محمد سلیمانی روزنامه نگار: فیلم «کوچ» که در چهل‌وچهارمین جشنواره فجر اکران شد، تلاشی قابل‌توجه برای بازخوانی ریشه‌های شخصیتی شهید حاج قاسم سلیمانی است؛ تلاشی که آن را می‌توان نخستین تجربه سینمایی «مکتب حاج قاسم» دانست. این فیلم به‌جای تمرکز صرف بر سال‌های پایانی عمر و نقش‌آفرینی‌های منطقه‌ای حاج قاسم، آگاهانه به دوران کودکی و نوجوانی او بازمی‌گردد و سرچشمه‌های شکل‌گیری شخصیت این قهرمان ملی را به تصویر می‌کشد؛ مسیری که برای شناخت عمیق‌تر او ضروری و راهگشاست.

اهمیت «کوچ» از آن‌جا ناشی می‌شود که تصویر غالب جامعه از حاج قاسم، عمدتاً محدود به دوران فرماندهی و مبارزه او با داعش، تروریسم تکفیری، آمریکا و رژیم صهیونیستی است. هرچند این تصویر باشکوه و الهام‌بخش است، اما تنها بخشی از حقیقت وجودی او را بازنمایی می‌کند. فیلم با رویکردی ریشه‌ای یادآور می‌شود که هیچ قهرمانی یک‌شبه ساخته نمی‌شود و فهم مجاهدت‌های بزرگ، بدون شناخت بنیان‌های انسانی، اخلاقی و تربیتی آن، ناقص خواهد بود.

فیلم با روایت کودکی حاج قاسم در یک خانواده روستایی، ساده و محروم، مخاطب را با زیست‌جهانی مواجه می‌کند که در آن سختی معیشت، کمبود امکانات و مسئولیت‌پذیری زودهنگام نقش اساسی دارند. این انتخاب روایی نشان می‌دهد که عظمت شخصیت حاج قاسم محصول رفاه و موقعیت‌های ویژه نیست، بلکه نتیجه رشد در بستر تلاش، کار، اخلاق و خودسازی است. «کوچ» فرصتی فراهم می‌کند تا مخاطب، به‌ویژه نسل جوان، حاج قاسم را پیش از آن‌که یک فرمانده نظامی باشد، به‌عنوان انسانی در حال رشد و ساخته‌شدن بشناسد.

یکی از پیام‌های محوری فیلم، تأکید بر این واقعیت است که شخصیت انسان از کودکی شکل می‌گیرد. شجاعت، غیرت، دلسوزی و وفاداری حاج قاسم، ریشه در تجربه‌های ساده اما عمیق همان سال‌ها دارد. فیلم با تمرکز بر بزنگاه‌های معنادار زندگی او، نشان می‌دهد که چگونه همین تجربه‌ها به‌تدریج شخصیت سرداری بزرگ را بنا نهاده‌اند.

توجه به موقعیت‌های خاص دوران کودکی و نوجوانی، از نقاط قوت «کوچ» است؛ از چوپانی و کارگری که نماد تلاش و عزت نفس‌اند، تا دفاع شجاعانه از زنی بی‌حجاب در برابر تعرض مأمور شهربانی که نشان‌دهنده درک عمیق او از کرامت انسانی است. همچنین دلسوزی حاج قاسم نسبت به دوست دوران کودکی‌اش که مسیر متفاوتی را برگزیده، بازتاب‌دهنده روحیه انسانی و مسئولیت‌محور «مکتب حاج قاسم» است؛ مکتبی که بر محبت، هدایت و نجات انسان‌ها تأکید دارد.

فیلم به‌خوبی پیوند میان این ویژگی‌های اولیه با شخصیت بزرگسالی حاج قاسم را برقرار می‌کند و نشان می‌دهد که همان روحیه، بعدها در مقیاسی جهانی و در دفاع از مظلومان، فارغ از دین و مذهب، تداوم یافته است. از این منظر، «کوچ» پیامی برای امروز و آینده دارد و بر اهمیت تربیت، خانواده و محیط رشد در پرورش قهرمانان ملی تأکید می‌کند.

با توجه به نگاه انسانی، رویکرد غیرشعاری و اهمیت فرهنگی، «کوچ» شایسته توجه ویژه جشنواره فجر و تماشای گسترده مخاطبان است. این فیلم می‌تواند آغازی برای مسیری باشد که در آن زندگی و مجاهدت حاج قاسم و دیگر قهرمانان ملی وطن ما همچون شهیدان باقری، سلامی و حاجی زاده، به‌صورت هنرمندانه برای نسل‌های آینده روایت شود.