو هیات علمی، تأیید واحد و دبیرخانه جذب استان صرفا در دو مقطع زمانی از سال تحصیلی (اول شهریور و اول بهمن) امکانپذیر خواهد بود.
موظفی اساتید در طرح الف چقدر است؟
موظفی اساتید در بخشنامه جدید تغییری نکرده و عضو هیات علمی تماموقت نوع (الف) موظف به انجام نظاممند ۳۲ ساعت کار علمی یا معادل آن در هفته متناسب با فعالیتهای فناورانه، پژوهشی، مشاوره آموزشی و فرهنگی - تربیتی دانشجویان، مشارکت در کسب درآمدهای غیرشهریهای دانشگاه، مشارکت در شوراهای علمی و آموزشی، انجام امور اجرایی و نظارتی، آموزشهای کوتاهمدت، مدیریت آزمایشگاه و کارگاه یا کلینیک و انجام امور محوله از سوی دانشگاه بوده و هیات علمی تماموقت نوع (الف) امکان فعالیت آموزشی، پژوهشی و فناوری خارج از دانشگاه آزاد بدون هماهنگی با واحد دانشگاهی را ندارد و سایر فعالیتها در چهارچوب مقررات اداری و استخدامی با هماهنگی رئیس واحد دانشگاهی امکانپذیر است.
سایر اساتید که امکان حضور مستمر و فعالیت پژوهشی برای آنها وجود ندارد، در گروه ب قرار میگیرند و متناسب با آن از مسئولیتها و دستمزدهای آنها کاسته خواهد شد.
حضور در واحد دانشگاهی برای اساتید، دانشیار، استادیار و مربی در طرح الف متفاوت است. اساتید باید 10 ساعت فعالیت آموزشی در دانشگاه داشته باشند و برای پژوهش نیز دو پایاننامه كارشناسی ارشد یا 0.5 رساله دكترای تخصصی را راهنمایی کنند.
حضور در هفته برای اساتید 14 ساعت و سقف ساعات تدریس با احتساب موظف آموزش برای آنها نیز حداکثر 24 ساعت است.
دانشیارها نیز باید 12 ساعت آموزش در هفته داشته باشند و برای پژوهش نیز دو پایاننامه كارشناسی ارشد یا 0.5 رساله دكترای تخصصی را راهنمایی کنند.
سقف حضور برای دانشیارها 12 ساعت است اما سقف ساعات برای آنها مانند اساتید در نظر گرفته شده است.
ساعت آموزش برای استادیارها 13 ساعت و فعالیت پژوهشی برای آنها مانند اساتید و دانشیارهاست. حضور در هفته برای استادیارها 11 ساعت در نظر گرفته شده و سقف ساعات تدریس با احتساب موظف آموزش برای آنها نیز حداکثر 24 ساعت است.
اما مربیها باید 16 ساعت در هفته آموزش داشته باشند و برای فعالیت پژوهشی آنها راهنمایی دو پایاننامه كارشناسی ارشد در نظر گرفته شده است.
ساعت حضور در هفته برای آنها هشت ساعت و اما سقف ساعات تدریس آنها همان 24 ساعت است.
اعضای هیات علمی نوع الف امکان هیچگونه فعالیت آموزشی، پژوهشی و فناوری بهصورت تماموقت را در خارج از دانشگاه بدون هماهنگی با واحد و دبیرخانه جذب استان ندارند.
همچنین اعضای هیات علمی نوع الف و ب در مدت زمان حضور موظف در واحد لازم است در فعالیتهایی مانند تحقیقات درونوبرونسازمانی، فناورانه، مشاوره، داوری مقاله یا رساله، مشاوره آموزشی و فرهنگی- تربیتی دانشجویان، مشارکت در تحصیل درآمدهای غیرشهریهای دانشگاه، درآمدزایی از فعالیتهای فناورانه، مشارکت در شوراهای علمی و آموزشی، انجام امور اجرایی و نظارتی، آموزشهای کوتاهمدت، مدیریت آزمایشگاه و کارگاه یا کلینیک و انجام سایر امور محوله از سوی واحد همکاری کنند.
اساتید نوع ب چقدر موظفی حضور دارند؟
اعضای هیات علمی تماموقت نوع ب موظف به انجام نظاممند 16 ساعت كار علمی و فعالیت شامل آموزش، پژوهش و حضور در واحد است. حضور در واحد برای اعضای هیات علمی نوع ب متفاوت از اعضای هیات علمی نوع الف در نظر گرفته شده است. اساتید نوع ب باید هفت ساعت در هفته آموزش داشته باشند و پژوهش آنها راهنمایی یک پایاننامه دوره کارشناسی ارشد یا 0.25 رساله دكترای است. ساعت حضور آنها ۷ ساعت در هفته و سقف ساعات تدریس با احتساب موظف آموزش نیز 14 ساعت است. دانشیارها نیز باید هشت ساعت آموزش در هفته داشته باشند و پژوهش آنها در سال تحصیلی مانند اساتید در نظر گرفته شده است. ساعت حضور آنها در هفته چهار ساعت و سقف ساعت تدریسشان مانند اساتید است. استادیارها نیز 9 ساعت آموزش در هفته دارند و حضور در هفته برای آنها سه ساعت در نظر گرفته شده است. اما پژوهش در سال تحصیلی و سقف ساعات تدریسشان تفاوتی با اساتید و دانشیارها ندارد. مربیها نیز باید 12 ساعت آموزش در هفته داشته باشند اما فعالیت پژوهشی آنها راهنمایی یک پایاننامه کارشناسی ارشد است. ساعت حضور آنها در هفته چهار ساعت و سقف تدریسشان تفاوتی با استادیارها، اساتید و دانشیارها ندارد.