فرهیختگان: دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا علاقه خاصی به انتخاب لقب برای افراد دارد و حتی لیستهای بلندبالایی منتشرشده از القابی که او تاکنون برای افراد و گروهها انتخاب کرده است. در این لیستهای چندصدنفره اما جای یک نفر خالی است: رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی. گروسی با عملکرد شناختهشدهاش در خدمت آمریکا، میتواند نامش را در این لیستها ثبت کند: رافائل ماریانو گروسی، ملیجک دربار ترامپ.
در آستانه سومین دور از مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو، مدیرکل آژانس هم به حرف آمده و بیشازپیش خود را در خدمت پروپاگاندای ترامپ قرار داده است: «اگر توافقی انجام نشود، استفاده از زور میتواند در نظر گرفته شود!» معمولاً این لفاظیها از زبان ترامپ شنیده میشد؛ اما حالا به نظر میرسد مدیر یکی از فنیترین، حساسترین و بیطرفترین دستگاههای بینالمللی هم به استخدام سیرک کاخ سفید درآمده است.
ورود مذاکرات به فاز اصلی
روز گذشته (چهارشنبه، 6 اسفند 1404) هیئت ایرانی به ریاست عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، تهران را به مقصد ژنو، پایتخت سوئیس به منظور شرکت در دور سوم گفتوگوهای هستهای ایران و آمریکا ترک کردند. اولین دور از این مرحله گفتوگوها روز جمعه 17 بهمنماه در عمان برگزار شد که حاشیههایی به همراه داشت از جمله حضور برد کوپر، فرمانده سنتکام در عمان بود. هواپیمای حامل هیئت ایرانی نیز در حرکتی معنادار، در سامانههای راداری، مبدأ سفر خود از تهران به مسقط را «طبس» اعلام کرد. همان نقطهای که در اردیبهشت 1359، میزبان متلاشیشدن عملیات «پنجه عقاب آمریکا» بود. طرفین مذاکرات را مثبت خواندند اما حواشی پینگپنگی مذاکرات ادامه پیدا کرد و به حضور استیو ویتکاف و جرد کوشنر، مذاکرهکنندگان آمریکایی روی ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن رسید.
دور بعدی این مذاکرات روز سهشنبه، 28 بهمن در ژنو برگزار شد. اگرچه محل مذاکرات از عمان به سوئیس منتقل شده بود اما همچنان طرف عمانی میزبانی گفتوگوها را بر عهده داشت و رایزنیها نیز در محل سفارت عمان در ژنو برگزار شد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه پس از پایان این دور از گفتوگوها اعلام کرد که ایدههای مختلفی مطرح شد و این ایدهها به صورت جدی مورد بحث قرار گرفت و نهایتاً بر سر یکسری اصول موافقتهایی صورت گرفت. با اینحال وی تأکید کرد که وقتی کار به تدوین متن میرسد، گفتوگوها «مشکلتر» میشود.
هنوز نشنیدهایم ایران بگوید سلاح هستهای نمیسازد!
مذاکرات امروز بهمراتب از حساسیت بیشتری برای دستگاه دیپلماسی برخوردار است؛ چرا که بر اساس گفته عراقچی، مسائل مذاکرات از این بعد جزئیتر خواهد شد تا طرفین به یک توافق برسند. اگر چه گفتوگوهای چندساعته غیرمستقیم در ژنو و مسقط از اهمیت زیادی در حل تعارضات برخوردار است؛ اما نباید از نقش رخدادهای پیرامونی غافل شد. ترامپ طبق راهبرد شناختهشدهاش، هم در مرحله اول گفتوگوها پیش از جنگ دوازدهروزه و هم در گفتوگوهای جاری، سعی میکند مذاکرات را از اتاقهای گفتوگو بیرون بکشد و روند آن را منحرف کند تا فضای بیشتری برای مانور داشته باشد. راهبرد تکراری او سخنان ضدونقیض و نمایش رسانهای است. در همین رابطه روز گذشته در سخنرانی کنگره، ترامپ در اظهاراتی عجیب که روشن است تحتتأثیر نتانیاهو و لابی صهیونیستی تولید شده ادعا کرد ایران درحالتوسعه موشکهایی است که خاک آمریکا را هدف قرار دهد! او همچنین علیرغم همه تأکیدات ایران بر حرکتنکردن به سمت ساخت سلاح هستهای و نبود حتی یک مدرک از سوی آژانس در این باره، گفت: هنوز نشنیدهایم ایران بگوید که هرگز سلاح هستهای نخواهد ساخت!
آژانس بیطرف در ذهن گروسی
در امتداد ضدونقیضگوییهای ترامپ، گروسی و آژانس بینالمللی انرژی اتمی بهعنوان نیرویی مکمل و بازوی راهبردی او قرار گرفته است. گروسی در مصاحبه اخیر خود مدعی شد که مذاکرات برای غلبه بر بحران بین ایالات متحده و ایران باید به توافق منجر شود. او در ادامه بدون توجه به مسئولیت فنی آژانس در قبال مسائل هستهای، مدعی شد که اگر توافقی انجام نشود، استفاده از زور میتواند در نظر گرفته شود!
او در حالی از ادبیات بیارتباط با جایگاه حقوقیاش استفاده کرده که بیشترین تعداد بازرسان آژانس در یک کشور، در ایران حضور داشته و علیرغم تعهدات ایران به اصول پادمان و حتی رعایت داوطلبانه برخی موارد، هیچگاه از اصل اساسی آژانس مبنی بر انرژی هستهای صلحآمیز تعدی نکرد. بااینحال گزارشهای ضدونقیض این نهاد سیاسیشده در ماههای ابتدایی سال جاری، دست رژیم صهیونی و ایالات متحده را برای توجیه حملاتشان علیه ایران پر کرد.
گروسی در این مصاحبه بدون اشاره به سرقت اسناد محرمانه ایران که بعدها ناچار به عذرخواهی شد، گفت که عدم قطعیت فعلی ناشی از یک مسئله حیاتی است. او حتی یکبار هم حملات مرگبار و خطرناک آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هستهای ایران را محکوم نکرد و حتی همچنان بر بازرسی از تأسیسات ایران اصرار ورزید.
با اینکه او بهعنوان یکی از متهمین اصلی زمینهساز حمله به ایران و سیاسیکاریهای متنوع علیه فناوری صلحآمیز هستهای کشورمان معرفی شده، در یکی از مصاحبههای اخیرش ادعا کرده است که «نه نیت بدی داشتیم و نه با کسی برای به راهانداختن جنگ علیه کشوری تبانی کرده بودیم که از هر نظر ممکن کاملاً نامعقول است» گروسی همزمان با اینکه چشمش را در برابر کلاهکهای هستهای رژیم صهیونی و توسعه سلاحها و زیردریاییهای هستهای آمریکا و اروپا بسته، تأکید کرد که «آژانس باید بیطرف باشد و واقعیت را همانطور که هست بیان کند.»
خرابکاریهای گروسی برای ارتقای شغلی
مذاکرات هستهای میان ایران و آمریکا در حالی به مراحل سرنوشتساز تدوین متن در ژنو رسیده است که پیچیدگیهای دیپلماتیک با ورود متغیرهای جزئی و فنی دوچندان شده است. در این میان، حضور و عملکرد گروسی هم مهم است. او که قاعدتاً باید بهعنوان سکاندار یک نهاد فنی و بیطرف، تسهیلگر روند گفتوگوها باشد، با اتخاذ مواضعی تهاجمی و همسو با راهبردهای فشار ترامپ، عملاً اعتبار تخصصی آژانس را قربانی رسیدن خودش به صندلی دبیرکل سازمان ملل کرده است. او سال گذشته با اعلام نامزدی برای تصدی این سمت، تصمیم خود را علنی کرد. پس از آن بود که ناظران بینالملل هشدار دادند که اظهارات سوگیرانه و ضدونقیض گروسی، پلی برای رسیدن او به منافع شخصیاش است.
در شرایطی که هیئت ایرانی بر حل اختلافات از طریق گفتوگوهای سازنده و جزئی تأکید دارد، اینگونه لفاظیها از سوی گروسی فقط به پیچیدهتر شدن فضای اعتماد میانجامد و نشانگر فقدان جدیت در مذاکرات است.