به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، امیرعلی ابوالفتح، کارشناس مسائل آمریکا در گفتوگو با «فرهیختگان» پاسخگوی سوالاتی درباره آینده تحریمها، چالش کرونا، کاهش قیمت نفت و روابط ایران با اروپا بود. مشروح این گفتوگو در ادامه از نظر میگذرد.
عدهای در ایران معتقدند با توجه به شرایط کرونا در آمریکا، این امکان فراهم شده تا کمپینهایی در سطح جهان برای شکستن یا تضعیف فشار حداکثری شکل بگیرد. از دید شما اساسا کرونا میتواند نقش موثری در این زمینه ایفا کند؟
تا الان این اتفاق رخ نداده است و بعید بهنظر میرسد که با شرایط کنونی تغییری ایجاد شود مگر اینکه وضعیت کرونا در ایران از کنترل خارج شود، اما اگر میزان مبتلایان و جانباختگان اعدادی باشد که الان هست و با شیب منطقی رشد یابد و اقتصاد ایران هیچ نشانهای از فروپاشی بروز ندهد و هرجومرجی ناشی از فروپاشی اقتصادی دیده نشود، آمریکاییها سیاست فشار حداکثری خود را ادامه میدهند، نهتنها این سیاست را ادامه میدهند بلکه تشدید هم خواهند کرد. مثل مخالفت با اعطای وام صندوق بینالمللی پول یا کارشکنی در تامین برخی اقلام دارویی و تجهیزات پزشکی. از طرفی اگر آمار و ارقامی که در آمریکا هست همین وضعیت باشد و مشکلات اقتصادی این کشور محدود به اتفاقاتی باشد که تا الان رخداده، در سیاست جهانی آمریکا تغییرات بنیادین حاصل نمیشود ازجمله در قبال ایران، اما فرض را بر این میگیریم که در این سناریو بسیار بدبینانه آمار و ارقام تلفات انسانی در آمریکا به بالای یکمیلیون برسد و اقتصاد آمریکا دچار چالش جدی شود و هرجومرج در سیاست این کشور رخ دهد آنگاه شاهد فراخوان نیروها، امکانات و تجهیزات به داخل آمریکا خواهیم بود. اما این هم سناریوی بسیار بدبینانه و دور از تصور است. همچنین فشارهایی که در داخل آمریکا ممکن است ازسوی جریانهای ضدجنگ، لیبرالها و احزاب وارد شود که آنها هم نفوذ چندانی در دولت جمهوریخواه ترامپ ندارند ولی اگر بعد از انتخابات نوامبر، دموکراتها وارد کاخ سفید شوند شاید شاهد تغییر باشیم اما تا هفت، هشتماه آینده تغییر دور از انتظار است.
درباره ماجرای افت قیمت نفت چطور؟ چقدر بر مناسبات سیاسی آمریکا در خاورمیانه تاثیرگذار است؟
قطعا تاثیرگذار است. الان ترامپ تهدید کرده واردات نفت از عربستان را متوقف میکند در عین حال این سوال پیش میآید که این تاثیر ممکن است رویکرد آمریکا را نسبت به ایران تغییر دهد که من تصور نمیکنم اینچنین باشد. لذا نباید منتظر باشیم دونالد ترامپ سیاستی که در سهسال گذشته در پیش گرفته با یک نوسان قیمت نفت بخواهد تغییر دهد، ضمن اینکه همه ماجرا هم در کاخ سفید و دولت نیست و هرگونه تغییر در رویکرد ایالات متحده نسبت به ایران نیاز بههمراهی کنگره دارد که تا زمانی که کنگره نخواهد همراهی کند، شاهد تحول اساسی نیستیم. در زمان برجام هم توافقات با یک شاخه دولت آمریکا یعنی قوه مجریه حاصل شد ولی بعد از دوسال شاخه دیگر یعنی قوه مقننه تمام ماحصل تلاشهای قوه مجریه را تقریبا بر باد داد.
این چند روز خبرهایی همچون ورود تجهیزات پزشکی به ایران شنیده میشود. آیا مزید بر این نیست که کشورهای جهان هرچند خیلی کمرنگ از فشارهای آمریکا تخطی میکنند؟
این کارها قابل تقدیر است اما باید درنظر گرفت که فعلا تمام این اقدامات در چارچوب همان تحریمهایی است که آمریکاییها اعمال کردند، یعنی اگر کشوری فارغ از کمکهای بشردوستانه یعنی فارغ از بخش دارو و تجهیزات پزشکی و موادغذایی، بخشهایی را دور زد و نادیده گرفت، آن بخش قابلتوجه است والا آمریکاییها از روز اول گفتند سه قلم کالا مشمول تحریم نیست. اینستکس هم ازنظر آمریکاییها فقط میتواند در قالب این سه نوع کالا فعالیت کند. اگر اروپاییها در قالب اینستکس تجهیزات پزشکی به ایران منتقل میکنند براساس همان طراحیای است که آمریکاییها انجام دادند اما اگر اروپا خارج از غذا، دارو و تجهیزات پزشکی محمولهای به ایران ارسال کرد و از محل فروش نفت ایران به اروپا این هزینه تامین شد، آن زمان میتوان گفت اروپا خارج از میل و اراده آمریکاییها حرکت میکند.
چنین اتفاقی را متصور هستید؟
در شکل رسمی آن چیزی که رسمی اعلام میشود قابل تصور نیست، چون اروپاییها میدانند با مجازات سنگینی مواجه میشوند و شرکتهای خصوصی مایل نیستند این کارها را آشکارا انجام دهند. البته من اطلاعی ندارم در فضای خاکستری تجارت جهانی چه اتفاقی میافتد و ممکن است برخی شرکتها و بانکها به شیوههای غیرمعمول و غیرمرسوم تحریم را دور میزنند، لذا این امر منتفی نیست اما طبق آن چیزی که آمریکاییها رصد میکنند بهمحض اینکه احساس کنند یک شرکت یا کمپانی تحریمها را دور میزند با آن برخورد کرده و قضیه را تبدیل به مجازات و تنبیه میکنند. در این بخش کسی حاضر نیست هزینه سنگین رویارویی با آمریکا را متحمل شود. اینکه از شیوههای دیگری نیز استفاده میشود، اطلاع ندارم.
امیدواریها برای انتقال وام از صندوق بینالمللی پول به ایران حداقل در دولت زیاد بهنظر میرسد و میگویند کارها پیش رفته، حتی آقای همتی گفت این مبلغ را به اینستکس واریز کنید. شانس دریافت این وام را چقدر میدانید؟
من اطلاعات ریزی درباره مکانیسم داخلی صندوق که چگونه وام میدهد و چه شرایطی دارد، ندارم. براساس گفته مقامات آمریکایی، دولت ترامپ قویا پافشاری میکند پول نقد به ایران منتقل نشود. ادعاهای مختلف را مطرح میکنند که ایران این پولها را جای دیگری خرج میکند ازجمله برای حمایت از تروریسم. این بهانهها و اتهامات آمریکاییها را کنار بگذاریم، ولی آنچه فعلا آمریکاییها مصر هستند این است که از انتقال پول نقد جلوگیری کنند. شاید درنهایت آمریکاییها با صندوق به توافقی برسند بهجای اینکه بخواهند پول نقد به ایران منتقل شود و ایران به صلاحدید خود پول نقد را هزینه کند، این تبادل با کالا انجام شد ولی میدانم آمریکاییها تحت هیچ شرایطی اجازه انتقال پول را به ایران نمیدهند، حتی در شرایط کرونا! از این جهت من خیلی خوشبین نیستم که تلاشهای دولت ایران درنهایت به نتیجه برسد. صندوق بینالمللی پول نهادی است که بهشدت تحت نفوذ ایالات متحده قرار دارد، بانک جهانی و صندوق بینالملل پول براساس خواست ایالات متحده بعد از جنگ جهانی دوم به وجود آمده و تمام 70 سال زیر نفوذ اصلیترین سهامدار صندوق بوده و خیلی دور از انتظار است که توان و جسارت و قدرت مبارزهکردن با خواست رئیسجمهور آمریکا را داشته باشد. موضوع تحریمها برای رئیسجمهور آمریکا موضوعی حیثیتی است و بعید بهنظر میرسد نهادی همچون صندوق توان این را داشته باشد که با ایالات متحده بجنگد. چنانکه اتحادیه اروپا به آن عظمت و تعداد کشور و وضع بزرگ اقتصادی نتوانست درنهایت کاری انجام دهد .
پس امیدی هم نباید به راه افتادن اینستکس و جدیشدن آن داشت؟
آمریکاییها اینستکس را میپذیرند ولی درقالب موادغذایی، دارو و تجهیزات پزشکی. پول این از محل فروش نفت ایران نیست در حالی که ایران انتظار دارد نفت خود را به اروپا بفروشد و اروپا نفت ایران را بخرد و بهجای اینکه به ایران پول بدهد در اینستکس بگذارد و نیازهای کشور را از محل پول فروش نفت در اینستکس تامین کند.
آمریکا خیلی تلاش کرد ایران را صرفا به کانال سوئیس منتقل کند و اجازه ندهد کانال دیگری راه بیفتد. این را طی دوماه گذشته تککانال کردن ایران و نهایتا بستن آن را پیشبینی میکنید؟
تصور میکنم برای آمریکاییها تعدد کانال مهم نیست و اینکه ایران از یک کانال یا چند کانال دسترسی به دارو و تجهیزات پزشکی یابد. آنچه برای آمریکاییها اهمیت دارد این است که این پول از کجا تامین و چه کالاهایی خریداری شود. آیا ایران تحت پوشش کالاهای بشردوستانه مشغول دور زدن تحریمهاست؟ آیا پول نقد به ایران منتقل میشود؟ آیا پول نفت ایران در جاهایی غیر از نیازهای بشردوستانه هزینه میشود؟ برای آمریکا این موارد مهم است و اینکه فقط از طرق سوئیس تامین شود، مشکلی ندارد اما اگر کشورهای دیگری با ارائه تضمینهای قوی به ایالات متحده این نگرانیهای آمریکا را برطرف کنند برای آنها مشکلی ندارد که کره یا ژاپن یا هر کشور دیگری این کالاها را در اختیار ایران قرار دهند.