فرهیختگان: دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران در سالهای اخیر تحولی چشمگیر را تجربه کرده است؛ جمعیتی بیش از ۲۲ هزار دانشجو در رشتههای پزشکی و پیراپزشکی، ظرفیتهای گسترده آموزشی و بیمارستانهای ملکی و طرف قرارداد، نشاندهنده آمادگی این دانشگاه برای پاسخگویی به نیازهای آموزشی و درمانی کشور است. در کنار آموزش، سازوکارهای شهریه نیز طوری طراحی شدهاند که امکان ادامه تحصیل و مشارکت در طرحهای وزارت بهداشت را برای دانشجویان فراهم میکنند.
سهم دانشگاه آزاد در تربیت پرستاران کشور نیز نزدیک به نصف است. همزمان، رشد پژوهشی دانشگاه در پنج سال اخیر با افزایش انفجاری تولید مقالات و استنادات علمی، شاخص اچ ایندکس به ۷۴ و بیش از ۱۱ هزار استناد، نشان از کیفیت بالای تحقیقات و فعالیت علمی دارد. در این گزارش در گفتوگو با علیرضا خوشدل، رئیس دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران از آخرین برنامهها و اقدامات این دانشگاه پرداختهایم که در ادامه از نظر میگذرانید.
علیرضا خوشدل، رئیس دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران، در ابتدای سخنان خود با اشاره به جمعیت دانشجویی دانشگاه گفت: «دانشگاه آزاد در حوزه پزشکی در شهر تهران درحالحاضر بیش از ۲۲ هزار دانشجو دارد. قریببه ۴۰ درصد ظرفیت ما اختصاص دارد به رشتههای علوم پزشکی و الباقی رشتههای مرتبط با حوزه علوم پزشکی از وزارت علوم. در ترمهای مختلف تعداد زیادی هم مهمان پذیرش میکنیم که به این جمع اضافه میشوند. بهاضافه اینکه ۳ هزار دانشجوی ملی هم داریم که از سراسر کشور دانشجوی ما هستند. برخی به صورت مجازی و بعضی از دروس را به صورت تمرکزی با واحد ما میگذرانند.»
او افزود: «استاندارد تعداد اعضای هیئتعلمی در رشته علوم پزشکی و غیر علوم پزشکی خیلی متفاوت است. ما در رشتههای علوم پزشکی، مطلوبمان یک به ۱۵ است که البته در حوزههای مختلف دکترا و کارشناسی متفاوت است و رشتههای تحصیلات تکمیلی نیز متوسط یک به ۱۵ باید باشیم. الان حدوداً یک به ۱۶ هستیم، بنابراین نسبت به این آمار نزدیکیم. در رشتههای غیرپزشکی متوسط یک به ۵۰ حداقل میزان مطلوب تلقی میشود که در این زمینه هم خیلی دور نیستیم؛ اما به مطلوبیت حوزههای پزشکی نمیرسیم.»
رئیس دانشگاه ادامه داد: «جمعاً ما حدود ۶۷۰ نفر عضو هیئتعلمی رسمی داریم و پیمانی، و علاوه بر اینها هیئت علمی وابسته، اساتید حقالتدریس و دستیاران آموزشی که جمع اینها به حدود ۱۲۰۰ نفر میرسد.»
او افزود: «بیشترین آمار هیئت علمی در رشته دندانپزشکی است؛ چراکه در این رشته نسبت استاد و دانشجو به دلیل آموزشهای عملی بالاتر است و بنابراین نیاز به تعداد بیشتری استاد داریم. پس از آن، دانشکده پزشکی، داروسازی و سپس رشتههای پرستاری قرار دارند.»
او در پاسخ به سؤالی درباره ظرفیت پرستاری گفت: «کلاً ظرفیت پرستاری ما بیش از ۱۰۰ نفر در هر نیمسال است که معمولاً تعدادی هم مهمان به این ظرفیت اضافه میشوند. ما اگر محدودیت فضای فیزیکی و عرصه نداشته باشیم، ظرفیت را حتی تا دو برابر میتوانیم افزایش دهیم. اما لازمه انجام این کار این است که برای حفظ کیفیت آموزش، منابع لازم برای این کار را داشته باشیم و زیرساخت لازم را توسعه دهیم.»
ظرفیت بیمارستانها محدودیت اصلی آموزش بالینی است
رئیس دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران، در پاسخ به سؤالی درباره ظرفیتهای دانشگاه و ارتباط آن با آموزش بالینی گفت: «مشکلی که داریم مربوط به بیمارستانهاست و این یک مشکل جدی است. برای هر دانشجوی پرستاری، لازم است عرصهای برای آموزش فراهم باشد تا طبق روالی که در برنامه آموزشی پیشبینی شده، آموزش ببینند. فضای فیزیکی حتی کلاسها هم دچار محدودیت است و ما باید بتوانیم ظرفیت مناسب برای استقرار دانشجو در دانشکده فراهم کنیم تا پذیرش انجام شود. به لحاظ توان علمی و اعضای هیئتعلمی، این توان را داریم، اما اگر ظرفیتها و زیرساختها توسعه پیدا کنند، امکان بهبود بیشتری وجود دارد.»
او افزود: «بیمارستانهای ملکی ما حدود ۵۰۰ تخت آموزشی دارند که در سه بیمارستان مستقر است. علاوه بر این، بیمارستانهای غیرملکی زیادی با ما طرف قرارداد هستند. به طور مجموع، در رشتههای پزشکی، پرستاری و پیراپزشکی بیش از ۳۰ بیمارستان طرف قرارداد ما هستند که ظرفیت آموزشی بسیار بزرگی ایجاد میکند و بیش از ۲۰۰۰ تخت آموزشی در اختیار ما قرار میدهد.»
خوشدل در پاسخ به پرسشی درباره «صندلیفروشی» در دانشگاه آزاد گفت: «به هیچ وجه. در سالهای اخیر، و گمان میکنم از سال ۹۵ به بعد، حتی آزمون اختصاصی هم نداریم. صندلیفروشی، که هیچگاه وجود نداشته، حالا دیگر به هیچ وجه مطرح نیست. سابقاً در برخی رشتهها آزمون اختصاصی داشتند، اما حتی آن هم الان وجود ندارد و در رشتههای علوم پزشکی هیچگاه صندلیفروشی انجام نشده است.»
دانشگاه آزاد در مسیر برگزاری آزمون ارتقا از کارشناسی به دکترای حرفهای
رئیس دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران، در پاسخ به سؤالی درباره برگزاری آزمون داخلی از پرستاری به پزشکی مشابه دانشگاه تهران گفت: «این آزمون داخلی نیست. آن آزمون، آزمون وزارت بهداشت برای ارتقا از کارشناسی به MD یا دکترای حرفهای است و صرفاً چند دانشگاه کشور مجاز به انجام آن هستند، از جمله دانشگاه تهران. ما نیز کاندیدا هستیم که در زمره دانشگاههایی قرار بگیریم که بتوانند تبدیل کارشناسی به دکترای حرفهای را انجام دهند. امیدواریم که از مهرماه بتوانیم این کار را انجام دهیم.»
تغییر مدل شهریه و استقبال از رشتههای تخصصی
خوشدل، در پاسخ به پرسشی درباره میانگین شهریههای رشتههای پزشکی و دندانپزشکی گفت: «شاخص میانگین شاید معیار دقیقی نباشد، زیرا انحراف معیار بسیار بالاست. اگر بخواهم دقیقتر پاسخ دهم، باید طبقهبندی انجام شود. از دو سال پیش، کل شهریه دوره دکترای حرفهای به شهریه بلوکی تبدیل شد. به این معنا که به جای دریافت شهریه در پلههای کوچک و افزایش سریع آن، کل شهریه دوره به چند بلوک تقسیم شد و از ابتدا با یک شهریه جدید دریافت میشود. در نتیجه، جمع شهریه دریافتی نسبت به گذشته حدود ۳۰ درصد افزایش پیدا کرده، اما به صورت بلوکی اخذ میشود نه ترمی. مدل اخذ شهریه تغییر کرده است و با وجود این، وقتی برخی دانشجویان با مشکلات پرداخت مواجه شدند، سه مدل پیشنهادی ارائه شد تا بتوانند با این چالشها مواجه شوند که یکی از این مدلها امکان درخواست بورسیه بود.»
او درباره دیگر مدلها توضیح داد: «یکی از مدلهای پرداخت شهریه این است که فرد بورسیه میشود و ۵۰ درصد شهریه خود را پرداخت نمیکند. در پایان تحصیل، دانشجو دوره طرح وزارت بهداشت را میگذراند و پس از اتمام طرح، به دانشگاه آزاد بازمیگردد و به عنوان پزشک یا داروساز فعالیت میکند. مدت زمانی که دانشجو پس از طرح در دانشگاه مشغول میشود، متناسب با مدت بورسیه اوست؛ اگر بورسیه کامل باشد، معادل طول دوره تحصیل است، اما ما بورسیه کامل نداریم. برای بورسیه ۵۰ درصد، این مدت برابر نیمی از سنوات تحصیل خواهد بود؛ به عنوان مثال برای دانشجوی پزشکی حدود سه و نیم سال.»
خوشدل درباره مدل سوم پرداخت شهریه توضیح داد: «مدل دیگر، پرداخت پلکانی است. در این روش، دانشجویان میتوانند فشار مالی را از سالهای اول به سالهای آخر منتقل کنند. به این ترتیب، پرداخت در سالهای بعد با توجه به ارزش پول راحتتر خواهد بود و امکان پرداخت آسانتر برای دانشجویان فراهم میشود.»
خوشدل همچنین درباره برنامههای آینده دانشگاه توضیح داد: «دانشگاه آزاد در برنامه آینده خود قصد دارد برنامه پزشکی خانواده را اجرا کند و برای این منظور به تعداد مشخصی از فارغالتحصیلان دکترای حرفهای در رشتههای پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی نیاز دارد.»
رئیس دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران درباره تعداد دانشجویان تخصصی امسال افزود: «پذیرش در رشتههای تخصصی با ظرفیتهای محدود انجام میشود؛ معمولاً در هر رشته بین سه تا چهار نفر پذیرش داریم. خوشبختانه امسال در همه رشتههای دایره ما ظرفیتها تکمیل شده است. در رشته پزشکی، دایره ما شامل داخلی، جراحی، اطفال و اورولوژی است و رشتههای بیهوشی و زنان نیز در حال طی مراحل پذیرش هستند. به این ترتیب، تعداد دانشجویان تخصصی هر سال حدود ۱۲ نفر است که چهار سال آموزش میبینند.»
او در بخش دیگری از سخنان خود در توضیح فرصتهای کار دانشجویی برای دانشجویان گفت: «دانشگاه خود تعداد زیادی از دانشجویان را برای کار دانشجویی جذب میکند. همچنین برنامه پویش وجود دارد که دانشجویان میتوانند در قالب این برنامه فعالیت کنند. برای مثال، دانشجویان پرستاری از ترم هفت به صورت قانونی مجاز به انجام شیفتهای پرستاری هستند و میتوانند در کنار تحصیل درآمد کسب کنند. بسیاری از این دانشجویان توسط خود دانشگاه جذب میشوند؛ یعنی خارج از ساعات موظف آموزشی که تحت نظر مربیانشان هستند، مجاز به کار کردن تحت نظارت پرستاران میشوند.»
خوشدل گفت: «تعرفههایی که برای این دانشجویان در دانشگاه آزاد در نظر گرفته شده، نسبت به دانشگاههای دولتی بهتر است. بنابراین دانشجویان علاقهمند هستند که در همان بیمارستان و دانشگاهی که آموزش میبینند، در ساعات غیرموظف نیز فعالیت پرستاری داشته باشند.»
او با بیان این که تعداد دانشجویان عرصه ما بیش از ۱۵۰ نفر است، گفت: «این تعداد در بیمارستانهای مختلف توزیع شدهاند. از این تعداد، حدود یکچهارم آنها به صورت خارج از ساعات موظف با دانشگاه کار میکنند.»
شهریه دانشجویان پزشکی نصف هزینه تمامشده آموزش است
رئیس دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران، در پاسخ به پرسشی درباره تخفیفهای دانشجویی در رشتههای علوم پزشکی گفت: «تخفیفها خیلی محدود هستند، زیرا هزینه تمام شده آموزش در رشتههای پزشکی بسیار بالاست. شاید آماری که اخیراً وزارت بهداشت اعلام کرده را دیده باشید؛ چیزی که تحت عنوان شهریه حتی با افزایشهای اخیر از دانشجویان دریافت میشود، در رشته دندانپزشکی حدود یکسوم و در رشته پزشکی تقریباً نصف هزینه تمامشده آموزش است.»
خوشدل با اشاره به سابقه دانشگاه در تربیت کادر درمان گفت: «در طول سالهایی که از تأسیس دانشگاه آزاد میگذرد، بیش از ۱۵ هزار نفر از کادر درمان شامل پزشک، دندانپزشک، داروساز، پرستار و پیراپزشک در واحد علوم پزشکی تهران تربیت شدهاند؛ این جمعیت بسیار بزرگی است.»
او در پاسخ به پرسشی درباره سهم دانشگاه آزاد در تأمین نیروی پرستاری کشور گفت: «حدود ۴۸ درصد پرستارهای کشور توسط دانشگاه آزاد تربیت میشوند. به صورت تجمیعی، تقریباً همین عدد همچنان پابرجاست. در طول سالهایی که دانشگاه آزاد پرستار تربیت کرده و با واحدهای متعدد خود آموزش رشته پرستاری را ارائه میدهد، حجم قابل توجهی از آموزش پرستاری، نزدیک به نصف، در دانشگاه آزاد انجام میشود.»
رئیس دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران، درباره دستاوردهای پژوهشی دانشگاه در پنج سال گذشته گفت: «دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران در طول پنج سال گذشته شاهد رشد چشمگیر در حوزه پژوهش، آموزش، فرهنگ و حوزههای درمانی بوده است. به عنوان نمونه، تولید مقالات علمی، که یکی از شاخصهای رشد علمی محسوب میشود، در طول پنج سال گذشته به طور تجمیعی دو برابر کل ۳۵ سال پیش از آن بوده است. یعنی اگر ۳۵ سال گذشته را در یک کف بگذاریم و پنج سال اخیر را در یک کفه دیگر، این کفه دو برابر آن یکی است.»
او افزود: «میزان استنادات دانشگاه نیز به شدت افزایش یافته و این نشان از کیفیت بالای مقالات همکاران ما دارد. شاخص اچ ایندکس دانشگاه از ۳۶ در سال ۱۳۹۹ به ۷۴ در سال گذشته رسیده است. میزان استنادات سال گذشته میلادی ما به ۱۱ هزار و ۲۲۰ رسید و این رشد، حتی به صورت تصاعدی، نمیشود اسمش را گذاشت؛ بلکه رشد انفجاری است.»
راهاندازی بیمارستان مجازی دانشگاه آزاد به وسعت دنیا
رئیس دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران، در پاسخ به پرسشی درباره قطع خدمات ویزیت مجازی دانشگاه گفت: «در زمان کرونا، با توجه به اینکه مردم امکان حضور در مراکز درمانی را کمتر داشتند، برای مشاورههای پزشکی خدمات ویزیت مجازی راهاندازی کردیم. نگاه بلندمدت ما این بود که این خدمات تبدیل به یک بیمارستان مجازی شود. البته ویزیت مجازی با تنوع زیادی در کشور ارائه میشود، اما استانداردهای یک بیمارستان واقعی را ندارد. در دو مقطع ویژه، یکی در دوران کرونا و دیگری در راهپیماییهای اربعین، توانستیم خدمات رایگان ویزیت مجازی ارائه کنیم و رفتهرفته این مجموعه را به یک بیمارستان مجازی تبدیل کردیم؛ بیمارستانی که پرونده سلامت الکترونیک دارد و بخشهای متنوعی در آن ایجاد شده است. پس از حدود سه سال کار تحقیقاتی و دورههای آزمایشی، تصمیم گرفتیم پلتفرم را به فضای ابری منتقل کنیم تا دسترسی بیشتری برای نیازمندان فراهم شود. این پلتفرم کاملاً بینالمللی است و از سال گذشته بهرهبرداری شده است.»
خوشدل درباره قابلیتهای پلتفرم گفت: «قدم نهایی ما هوشمندسازی بیمارستان است. بیمارستان به ترتیبی شکل گرفته که با کمک هوش مصنوعی محدودیتهای زبانی و موانع دسترسی حذف شود. در تشخیص نیز، آزمایشات و تصاویر پزشکی مانند رادیولوژی یا MRI بیماران در سامانه قرار میگیرد و دستیار هوش مصنوعی مشورت اولیه را ارائه میدهد. تمام تصمیمگیریها غیرخودکار نیست و نظر نهایی پزشک الزامی است.»
او افزود: «سامانه پلتفرم امکان ارتباط صوتی و تصویری با بیمار را فراهم میکند و هیچ محدودیتی نسبت به زبان ندارد. بیمار با زبان خودش صحبت میکند و پزشک با زبان مادری خود؛ بیمار میتواند پزشک مورد نظرش را از هر نقطه جهان انتخاب کند. برای مثال، یک بیمار ایرانی میتواند از پزشک مقیم انگلستان مشورت بگیرد یا یک ایرانی مقیم کانادا، از پزشک ایرانی مشاوره دریافت کند. حتی یک بیمار خارجی در آفریقا میتواند به زبان محلی خود از پزشک ایرانی مشاوره بگیرد. این قابلیت برای گردشگران بسیار مفید و مؤثر است و توانایی ما در پذیرش بیماران خارجی را به شدت افزایش میدهد.»
خوشدل در پاسخ به سؤالی درباره فاز آزمایشی این طرح گفت: «فاز آزمایشی به پایان رسیده است. از تابستان سال گذشته شروع کردیم و توانستیم بخشی از کارکنان دانشگاه را وارد سامانه کنیم. اکنون در حال توسعه آن برای کارکنان استان تهران هستیم و امیدواریم تابستان امسال شبکه بینالمللی با حضور بیماران و پزشکان ایرانی و خارجی به صورت کامل فعال شود. این پروژه در واقع یک بیمارستان مجازی به وسعت دنیاست.»
راهاندازی رشتههای توانبخشی از مهر سال آینده
رئیس دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران، در پایان درباره یکی از موفقیتهای اخیر دانشگاه گفت: «یکی از موفقیتهایی که در طول چند سال گذشته ایجاد شد، راهاندازی دانشکدههای جدید بود که در راستای نیازهای مردم طراحی شدهاند. به عنوان مثال، جامعه ایران با چالش پیری و افزایش متوسط سن روبهرو است و این موضوع نیازمندیهای توانبخشی را افزایش میدهد.»
وی افزود: «با وجود اینکه از بدو تأسیس دانشگاه آزاد تاکنون رشتههای توانبخشی در دانشگاه وجود نداشت، ما خوشبختانه به این سمت حرکت کردیم و اکنون راهاندازی رشتههای توانبخشی در دست اقدام است. مراحل لازم در وزارت بهداشت انجام شده و امیدواریم از مهر آینده بتوانیم برخی از این رشتهها را در دانشگاه ارائه دهیم.»