محمدمهدی کردآبادی، کارشناس ارشد مهندسی نفت: در حالی که نُرم جهانی مصرف انرژی، سهم ۳۰ درصدی برای سوخت و ۷۰ درصدی برای تولید را نشان میدهد، این نسبت در ایران دقیقاً برعکس است. تداوم سیاستهای «تولیدمحور» بهجای «اصلاح الگوی مصرف»، صنعت انرژی کشور را با بحرانی جدی مواجه کرده که خروجی آن چیزی جز هدررفت سرمایههای ملی و ناترازی در فصول سرد و گرم نیست.
پارس جنوبی در سراشیبی؛ تولیدی که بلعیده میشود
میدان پارس جنوبی به عنوان شریان حیاتی گاز ایران، روزانه حدود ۷۲۷ میلیون مترمکعب گاز تأمین میکند، اما اکنون به نیمه عمر خود رسیده است. نکته نگرانکننده اینجاست که مصرف بخش خانگی به تنهایی با کل تولید این میدان برابری میکند. این یعنی هر چقدر هم که تولید افزایش یابد، به دلیل مصرف بیرویه، هیچ ارزش افزوده اقتصادی برای کشور خلق نمیشود.
فراتر از قیمتگذاری؛ ریشههای سهگانه هدررفت
اگرچه در بحث اصلاح مصرف، غالباً موضوع «قیمتگذاری» مطرح میشود، اما واقعیت این است که قیمت به تنهایی چاره کار نیست و باید به فکر اصلاح سازوکارهای زیربنایی بود. هدررفت انرژی در ایران در سه سطح عمده رخ میدهد:شبکه انتقال و توزیع: طبق آمارهای رسمی وزارت نفت، سالانه حدود 10 تا 15 درصد از گاز تولیدی در شبکه خطوط انتقال و توزیع هدر میرود.
بخش ساختمان: نبود عایقبندی مناسب و درز سرما و گرما در خانهها، بخش بزرگی از انرژی را به کام مرگ میکشد.
تجهیزات فرسوده: بازدهی پایین وسایل گازسوز و برقی مردم، عامل اصلی بدمصرفی در سطح جامعه است.
سبد سوخت تکبعدی؛ پاشنه آشیل حملونقل و برق
برخلاف بسیاری از کشورها که سبد سوختی متنوعی دارند، ایران به شدت به گاز و بنزین وابسته است. این وابستگی شدید باعث شده است که:
در بخش حملونقل، فشار اصلی بر بنزین باشد و رکورد مصرف ۱۲۱ میلیون لیتر در روز ثبت شود.
در بخش نیروگاهی، وابستگی مطلق به گاز باعث بروز خاموشیهای زمستانی (به دلیل اولویتدهی به گاز خانگی) گردد.
مسیر پیشرو؛ از تجدیدپذیرها تا تنوع در حملونقل
اگرچه سرمایهگذاریهای اخیر در بخش انرژیهای تجدیدپذیر گامی مثبت تلقی میشود، اما سهم آنها هنوز بسیار ناچیز است. در بخش حملونقل نیز، توسعه خودروهای CNG به دلیل قطعی گاز در زمستان با چالش مواجه است.
راهکار نهایی برای کاهش فشار بر شبکه بنزین و جلوگیری از اتلاف یارانههای مضاعف، توسعه جدی خودروهای دیزلی، LPG، هیبریدی و برقی و همچنین گسترش جایگاههای عرضه این سوختهاست. بدون این اقدامات و تمرکز بر تنوعبخشی به سبد سوخت، زیانهای بخش انرژی جبرانناپذیر خواهد بود.