صدای قدمهای دانشجویان در راهروهای دانشگاه آزاد اسلامی، همزمان با زمزمههای بهاری، نوید شروع فصلی تازه در مسیر علم و نوآوری را میدهد؛ جایی که کنجکاوی، استعداد و پشتکار نسل جوان با فرصتی تاریخی روبهرو شده است. سیویکمین المپیاد علمی دانشجویی، رقابتی ملی که طی سالها نقش مهمی در شناسایی و پرورش نخبههای کشور ایفا کرده، امسال با رویکردی نوین و ساختاری یکپارچه، بستر محکزدن دانش و توانمندی دانشجویان را فراهم کرده است. در این دوره، باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان دانشگاه آزاد برای نخستینبار مدیریت کامل برنامهریزی و اجرای المپیاد درون دانشگاهی را بر عهده گرفته و شبکهای گسترده از دبیرخانههای منطقهای و حمایت علمی متمرکز را ایجاد کرده تا هر دانشجو، فارغ از محل تحصیل یا سطح معدل بتواند استعدادهای خود را در شرایط برابر و منصفانه به نمایش بگذارد. مرحله اول غیرمتمرکز این المپیاد، در روز جمعه ۲۸ فروردین ۱۴۰۵، بهصورت هماهنگ در 10 منطقه دانشگاهی برگزار میشود و فرصتی فراهم میکند تا هر آزمون، هر تمرین و هر تلاش، گامی کوچک اما سرنوشتساز در مسیر تبدیل شدن به نخبهای ملی و بینالمللی باشد.
با پوشش ۲۳ رشته دانشگاهی در گروههای مهندسی، علوم پایه و علومانسانی و هنر، این المپیاد نهتنها عرصهای برای رقابت، بلکه محیطی برای کشف ایدههای نو، پروژههای خلاقانه و طرحهای نوآورانه است. دانشجویان با حضور در این شبکه سراسری، میتوانند مسیر حرفهای و علمی خود را از همین امروز پایهگذاری کنند و شانس دیدهشدن در رقابتهای ملی و بهرهمندی از فرصتهای آموزشی و پژوهشی ویژه را به دست آورند. مشروح گفتوگوی «فرهیختگان» با مدیر مسابقات علمی دانشجویی باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان را در ادامه از نظر میگذرانید.
امسال مرحله اول سیویکمین المپیاد علمی دانشجویی دانشگاه آزاد چه زمانی و به چه شیوهای برگزار میشود و برنامهریزیها برای این دوره چه ویژگیهایی دارد؟
امسال نیز شاهد برگزاری سیویکمین دوره المپیاد علمی دانشجویی هستیم. مرحله اول یا همان مرحله غیرمتمرکز، روز جمعه ۲۸ فروردینماه ۱۴۰۵ بهصورت هماهنگ توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در 10 منطقه دانشگاهی سراسر کشور برگزار خواهد شد. انتخاب این تاریخ و طراحی شیوه اجرای آن با دقت و برنامهریزی انجام شده تا تمامی دانشجویان مستعد در سراسر ایران، فارغ از موقعیت جغرافیایی، بتوانند در شرایطی عادلانه و یکسان، دانش و تواناییهای خود را محک بزنند.
امسال مسئولیت المپیاد علمی دانشجویی علاوه بر دانشجویان علوم پزشکی، بر عهده باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان دانشگاه آزاد اسلامی گذاشته شده است. این توسعه مأموریت چه پیامدهایی برای باشگاه و دانشگاه دارد؟
امسال برای باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان دانشگاه آزاد اسلامی یک سال تاریخی و نقطه عطف بهشمار میآید. پیشازاین، باشگاه با تمرکز بر المپیاد دانشجویان علوم پزشکی، سابقه درخشانی در شناسایی و پرورش استعدادهای حوزه سلامت داشته است. اما در سیویکمین المپیاد علمی دانشجویی، دامنه فعالیتهای باشگاه به ۲۳ رشته دانشگاهی در گروههای مهندسی، علوم پایه و علومانسانی و هنر گسترش یافته است. این بدان معناست که امروز باشگاه متولی اصلی هدایت و حمایت از نخبگان علمی در گسترهای وسیع از حوزههای دانش در دانشگاه آزاد اسلامی است؛ مسئولیتی بزرگ که هم فرصت بینظیری برای رشد استعدادها ایجاد میکند و هم تکلیفی خطیر برای باشگاه محسوب میشود.
در صحبتهای خود اشاره کردید که مسئولیت برنامهریزی و اجرای المپیاد امسال به باشگاه پژوهشگران جوان واگذار شده است. سال گذشته این رویداد توسط چه کسی برگزار میشد و تفاوت آن با سال جاری چیست؟
سال گذشته متولی مشخصی برای برگزاری المپیاد وجود نداشت. وزارت علوم نامهای به دانشگاه آزاد ارسال میکرد و دانشگاه آزاد نیز این نامه را به واحدهای تابعه ارسال کرده و اعلام میکرد به دانشجویان اطلاعرسانی کنند. از آنجایی که سیستم دانشگاه آزاد با دانشگاههای سراسری متفاوت است، آنها نتایج را بهصورت منطقهبندی دریافت میکردند. برای مثال، چهار استان یک منطقه میشد و نتایج آن منطقه باید توسط یک نفر برای سازمان مرکزی ارسال میشد؛ یعنی نتیجه توسط دانشگاه مادر اعلام میشد. برای مثال، استانهای ایلام، کردستان، همدان یا زنجان یک منطقه محسوب میشدند و نتیجه آن از یکی از این استانها خواسته میشد. اکثر پاسخها تنها از سازمان مرکزی پذیرفته میشد. البته برخی از اعمال سلیقهها وجود داشت؛ اما در نهایت، ما همه نتایج را جمعآوری کرده و از سازمان مرکزی بهصورت مجزا ارسال میشد.
امسال چه تغییراتی اعمال شد؟
امسال به دلیل مشکلات سال گذشته و سردرگمی واحدها، تصمیم گرفتیم؛ مانند المپیاد علوم پزشکی، ثبتنام را بهصورت متمرکز انجام دهیم. بر اساس دستهبندی وزارت علوم، واحدهای مرکز استانها را با یکدیگر ترکیب کرده و مناطق مشخصی ایجاد کردیم. بهعنوانمثال، واحدهای گیلان، مازندران و گلستان یک منطقه، مثلاً «منطقه ۲»، شدند. وقتی این مناطق مشخص شد، در دانشگاههای سراسری، دانشگاه مازندران مجری المپیاد شد و در دانشگاه آزاد، باشگاه پژوهشگران جوان واحد مازندران متولی شد که مسئولیت آن به دانشگاه آزاد واحد ساری واگذار شد.
مهمترین نتیجه این تغییر رویکرد در برگزاری المپیاد چیست؟
مهمترین دستاورد ما در این دوره، ایجاد یک سیستم ملی یکپارچه برای شناسایی و حمایت گامبهگام از نخبگان علمی در دانشگاه آزاد اسلامی است. المپیاد علمی دانشجویی، چه در قالب متمرکز و چه غیرمتمرکز، فرصتی استثنایی برای غربالگری و شناسایی استعدادهای برتر و ایجاد فضای رقابت سالم علمی محسوب میشود.
اما رویکرد دانشگاه آزاد در سال ۱۴۰۵ فراتر از این است؛ ما دیگر محدود به انتخاب چند دانشجوی معدل بالا یا برگزاری یک آزمون محلی نیستیم. با ایجاد شبکه باشگاههای پژوهشگران جوان در سراسر کشور، یک سیستم حمایتی و هدایت متمرکز و پویا برای تمامی دانشجویان مستعد فراهم کردهایم، فارغ از معدل یا موقعیت جغرافیایی. این سیستم همچنین امکان حضور دانشجویانی با ویژگیهای متنوع، مانند دارندگان طرحهای نوآورانه، خلاق یا صاحبان افتخارات علمی دیگر را نیز فراهم میکند و بهاینترتیب شانس همه استعدادهای کشور برای دیدهشدن و رشد فراهم شده است.
در خصوص روند اجرایی المپیاد توضیح دهید. باتوجهبه گستردگی دفاتر باشگاه روند ثبتنام و اجرا چگونه دنبال میشود؟
برای اجرای سیویکمین المپیاد علمی دانشجویی، دانشگاه آزاد اسلامی ۱۰ دبیرخانه منطقهای را در استانها و واحدهای منتخب مستقر کرده است. این دبیرخانهها تحت هدایت سرپرستان مجرب فعالیت میکنند و مسئولیت مستقیم برگزاری آزمونها، مدیریت مصاحبهها، داوری و معرفی منتخبان نهایی را دارند. بهاینترتیب، اجرای هماهنگ و عادلانه المپیاد در سراسر کشور تضمین میشود. در واقع مرکز هدایت کلان و طراحی سامانه در تهران قرار دارد و مسئولیت استانداردسازی فرایندها و نظارت بر کل پروژه را بر عهده دارد. در سطح میدانی، ۱۰ دبیرخانه منطقهای ثابت و دائمی در واحدهای دانشگاهی منتخب و هممکان با دانشگاههای مجری وزارت علوم مستقر شدهاند. این دبیرخانهها تحت هدایت معاونین باتجربه باشگاههای پژوهشگران جوان و نخبگان، مسئولیت اجرای مستقیم آزمونها، برگزاری مصاحبههای تخصصی، داوری و معرفی منتخبان نهایی را دارند و پشتیبانی کامل از دانشجویان مستعد را تضمین میکنند.
سیستم یکپارچه چه مزیتهایی نسبت به روشهای سنتی غربالگری دارد؟
تفاوت بنیادین این ساختار در رویکرد چندبعدی به ارزیابی و تضمین عدالت در دسترسی به فرصتهای رقابتی است. در روشهای سنتی، اغلب تنها معدل دانشجو ملاک ارزیابی بود، اما در این دوره، فعالیتهای پژوهشی، ثبت اختراعات، موفقیتهای مهارتی در مسابقات ملی و بینالمللی و طرحهای نوآورانه نیز مدنظر قرار گرفته است. در این رویکرد، نخبه صرفاً کسی نیست که معدل بالایی دارد، بلکه هر دانشجویی که توانایی علمی و مهارتی خود را از طریق اختراع، کسب مدال ملی و بینالمللی یا راهاندازی کسبوکار دانشبنیان اثبات کرده، در شمار استعدادهای برتر قرار میگیرد.
علاوه بر این، سیستم یکپارچه به دانشجویان در کوچکترین و دورافتادهترین واحدهای دانشگاهی نیز امکان بهرهمندی کامل از اطلاعرسانی، ثبتنام و پشتیبانی علمی را میدهد، بهطوری که مزایای مشابه دانشجویان تهران برای آنان فراهم است. این رویکرد نهتنها استرس زمانبندی را کاهش میدهد، بلکه زمینه برنامهریزی آموزشی و ارائه پشتیبانی مؤثرتر را برای مسئولان مهیا میکند.
باتوجهبه انتخاب دانشجویان مستعد در فرایند غربالگری درون دانشگاهی، چه برنامهها و حمایتهای ویژهای برای توسعه توانمندیها و مسیر علمی آنان پیشبینی شده است؟
هدف ما ایجاد یک رابطه برد-برد پایدار با دانشجویان مستعد است و حمایتها محدود به زمان برگزاری المپیاد نیست. برای منتخبان نهایی، برنامههای فشرده آمادهسازی با تدریس استادان برجسته کشور در نظر گرفته شده، بهعلاوه دسترسی ویژه به آزمایشگاهها و منابع پژوهشی و مشاوره تخصصی مستمر فراهم میشود. دانشجویانی که در سطح ملی مدال کسب کنند، علاوه بر جایزههای نقدی، فرصتهای ویژه ادامه تحصیل و پژوهش نیز خواهند داشت. در نهایت، هدف ما این است که این دانشجویان به سرمایههای انسانی پیشران دانشگاه و کشور تبدیل شوند.
کدام دانشجویان امکان شرکت در این المپیاد را دارند؟ درباره شرایط عمومی ثبتنام توضیح دهید.
بر اساس اطلاعیه رسمی و هماهنگیهای انجامشده، دانشجویان علاقهمند برای شرکت در مرحله غیرمتمرکز سیویکمین المپیاد علمی دانشجویی باید حتماً در حال تحصیل و دانشجوی سال سوم یا چهارم باشند و پس از ثبتنام، گواهی اشتغال به تحصیل خود در نیمسال دوم سال تحصیلی ۱۴۰5-۱۴۰4 را به مراکز مناطق دهگانه ارسال کنند. دانشجویان موظفند در رشته تحصیلی خود در المپیاد شرکت کنند. دانشجویان ترم آخر که تحصیلات خود را در ۷ ترم به پایان رساندهاند، در صورت ارائه گواهی فارغالتحصیلی، میتوانند در همان سال در المپیاد علمی دانشجویی شرکت کنند. همچنین، کسانی که قصد استفاده از مزایای آییننامه هدایت استعدادهای درخشان برای پذیرش بدون آزمون در مقطع کارشناسیارشد را دارند، باید حداکثر در ۸ نیمسال تحصیلی فارغالتحصیل شده باشند.
شرکتکنندگان برخی رشتهها مانند شیمی، زیستشناسی، مهندسی شیمی، مهندسی صنایع، مهندسی مواد و متالورژی، مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، مهندسی برق و مهندسی مکانیک، در صورت تمایل میتوانند بهجای المپیاد رشته اصلی خود، در المپیاد رشته علوم و فناوریهای سلولهای بنیادی و مهندسی بافت نیز شرکت کنند. بااینحال، مدالآوران هر رشته نمیتوانند دوباره در همان رشته یا در دورههای بعدی شرکت کنند. دانشجویان علاقهمند و واجد شرایط باید توسط مناطق دهگانه دانشگاه آزاد اسلامی معرفی شوند و برگزیدگان در قالب تیمهای پنجنفره در هر رشته به دانشگاههای مجری المپیاد معرفی خواهند شد.
برنامه زمانبندی آزمونها برای ۲۳ رشته مختلف در درگاه مرکز المپیاد علمی دانشجویی کشور قابلدسترسی است و آزمونها به طور هماهنگ تنها در روز جمعه ۲۸ فروردین ۱۴۰۵، از ساعت ۸ صبح تا ۱۸ بعدازظهر برگزار میشوند. در نهایت، منتخبان مرحله غیرمتمرکز به همراه برگزیدگان المپیاد متمرکز (آزمون کارشناسیارشد) میتوانند در آزمون تشریحی مرحله دوم که مرحله نهایی المپیاد محسوب میشود، شرکت کنند.
تا امروز چند نفر ثبتنام کردهاند و زمانبندی برگزاری چگونه است؟
تا امروز بیش از ۲۷۰۰ نفر ثبتنام کردهاند. مهلت اعلام اسامی در هر منطقه متفاوت است؛ بهعنوانمثال، منطقه ۱ تهران تا ۱۶ اسفند فرصت دارد، اما ممکن است رئیس منطقه تا پنجروز قبل از موعد نهایی یا حتی تا روز آخر غربالگری را باز نگه دارد. باتوجهبه غیرمتمرکز بودن، تصمیمگیریهای اجرایی بر عهده استانهاست، اما اصولاً تا نیمه اول اسفند باید اسامی غربالگری درون دانشگاهی به واحدهای مجری المپیاد اعلام شود.
پذیرای نکات پایانی شما هستیم.
توصیه من و همکارانم در دبیرخانه دائمی المپیاد به دانشجویان این است که این فرصت طلایی را از دست ندهند. المپیاد علمی دانشجویی تنها یک آزمون نیست، بلکه مسیر شناسایی استعدادها و رشد فردی است. ما در شبکه باشگاههای پژوهشگران جوان و نخبگان و دبیرخانه دائمی، تمام تلاش خود را برای پشتیبانی علمی و اجرایی از دانشجویان به کار خواهیم بست.
فرایند ثبتنام از تاریخ ۱۴ بهمنماه آغاز شده و دانشجویان میتوانند از طریق دفاتر باشگاه پژوهشگران جوان واحد خود یا سایت باشگاه به آدرس www.bpj.iau.ir اقدام کنند تا نخستین گام در مسیر درخشش ملی خود را بردارند. این حرکت نشاندهنده عزم جدی دانشگاه آزاد اسلامی برای ارتقای جایگاه خود در عرصه رقابتهای علمی ملی و بینالمللی است و میتواند ضمن تقویت روحیه علمی و ایجاد فضای رقابت سالم، دانشگاه را بهعنوان یکی از قطبهای اصلی نخبهپروری و تعالی علمی در کشور تثبیت کند.