«فرهیختگان» از تولید مادهای استراتژیک در صنایع توسط تنها تولیدکننده داخلی روایت میکندبهطور قطع، استفاده از فناوری نانو در صنایع میتواند تا حد زیادی کاربری محصولات مختلف را افزایش دهد و با بهینهسازی این محصولات، مقاومت آنها را در استفاده از بخشهای مختلف بالا ببرد. یکی از این ترکیبات، مادهای استراتژیک است که مهمترین تولیدکننده انبوه آن در دنیا، یک شرکت آمریکایی است.
پیش بینی فروش یک میلیون دلاری تا ۴ سال آینده
ندا اظهریندا اظهری، خبرنگار گروه دانشگاه: صنایع مختلف در دنیا تلاش میکنند از موادی برای تولیدات خود استفاده کنند که هم بازدهی کار را بالا ببرند و هم تولیدات آنها از موادی مقرون به صرفه و مقاوم باشند تا استحکام آنها بالاتر بوده و مزیتهای رقابتی نسبت به دیگر صنایع فعال در دنیا داشته باشند. بهطور قطع، استفاده از فناوری نانو در صنایع میتواند تا حد زیادی کاربری محصولات مختلف را افزایش دهد و با بهینهسازی این محصولات، مقاومت آنها را در استفاده از بخشهای مختلف بالا ببرد. یکی از این ترکیبات، مادهای استراتژیک است که مهمترین تولیدکننده انبوه آن در دنیا، یک شرکت آمریکایی است و با توجه به بالا بودن قیمت این ماده تولیدشده، متقاضی داخلی ندارد اما یک شرکت ایرانی موفق به تولید این ماده شده که در گام نخست، صادرات را درپیش گرفته و امید میرود بهزودی بتواند بازار داخل را هم در اختیار بگیرد.
شرکت «میکاشیمی شریف» یکی از شرکتهای فعال در زمینه تولید مواد نانویی از سال 96 با هدف تجاریسازی نانوموادی استراتژیک آغاز به کار کرده است. این شرکت این مواد را بهصورت عمده و در سطح بینالمللی تولید میکند. درحال حاضر، این شرکت قادر است 21 نوع مختلف از این نوع ماده ترکیبی را در مقیاس انبوه، حداقل 500 کیلوگرم در ماه تولید کند و همچنین امکان تولید آزمایشگاهی این ماده در بیش از 20 نوع دیگر از این ترکیب وجود دارد. مجید کریمی، دکتری شیمی و عضو هیاتعلمی پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران است و بهعنوان استادیار در پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی مشغول فعالیت است. او علاوهبر اینکه بنیانگذار شرکت «میکاشیمی شریف» است، مدیریت آن را نیز برعهده دارد. محققان چند سالی است که در قالب این پژوهشگاه روی ساخت، تولید و بررسی کاربردهای یکی از نانوساختارهای سیلیسی کار میکنند که بهعنوان «پلی اکتا هدرال سیل سسکویی اکسان» (POSS) شناخته میشود. به گفته او، این ماده، درواقع یک نانوساختار سیلیسی قفس مانند با نانوساختارهای پیچیده آلی-معدنی است که ساختار بسیار متقارنی دارد. قطر این نانوساختار بین یک تا 3 نانومتر است و از این رو، بهعنوان کوچکترین ذرات سیلیسی مدنظر گرفته میشوند. از مهمترین ویژگیهای آن میتوان به هیبریدی بودن این ماده اشاره کرد که بین خواص سرامیکی و مواد آلی قرار میگیرد و باتوجه به اینکه میتواند ویژگیهای واکنشپذیر داشته باشد، امکان پخششوندگی بسیار بهتری در ماتریسهای پلیمری ایجاد میکند و این بزرگترین مزیتی است که در مقایسه با نانوذرات مرسوم در صنعت پلیمر میتوان از آن یاد کرد.
بهینهسازی مواد در صنایع مختلف
بنیانگذار این شرکت به «فرهیختگان» میگوید: «این نانومواد کاربردهای بسیار زیادی در صنایع مختلف دارد که در صنایع گستردهای چون صنایع لاستیک، پلاستیک و بستهبندی و نیز صنایع دارویی، صنایع نفت و گاز و شاید مهمترین کاربردی که دارند، میتوان به استفاده از آن در صنایع نظامی و دفاعی اشاره کرد. ویژگیهای این نانومواد با توجه به گریدها یا انواعی که از این ماده وجود دارد، در صنایع مختلف کاربرد دارند. بهعنوان مثال در صنایع پلاستیک، میتواند خواص منحصربه فردی به پلاستیکهای معمولی بدهد بهطوری که این پلاستیکها را به پلاستیکهای مهندسی تبدیل کند و به عبارتی در برخی پلیمرها میتواند مقاومت مکانیکی و حرارتی را بهشدت بالا برده و خواصی چون ضدحریق را در سیستم ایجاد کند. این نانوساختارها در صنایع الکترونیک میتوانند در ساخت LEDها به کار روند. در صنایع غشاها و جداسازی میتواند در بسیاری از غشاهای جاذب کربن دیاکسید و غشاهای شیرینکننده آب مورد استفاده قرار گیرند و کارایی آنها را بهبود ببخشد. این نانومواد در صنایع رنگ و رزین هم کارایی دارد بهطوریکه میتواند خواص مکانیکی و فیزیکی بسیاری از رزینها بهخصوص رزینهای اپوکسی را افزایش دهد. علاوهبر کاربردهای صنعتی، صنایع آرایشی و بهداشتی جزء یکی از اصلیترین کاربردهای این نانوساختارها بهشمار میرود. این ماده میتواند جایگزین مواد فلوئوردار در مواد آرایشی و بهداشتی شود. استفاده از این مواد در لوازم آرایشی، پوشانندگی مواد و میزان ماندگاری آنها را بدون آسیب رساندن به پوست بهبود میبخشد. این مواد جایگزین رنگدانهها نمیشوند اما کیفیت مواد آرایشی را افزایش میدهند.» او همچنین اشاره میکند: «در صنایع دارویی هم کاربردهای زیادی دارد بهطوری که میتواند جایگزین نانوذراتی شوند که نتوانستهاند جای خود را در دارو باز کنند و این نانوساختارها جای آنها را میگیرند. در این صنعت، از نانومواد میتوان بهعنوان حاملهای دارویی برای دارورسانیهای نوین به کار روند. در صنایع نظامی و دفاعی هم بخشی بهعنوان پوششدهندههای خاص به کار میروند که قادرند خواص آبگریزی زیادی به سطح پوشش ابزارهای نظامی دهند و پوششهای خاص برای جلوگیری از خوردگی یا مقاومت در برابر حرارتهای بالا به کار میروند. بخشی از این نانومواد در انتهای نازل موشک در ترکیب با فلزات و پلیمرها کاربرد دارد که در مقابل گاز خارج شده از موشک که دمای بالایی دارد، مقاومت بالایی پیدا کند و موشک مدت زمان بیشتری سوخت حمل کند و مسافتهای طولانیتری را بپیماید.» او ادامه میدهد که این نانومواد همچنین در تولید سوختهای جامد هم کاربرد دارند. این نانومواد در صنایع نفت و گاز هم در غشاها و پوششها کاربرد دارند.
به گفته بنیانگذار شرکت «میکاشیمی شریف»، «استفاده از نانوساختارهای POSS ماتریسهای پلیمری، استحکام و سختی و نیز اشتعالپذیری آنها را بالاتر برده و اتلاف گرما و گرانروی آنها را کاهش میدهد. این تغییرات درحالی صورت میگیرد که این تغییرات، تاثیری بر وزن و شکلپذیری آنها نمیگذارد. محققان این شرکت داخلی با بهبود خواص این نانوساختار، باعث شده کاربرد آن در زمینههای گستردهتری ممکن شود بهطوری که میتوان از آنها در رهایش کنترل شده داروها، الکترولیتهای پلیمری، پلیمرهای گرمانرم و گرماسخت شده است. همچنین فرار نبودن این نانوساختارها، بیبو و سازگار بودن آنها با محیطزیست، ازجمله مزیتهای ماده POSS بهشمار میرود.
صادرات موفق به چین
کریمی ادامه میدهد: «از آنجا که این ماده در سال 2005 در کشور ایالات متحده بهعنوان یکی از پنج ماده استراتژیک نامگذاری شده، میتوان به اهمیت این ماده پی برد. ما هم با توجه به اینکه توانایی تولید آن را در داخل پیدا کردیم، در برنامهریزیهای خود درنظر داریم که بسیاری از صنایع داخلی را با این ماده آشنا کنیم تا بتوانند از آن استفاده کنند. در داخل کشور به واسطه اینکه هنوز قیمت جهانی آن بالاست، بعضی از صنایع در ایران درحال حاضر امکان استفاده از آن را ندارند اما صنایع بسیار هایتک و پیشرفته میتوانند از این ماده استفاده کنند. در کنار بالا بودن قیمت این محصول و عدم استفاده آن در داخل، ناشناخته بودن این نانوساختار را هم میتوان مزید بر علت دانست بهطوریکه تصور تمام مصرفکنندگان این ماده شناسایی مشخصات کامل آن است تا میزان قیمت پایینتر بیاید.»
کریمی تایید میکند که به دلیل بالا بودن این ماده در بازار جهانی، از ابتدا در شرکت «میکاشیمی شریف» که یکی از شرکتهای اقماری پژوهشگاه پلیمر است، تمرکزمان را روی بازارهای خارجی گذاشتیم و موفق شدیم مقداری از این ماده را به کشور چین صادر کنیم و گواهینامههای معتبری از این کشور دریافت و بازاری را در چین از آن خود کرده باشیم. امیدواریم با تلاشهایی که به خرج میدهیم، صنایع داخلی بهخصوص صنایع هایتک را هر چه بیشتر با این مواد آشنا کنیم تا از آن استفاده کنند. بهطور قطع، تولیدی که در داخل کشور داریم، باتوجه به اینکه بزرگترین ویژگی تولید این محصول در داخل تنها شکستن انحصار بوده، قیمتهایی که در بازارهای جهانی داریم، با قیمتی که هم به مشتریهای خارجی میفروشیم و هم در داخل عرضه میکنیم، به مراتب پایینتر از بزرگترین شرکتهایی در دنیاست که این ماده را تولید میکنند. البته ما در کنار چین که صادراتی به آن انجام دادهایم، در ژاپن و روسیه هم بازاریابیهایی انجام دادهایم تا در فرصتی مناسب صادرات به این دو نقطه را هم در دستورکار قرار دهیم. البته ما به این معتقدیم که در امر صادرات باید نگاهمان به کشورهایی باشد که به دنبال معامله با آمریکاییها نباشند و خرید از این کشور در اولویت آنها قرار نداشته باشد.»
تولید انحصاری محصول در اختیار آمریکا
بهطورکلی، تنها سه شرکت در دنیا هستند که این ماده استراتژیک را در گریدهای مختلف بهصورت انبوه تولید میکنند؛ علاوهبر این، شرکتهای دیگر تولیدکننده این ماده را به صورت خرده فروش در دنیا داریم. به جرأت میتوان گفت ما هم جزء معدود کشورهایی هستیم که دانش تولید این نانوماده را در اختیار گرفته و با بومیسازی آن، موفق به تولید این نانوماده شدهایم. البته شرکتهایی که تولید انبوه میکنند بهتر است تنها از یک یا دو شرکت نام ببریم که معروفترین آنها شرکت آمریکایی «هیبرید پلاستیک» است که بیشترین سهم تولید این ماده را در اختیار دارد و هر کشوری به دنبال خرید در حجم انبوه باشد، از این شرکت خرید میکند. این شرکت از سوی سازمان دفاع آمریکا حمایت میشود.
به گفته او، نخستین بار، سال 2005 بود که تولید انبوه این ماده در دنیا توسط این شرکت آمریکایی آغاز شد و پروژه این بوده که مبلغ بالایی از وزارت دفاع پول دریافت کردند تا این ماده را از گرمی 1000 دلار به گرمی یک دلار برسانند و هدف آنها ارزانسازی این ماده بوده است. شرکت «هیبرید پلاستیک» هنوز به دنبال مشتری در دنیاست و هنوز مصرف این نانوساختار در دنیا بالا نیست و هم به دلیل قیمت و حجم تولید دشواری که دارد، کاربرد زیادی ندارد.
کاهش قیمت 50 درصدی نانومواد
کریمی، مهمترین ویژگی منحصربه فرد این نانوماده سیلیسی را قیمت بسیار مقرون بهصرفه آن نسبت به نمونههای خارجی دانست. ما محصولاتمان را کاملا 50 درصد قیمت نمونههای خارجی عرضه میکنیم. در گریدها و نمونههای مختلف، این ماده در بازارهای جهانی از کیلویی 150 تا 1000 دلار قیمتگذاری شده است که ماده 150 دلاری را در بازار داخل تا حدود 90 دلار میتوانیم عرضه کنیم و در بازار جهانی با قیمت 120 دلار عرضه میشود تا مزیت رقابتی آن با دیگر شرکتها نیز حفظ شود. درحال حاضر، تنها صادرات این نانوماده به کشور چین انجام شده و درواقع، صادرات چنین محصولی به چین، درواقع زیره به کرمان بردن است؛ چراکه اگر بتوانیم محصولی را در بازار چین به فروش برسانیم، حتما در بازارهای دیگر هم میتوانیم این کار را انجام دهیم. با توجه به اینکه چینیها اصولا تولیدکننده تمام موادشیمیایی هستند، صادر کردن این ماده به چین بیانگر آن است که این ماده آنقدر استراتژیک است که هنوز کشورهایی مانند چین با این قابلیت تولیدی، هنوز در تولید انبوه این نانوماده وارد نشدهاند و این میتواند بزرگترین مزیتی باشد که درحال حاضر ایران از آن برخوردار شده است.
امید به ارزآوری بیشتر در افق 1404
عضو هیاتعلمی پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران به «فرهیختگان» میگوید که در بازار داخلی، هیچ تولیدکنندهای نداریم که این نانوماده را تولید کند و شرکت ما تنها تولیدکننده آن در کشور است. به عبارتی هم، هیچ وارداتی از این نانوماده به داخل کشور نداریم و این به دلیل گران قیمت بودن آن است و به همین دلیل صنایع به سمت استفاده از این ماده برای تولیدات خود نمیروند. ما در داخل از این ماده مصرف زیادی نداریم و تنها مصرف داخلی ما در حد گروههای تحقیقاتی دانشگاههای مختلف است و میتوان گفت که هیچ مصرف صنعتی که بتوان از آن در تولیدات استفاده کنند، وجود ندارد. اگر هم تولیداتی داریم، صرفا برای تامین بازارهای خارجی است. قرارداد اولیهای که ما درحال حاضر داریم، حدو 160 هزار دلار بوده است. اگر بتوانیم فضای صادراتی این محصول استراتژیک را گسترش دهیم، ما پیشبینی میکنیم که سالانه حدود یک میلیون دلار ارزآوری از فروش این محصول برای کشور داشته باشیم که امیدواریم در افق 1404 بتوانیم به این امر دست پیدا کنیم.
حرکت به سمت بازار داخل
کریمی اشاره میکند: «بهرغم صادراتی که در گامهای نخست انجام دادهایم، نگاه به داخل هم وجود دارد. مواد دیگری هم وجود داشتهاند که وقتی برای اولین بار معرفی شدند، خیلی تقاضا و کاربرد داخلی نداشتند اما بعد از شناخته شدن این مواد، واردات آن شروع شد و سپس به سمت تولید در داخل رفتند. اما نگاه اولیه ما این بوده است که این توانمندی در تولید را در کشور ایجاد کنیم و سپس، کاربردهای این ماده را ثابت کنیم و انحصارشکنی کرده و این ماده را صادر کنیم. بنابراین درنظر داریم ابتدا بازارهای دیگر را درنظر بگیریم و دیدگاهمان اینگونه بوده که در محصولات دانشبنیان ابتدا با نگاه صادراتی شروع کنیم و بتوانیم با قیمت پایینتری در اختیار مشتریان خارجی قرار دهیم و باعث میشویم دست بالا را در زمینه صادرات در اختیار داشته باشیم.» او همچنین اضافه میکند: «نگاه ما این بوده که وقتی درباره محصولات صادراتی فکر میکنید، میتوانید در زمینه محصولات دانشبنیان، با سرمایهگذاریهای اندک، با حاشیه سود بالا بهعنوان یک بنگاه کوچک اقتصادی که محصولی را که بر پایه دانش تولید میکند، وارد بازارهای جهانی شوید. درمورد این نانوساختار هم با سرمایهگذاری اندک و باتوجه به اینکه مصرف جهانی اندکی هم داشته و حاشیه سود بالایی هم دارد، میتوانید با در اختیار داشتن سهم کوچکی از بازار، وارد بازار جهانی شوید.»
کریمی تاکید میکند: «ما تاکنون فروش ماده بهعنوان نمونه داشتهایم بهطوری که یک شرکت تایرسازی، یک شرکت رنگی نمونه از ما گرفته و وزارت دفاع و سپاه هم با تبلیغاتی که صورت گرفته، به سمت شرکت ما آمدهاند و امیدهایی مشاهده میشود. در داخل دو مشکل وجود دارد؛ یکی اینکه باید اعتمادسازی کنیم و اعتماد شرکتها را جلب کنیم و اطمینان ایجاد کنیم که این ماده تولید شده و با نمونه خارجی فرقی ندارد و دوم اینکه بتوانیم کاربردهای این ماده را به مشتری نهایی عرضه کنیم تا با آن آشنا شوند. ما بعد از فاز نخست که فاز آزمایشگاهی و پایلوت است، در فاز دوم کاری به دنبال آن هستیم که کاربردها را گسترش داده و نمونههایی از محصولات آنها را تولید کنیم تا مشتریان با آنها آشنا شوند. امید میرود تا دو، سه سال آینده بتوانیم بازاری را برای داخل ایجاد کنیم.»
مطالب پیشنهادی
