احمد محمدی،مترجم:درحالی‌که بسیاری از اقتصاد‌های جهان با روندی ناهموار در مسیر بازیابی رشد مواجه هستند، داده‌های مربوط به تحقیق‌وتوسعه (R&D) روایت امیدوارکننده‌ای ارائه می‌دهند. سرمایه‌گذاری جهانی در حوزه تحقیق‌وتوسعه همچنان در حال افزایش است و هرچه بیشتر به مرز 3 تریلیون دلار نزدیک می‌شود. هم‌زمان، شمار فزاینده‌ای از اقتصاد‌های با درآمد متوسط با سرعتی چشمگیر در حال ایجاد و تقویت نظام‌های تحقیق‌وتوسعه خود هستند. نکته مهم دیگر آن است که جهان همچنان سطحی تاریخی و بالا از تلاش در حوزه تحقیق‌وتوسعه را حفظ کرده است؛ سطحی نزدیک به 2 درصد از تولید ناخالص داخلی. به بیان دیگر، اقتصاد جهانی امروز به‌مراتب پژوهش‌محورتر از یک یا دو دهه گذشته است. این بخشی از دریافت‌های سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) است که 8 یافته کلیدی جدید درباره وضعیت تحقیق‌وتوسعه جهانی را ارائه کرده است.

1 - سرمایه‌گذاری جهانی تحقیق‌وتوسعه 3 برابر شد
بر اساس برآورد‌های ما، سرمایه‌گذاری جهانی در حوزه تحقیق‌وتوسعه در سال 2024 به 2.87 تریلیون دلار رسیده، درحالی‌که این رقم در سال 2023 برابر با 2.78 تریلیون دلار بوده است. این امر نشان‌دهنده رشدی نزدیک به 3 درصد در مقایسه سال‌به‌سال است و در مقیاس واقعی، نسبت به 25 سال پیش تقریباً سه برابر شده است. 

2 - اقتصاد جهانی کماکان پژوهش‌محور پیش می‌رود
«سهم تحقیق‌وتوسعه از تولید ناخالص داخلی» در میان کشور‌های دنیا به طور قابل‌توجهی افزایش یافته است؛ به‌گونه‌ای که این شاخص از 1.48 درصد در سال 2000 و حدود 1.6 درصد در سال 2010، به حدود 2 درصد در سال 2024 رسیده است. بااین‌حال، در مقایسه سال‌به‌سال و نسبت به سال 2023، «سهم تحقیق‌وتوسعه از تولید ناخالص داخلی» نسبتاً باثبات بوده و در حدود 1.99 درصد باقی مانده است. 

3 - رشد آسیا در سرمایه‌گذاری R&D ادامه دارد
سهم آسیا از کل سرمایه‌گذاری جهانی در این حوزه در سال 2024 به حدود 45 درصد رسیده است؛ درحالی‌که این رقم در سال 2000 حدود 23 درصد بود و این یعنی صعود آسیا در زمینه سرمایه‌گذاری جهانی در حوزه تحقیق‌وتوسعه ادامه دارد. در سال 2024، منطقه آسیای جنوب شرقی، آسیای شرقی و اقیانوسیه (SEAO) به بزرگ‌ترین منطقه سرمایه‌گذار در حوزه تحقیق‌وتوسعه تبدیل شد و حدود 42 درصد از کل سرمایه‌گذاری جهانی در این حوزه را به خود اختصاص داد. این منطقه شامل چین، ژاپن، کره جنوبی و اقتصاد‌های آسیای جنوب شرقی مانند اندونزی و تایلند است؛ در این میان، تنها ژاپن در طول زمان روندی کاهشی را نشان می‌دهد. 
در سراسر آسیای جنوب شرقی، چندین کشور عضو آسه‌آن به‌عنوان برخی از سریع‌ترین سرمایه‌گذاران در حوزه تحقیق‌وتوسعه ظهور کرده‌اند. اقتصاد‌هایی مانند اندونزی و ویتنام بین سال‌های 2018 تا 2024 رشد‌های قابل‌توجهی را در سرمایه‌گذاری داخلی در حوزه تحقیق‌وتوسعه ثبت کرده‌اند. سنگاپور که پیش‌تر نیز یکی از بازیگران پیشرفته در این زمینه بود، همچنان سرمایه‌گذاری خود را با نرخی قابل‌مقایسه با اقتصاد‌های پیشرو با درآمد بالا افزایش می‌دهد. در مقابل، فیلیپین و تایلند پیشرفتی ملایم‌تر اما پیوسته را تجربه کرده‌اند. در همین حال، آمریکای شمالی (آمریکا و کانادا) که بین سال‌های 2000 تا 2010 سردمدار جهانی سرمایه‌گذاری در حوزه تحقیق‌وتوسعه بود، اکنون حدود 28 درصد از کل سرمایه‌گذاری جهانی در این زمینه را در اختیار دارد. پس از آن، اروپا با حدود 20 درصد و آسیای مرکزی و جنوبی با 3.25 درصد قرار دارند؛ منطقه‌ای که هند در حال صعود را نیز شامل می‌شود. 
آمریکای لاتین و حوزه کارائیب شاهد کاهش سهم خود از سرمایه‌گذاری در حوزه تحقیق‌وتوسعه جهانی بوده‌اند؛ به‌طوری که این سهم از 3 درصد در سال 2000 به کمتر از 2 درصد در سال 2024 رسیده است. برزیل، بزرگ‌ترین مشارکت‌کننده منطقه، سهم خود را از 2 درصد به 1.3 درصد کاهش داده است و آرژانتین و مکزیک نیز روند‌های کاهشی مشابهی را تجربه کرده‌اند. در مقابل، شمال آفریقا و آسیای غربی سهم خود را از کمتر از 2 درصد در سال 2000 به اندکی بیش از 4 درصد در سال 2024 افزایش داده‌اند. آفریقای جنوب صحرا (کشور‌های آفریقایی واقع در جنوب صحرای بزرگ آفریقا) نیز سهم جهانی خود از سرمایه‌گذاری در بخش تحقیق‌وتوسعه را از 0.27 درصد به 0.56 درصد دوبرابر کرده است. مصر با رشدی چشمگیر جلب توجه می‌کند؛ به‌گونه‌ای که سهم آن از سرمایه‌گذاری جهانی در حوزه تحقیق‌وتوسعه از 0.1 درصد به 0.6 درصد افزایش یافته و سرمایه‌گذاری آن در این حوزه در سال 2024 به بیش از 16 میلیارد دلار رسیده است. الجزایر، مراکش، تونس و نیجریه نیز از سال 2020 به این سو رشد‌های قابل‌توجهی را ثبت کرده‌اند. 

4 - رشد 23 درصدی هزینه‌کرد چینی‌ها در هنگامۀ افت آمریکا 
در سطح کشور‌ها، توزیع جهانی سرمایه‌گذاری در حوزه تحقیق‌وتوسعه از سال 2000 تاکنون به طور معناداری تغییر کرده است. چین با فاصله‌ای چشمگیر، بزرگ‌ترین برنده این تحول بوده و سهم آن از سرمایه‌گذاری جهانی در حوزه تحقیق‌وتوسعه از اوایل دهه 2000 بیش از 23 واحد درصد افزایش یافته است. در کنار چین، کشور‌هایی مانند کره جنوبی، ترکیه، هند، مصر، تایلند، لهستان و عربستان سعودی نیز سهم جهانی خود در این زمینه را گسترش داده‌اند. در مقابل، برخی از قدرت‌های سنتی نوآوری با کاهش نسبی سهم مواجه شده‌اند. آمریکا و ژاپن بیشترین افت را تجربه کرده‌اند و پس از آن کشور‌هایی مانند آلمان، فرانسه، ایتالیا، کانادا، روسیه، برزیل و بریتانیا قرار دارند. 

5 - چین و آمریکا؛ پیشتازان سرمایه‌گذاری تحقیق‌وتوسعه
در سال 2024، چین با 785.9 میلیارد دلار و آمریکا با 781.8 میلیارد دلار بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران در حوزه تحقیق‌وتوسعه در جهان بوده‌اند. این نزدیکی کم‌سابقه میان دو کشور، یک نقطه عطف جدید به شمار می‌آید. فاصله میان این دو کشور پیشرو و سایر کشور‌ها همچنان قابل‌توجه است و در مقایسه با تحلیل سال گذشته حتی افزایش یافته است. ژاپن با حدود 186میلیارد دلار (تقریباً 24 درصد سرمایه‌گذاری چین) در رتبه سوم قرار دارد و پس از آن آلمان با 132.2 میلیارد دلار (17 درصد سرمایه‌گذاری چین)، کره جنوبی (16 درصد سرمایه‌گذاری چین)، انگلیس با 86.5 میلیارد دلار (حدود 11 درصد سرمایه‌گذاری چین) و هند با برآورد 76 میلیارد دلار (حدود 10 درصد سرمایه‌گذاری چین) قرار می‌گیرند. 
اگر اتحادیه اروپا به‌عنوان یک واحد کلی در نظر گرفته شود، کل سرمایه‌گذاری آن در حوزه تحقیق‌وتوسعه اندکی بیش از نیمی از سرمایه‌گذاری آمریکا و چین خواهد بود و به حدود 424 میلیارد دلار می‌رسد. در کنار رهبران باسابقه‌ای همچون ژاپن، آلمان و کره جنوبی، فهرست 15 کشور برتر شامل هند (75.7 میلیارد دلار)، ترکیه (43.2 میلیارد دلار) و برزیل (38.4 میلیارد دلار) نیز می‌شود و همچنین اقتصاد‌های کوچک‌تر اما با سهم بالای تحقیق‌وتوسعه از تولید ناخالص داخلی مانند رژیم صهیونیستی هم در این فهرست قرار می‌گیرند. 
15 اقتصاد برتر جهان از نظر سرمایه‌گذاری در حوزه تحقیق‌وتوسعه اکنون شامل چندین کشور با درآمد متوسط به‌ویژه چین، هند، ترکیه، برزیل، روسیه نیز می‌شود. با توجه به اینکه کل اتحادیه اروپا به‌عنوان یکی از 15 کشور برتر در نظر گرفته شده است (و اعضای این اتحادیه هر کدام یک ردیف از این لیست را به خود اختصاص نداده‌اند)، مصر نیز این شانس را پیدا کرده که به این گروه افزوده شود. در اتحادیه اروپا، آلمان (132 میلیارد دلار)، فرانسه (66 میلیارد دلار)، ایتالیا (32 میلیارد دلار)، اسپانیا (29 میلیارد دلار) و هلند (23 میلیارد دلار) بیشترین سرمایه‌گذاری در حوزه تحقیق‌وتوسعه در سال 2024 را داشتند. 

6 - کشورهای با درآمد متوسط سریع‌‌ترین رشد سرمایه‌گذاری را دارند
فهرست کشور‌هایی که سریع‌ترین رشد در سرمایه‌گذاری در حوزه تحقیق‌وتوسعه را داشته‌اند، عمدتاً از اقتصاد‌های با درآمد متوسط تشکیل شده‌اند؛ هرچند استثنا‌های قابل‌توجهی مانند عربستان سعودی، مالت و قبرس نیز در میان آن‌ها دیده می‌شود. 
سرمایه‌گذاری چین در حوزه تحقیق‌وتوسعه از 403.7 میلیارد دلار در سال 2000 به 785.9 میلیارد دلار در سال 2024 افزایش یافته و افزایشی نزدیک به 20 برابر را تجربه کرده است. ترکیه سرمایه‌گذاری خود در حوزه تحقیق‌وتوسعه را از 4.5 میلیارد دلار به 43.2 میلیارد دلار افزایش داده است و مالزی هم این رقم را از 1.8 میلیارد دلار به 10.2 میلیارد دلار رسانده است. سرمایه‌گذاری اندونزی در این زمینه بیش از 12 برابر افزایش یافته و در سال 2024 به 10.6 میلیارد دلار رسیده است. سرمایه‌گذاری هند در حوزه تحقیق‌وتوسعه هم در صورت صحت برآورد‌ها، بیش از سه‌برابر رشد داشته و از 20.8 میلیارد دلار به 75.7 میلیارد دلار رسیده است. 
البته برخی اقتصاد‌های با درآمد بالا نیز با تنوع‌بخشی و گسترش ظرفیت تحقیق‌وتوسعه خود، رشد قابل‌توجهی در زمینه سرمایه‌گذاری در این حوزه را ثبت کرده‌اند و در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های خود در این حوزه را با سرعت بیشتری افزایش داده‌اند. آمریکا در این دوره ۲۴ساله، سرمایه‌گذاری خود در حوزه تحقیق‌وتوسعه را تقریباً دوبرابر کرده است (از 359.4 میلیارد دلار به 781.8 میلیارد دلار) و آلمان سرمایه‌گذاری خود در این حوزه را از 79.8 میلیارد دلار به 132.2 میلیارد دلار افزایش داده است. این افزایش‌ها قابل‌توجهند، اما از نظر نسبی بسیار کمتر از رشد مشاهده‌شده در بسیاری از اقتصاد‌های نوظهور هستند. 
سرمایه‌گذاری در حوزه تحقیق‌وتوسعه در کشور‌های بالتیک و اروپای شرقی از سال 2000 هرچند از نقاط شروع نسبتاً پایین و با مسیر‌های متفاوت اما به طور پیوسته افزایش یافته است. در بالتیک، استونی سرمایه‌گذاری خود در حوزه تحقیق‌وتوسعه را حدود 6 برابر افزایش داده است، درحالی‌که لیتوانی و لتونی رشدی در حدود چهار برابر بین سال‌های 2000 تا 2024 ثبت کرده‌اند. 
در سراسر اروپای شرقی، رشد نابرابرتر اما در برخی موارد بزرگ‌تر بوده است. لهستان به‌وضوح برجسته است؛ به‌طوری‌که سرمایه‌گذاری این کشور در حوزه تحقیق‌وتوسعه از سال 2000 حدود 6 برابر شده و در سال 2024 به بیش از 20 میلیارد دلار رسیده است. کشور‌های دیگری در این منطقه (به‌ویژه جمهوری چک، مجارستان و رومانی) نیز طی این دوره، سرمایه‌گذاری خود در این حوزه را سه برابر کرده‌اند. 
کشور‌های خاورمیانه، به‌ویژه آن‌هایی که اقتصادشان عمدتاً بر نفت و گاز متکی بوده، در سال‌های اخیر برای کاهش وابستگی به منابع انرژی و متنوع‌سازی اقتصاد، سرمایه‌گذاری‌های خود در حوزه تحقیق‌وتوسعه را افزایش داده‌اند. برآورد‌ها نشان می‌دهد عربستان سعودی و امارات متحده عربی، با وجود فقدان داده‌های آماری جامع از اوایل دهه ۲۰۰۰، در سال ۲۰۲۴ هر یک بیش از ۱۰ میلیارد دلار در این حوزه سرمایه‌گذاری کرده‌اند. عمان نیز، هرچند در مقیاسی بسیار کوچک‌تر، در زمینه سرمایه‌گذاری در حوزه تحقیق‌وتوسعه روندی روبه‌رشد داشته است؛ به‌گونه‌ای که این سرمایه‌گذاری‌ها از سطح ناچیز ثبت‌شده در میانه دهه 2010 به حدود 0.65 میلیارد دلار در سال 2024 رسیده و نسبت به سال 2019 تقریباً دوبرابر افزایش داشته است. 

7 - کدام اقتصاد‌ها پژوهش‌محورتر هستند؟ 
سهم تحقیق‌وتوسعه از تولید ناخالص داخلی در سال 2024 به طور چشمگیری میان کشور‌های جهان متفاوت است. رژیم صهیونیستی با اختصاص 6.33 درصد از تولید ناخالص داخلی خود در این زمینه، در صدر قرار دارد و پس از آن کره جنوبی با 5.32 در سکوی دوم قرار می‌گیرد. گروه دوم کشور‌های با درآمد بالا از نظر سهم تحقیق‌وتوسعه از تولید ناخالص داخلی شامل ژاپن و آمریکا (هر دو با 3.45 درصد)، بلژیک (با 3.32 درصد) و آلمان (با 3.11 درصد) است که همگی تعهدات بالایی به تحقیق حفظ کرده‌اند. چین به‌عنوان یک کشور با درآمد اقتصادی متوسط روبه‌بالا، با اختصاص 2.65 درصد از تولید ناخالص داخلی خود به سرمایه‌گذاری در حوزه تحقیق‌وتوسعه در سال 2024، همچنان به روند روبه‌رشد خود در این زمینه ادامه می‌دهد. 
در میان کشور‌های با درآمد اقتصادی متوسط روبه‌بالا، بنا بر برآورد‌های ما، چندین کشور در زمینه سهم تحقیق‌وتوسعه از تولید ناخالص داخلی خود از آستانه یک درصد عبور کرده‌اند؛ از جمله ترکیه (با 1.42 درصد)، تایلند (با 1.16 درصد) و برزیل (با 1.15 درصد). در مقابل، این سهم در بخش‌های بزرگی از کشور‌های با درآمد اقتصادی متوسط، زیر نیم درصد باقی مانده است؛ از جمله ویتنام (با 0.42 درصد)، فیلیپین (با 0.32 درصد)، اندونزی (با 0.28 درصد) و اتیوپی (با 0.27 درصد) که تا حدی ممکن است بازتاب‌دهنده قدیمی بودن داده‌های آماری باشد. سهم تحقیق‌وتوسعه از تولید ناخالص داخلی در بسیاری از کشور‌های جهان (حدود 72 درصد) کمتر از یک درصد است و حدود 53 درصد از کشور‌های جهان این نسبت را کمتر از نیم درصد حفظ کرده‌اند. 

8 - بخش خصوصی‌ کشور‌ها محرک اصلی تحقیق‌وتوسعه است؟ 
بخش خصوصی در بسیاری از اقتصاد‌های پیشرو، تأمین‌کننده اصلی منابع سرمایه‌گذاری در حوزه تحقیق‌وتوسعه (اغلب با بیش از 70 تا 90 درصد) است. رژیم صهیونیستی با 93 درصد تأمین مالی سرمایه‌گذاری در این حوزه توسط بخش خصوصی در صدر است، پس از آن ویتنام (90.5 درصد) و ایرلند (86.1 درصد) قرار دارند. رهبران بزرگ نوآوری نیز سطوح بالایی از مشارکت بخش خصوصی در این زمینه را نشان می‌دهند؛ از جمله کره جنوبی (79.2 درصد)، ژاپن (79.1 درصد)، آمریکا (78.4 درصد) و چین (77.7 درصد). در سوئد، آلمان و سوئیس، تأمین مالی خصوصی حدود دوسوم تا سه‌چهارم کل سرمایه‌گذاری در حوزه تحقیق‌وتوسعه را تشکیل می‌دهد. در مقابل، در بسیاری از کشور‌های با درآمد اقتصادی متوسط، منابع دولتی همچنان نقش غالب سرمایه‌گذاری در حوزه تحقیق‌وتوسعه را ایفا می‌کند. کشور‌هایی مانند هند، آفریقای جنوبی، مکزیک، کنیا و مصر همگی سهم بخش خصوصی کمتر از ۴۰ درصد را نشان می‌دهند. 
درمجموع، در بسیاری از کشور‌های با درآمد اقتصادی متوسط و پایین، سرمایه‌گذاری دولتی برای ایجاد ظرفیت‌های پایه‌ای همچنان حیاتی است؛ بااین‌حال، سیاست‌هایی که سرمایه‌گذاری‌های بخش خصوصی در حوزه تحقیق‌وتوسعه و همکاری‌ها را تشویق می‌کنند، برای تداوم رشد بلندمدت مبتنی بر نوآوری در آینده تعیین‌کننده خواهند بود.