بیش از یک‌ماه از تغییر سیاست ارزی و رفاهی دولت می‌گذرد. مروری بر وضعیت بازار و میزان تحقق اهداف اولیه دولت در این پروژه نکات قابل تأملی را نشان می‌دهد. اولین نکته اینکه براساس آمار‌های اعلامی دولت، طی این مدت دولت به 85.5 میلیون ایرانی کالابرگ داده که به نظر می‌رسد بیش از 99 درصد از جمعیت کشور را شامل می‌شود. طی یک‌ماهه اول اجرای طرح، غالب دریافت‌کنندگان کالابرگ از آن استفاده کرده‌اند. مورد دوم در اجرای این سیاست، تغییرات تورم است. داده‌های مرکز آمار ایران نشان می‌دهد در اولین ماه، تورم ماهانه نزدیک به 8 درصد تجربه شده و به نظر می‌رسد تا انتهای سال در صورت عدم وقوع شوک خارجی، آثار تورمی حذف ارز ترجیحی کاملاً تخلیه شود. مورد سوم، بحث ارز است. طی این مدت به‌رغم اجرای سیاست یکسان‌سازی نرخ ارز و کاهش فشار روی منابع دولت، نرخ ارز بازار به واسطه انتظارات تورمی همچنان در کانال صعودی قرار گرفته و نرخ ارز حواله نیز در این مدت شاهد افزایش بوده است. مورد چهارم، قیمت نهاده‌های دامی و اقلام سفره خانوار است. این دو روند متفاوتی را تجربه کرده‌اند. درمجموع به نظر می‌رسد شرط موفقیت طرح دولت، ایجاد ثبات در متغیر‌های کلان اقتصاد و ترسیم چشم‌انداز بلندمدت باشد. این اتفاق می‌تواند منجر به حفظ پایداری سیاست‌های پولی و مالی دولت و حفظ قدرت خرید خانوار شود.

کاهش قیمت مرغ و تخم‌مرغ

یکی از اتفاقات پس از حذف ارز 28500 تومانی، فراز و فرود قیمت برخی از اقلام اساسی است. درحالی‌که قیمت لبنیات و روغن، رشد قابل توجهی را تجربه کرده‌اند؛ اما قیمت مرغ و تخم‌مرغ و تاحدودی قیمت گوشت قرمز در ابتدای حذف ارز ترجیحی رشد داشته و طی یک هفته اخیر روند نزولی را تجربه کرده است، به طوری که در هفته‌های اول اجرای طرح درحالی‌که قیمت هر عدد تخم‌مرغ به حدود 15 هزار تومان هم رسیده بود درحال‌حاضر بین 10 تا 11 هزار تومان است. به عبارتی، هر شانه 30 عددی تخم‌مرغ در ابتدای اجرای طرح حتی به عدد 450 هزار تومان نیز رسید و درحال‌حاضر زیر 300 هزار تومان است. لازم به ذکر است قبل از حذف ارز 28500 تومانی، قیمت هر شانه حول و حوش 260 هزار تومان و در ماه‌های شهریور تا آبان بین 180 تا 260 هزار تومان بوده است. همچنین طبق داده‌های رسمی نیز، قیمت هر کیلوگرم تخم‌مرغ جلوی درب مرغداری‌ها از 95 هزار تومان در قبل از اجرای طرح به 182 هزار تومان نیز در هفته اول اجرای طرح رسیده و حالا بین 107 تا 108 هزار تومان است.

طبق این داده، در مورد مرغ نیز، قیمت هر کیلوگرم مرغ کشتار از حدود 150 هزار تومان در قبل از اجرای طرح به 215 هزار تومان نیز در هفته اول رسیده و حالا حول و حوش 197 هزار تومان است. در مورد قیمت مرغ و تخم‌مرغ باید یک ملاحظه را لحاظ کرد، اینکه هنوز بخشی از نهاده‌ها که در دست دولت بوده به قیمت قبل به تولیدکنندگان عرضه می‌شود. همچنین کاهش مصرف و تقاضا در بازار نیز در کاهش قیمت این اقلام مؤثر بوده است. مرغ و تخم‌مرغ جزء کالا‌های بادوام نیستند که تولیدکنندگان بتوانند با کاهش تقاضا، کالا را در بازار عرضه نکرده و به موجودی انبار اضافه کنند. به عبارتی، هزینه‌های نگهداری و فسادپذیری بالای این اقلام موجب می‌شود تولیدکننده با قیمت‌های پایین‌تر نیز کالای خود را به بازار عرضه کند.

قیمت نهاده‌های دامی پس از حذف ارز 28500 تومانی

یک بخش مهم از تغییر فاز سیاست ارزی و حمایتی دولت، اثر این تغییرات بر روند قیمت تولیدکننده است. براساس داده‌های بانک مرکزی ایران، تورم نقطه به نقطه تولیدکننده در آذرماه (آخرین داده)، به 60.6 درصد رسیده است؛ هرچند آمار دی‌ماه منتشر نشده، اما طبیعی است این عدد در دی نیز روند افزایشی را طی کرده و در صورتی که شوک قابل ملاحظه در نرخ ارز تخلیه نشود، این عدد می‌تواند از فروردین به بعد به روند سال قبل برگردد. اما در بخش تغییرات قیمت نیز بررسی داده‌های پرتال قیمت‌های کشاورزی (itpnews) نشان می‌دهد قبل از اجرای سیاست حذف ارز 28500 تومانی نهاده‌های دامی، قیمت دولتی هر کیلوگرم کنجاله سویا بین 20 تا 27 هزار تومان بوده است. پس از اجرای سیاست جدید ارزی دولت، این نرخ به 68 تا 72 هزار تومان در هر کیلوگرم رسیده و در حال‌ حاضر حول و حوش 70 هزار تومان است.

قیمت ذرت دامی از حدود 15 هزار تومان در هر کیلوگرم در قبل از اجرای سیاست ارزی جدید دولت، با رشد حدوداً 3 برابری به 44 تا 45 هزار تومان پس از حذف ارز 28500 تومانی رسیده و در حال حاضر میانگین قیمت هر کیلوگرم ذرت 42 هزار و 500 تومان است. بررسی داده‌ها نشان می‌دهد روند قیمت جو دامی بسیار متفاوت‌تر از اقلام بالا بوده است، به طوری که قیمت هر کیلوگرم جو دامی تا نیمه اول آذرماه بین 25 تا 27 هزار تومان بوده که این رقم تا قبل از اجرای سیاست ارزی جدید دولت به 40 هزار تومان در هر کیلوگرم رسیده و در حال حاضر قیمت آن بین 50 تا 52 هزار تومان است. درمجموع، سه قلم از نهاده‌های دامی پس از حذف ارز ترجیحی در دی‌ماه رشد حدوداً 3 برابری را تجربه کرده‌اند.

متن کامل گزارش را در روزنامه فرهیختگان بخوانید.