هنوز هم می‌توان در موسیقی نوآوری کرد

اهالی مطبوعات  نادر مشایخی را دوست دارند و علاقه متقابل او هم به اهالی رسانه طی سال‌های اخیر، یعنی از زمانی که او به ایران بازگشته و فعالیت‌های موسیقایی خود را در وطن پی گرفته  و   در گفت‌وگوهای مختلف او با خبرنگاران می‌شود دریافت. مشایخی رهبر ارکستر و آهنگساز معاصر است. تازه‌ترین فعالیت او را می‌توان به‌عهده گرفتن رهبری ارکستر تازه‌ای با عنوان «اینتر ارکستر» قلمداد کرد که طی ماه‌های گذشته تاسیس شده است. مشایخی این روزها به همراه تعدادی از نوازندگانی که با او در این ارکستر همکاری می‌کنند در تکاپوی برپایی کنسرتی تازه است. به بهانه این اجرا با این هنرمند پیشکسوت به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

اگر ممکن است درباره تازه‌ترین برنامه‌های اینتر ارکستر صحبت کنید؟
قرار است در ماه‌های تیر و مرداد کنسرت‌های تازه‌ای را به وسیله این ارکستر برگزار کنیم. یکی از این اجراها در تالار رودکی است و امیدوارم مانند کنسرت قبلی بتواند طیف گسترده‌ای از مخاطبان را جذب کند. پیش‌تر هم اشاره کرده بودم  که «اینتر ارکستر تهران» یک ایده اجرایی مبتنی‌بر عادت‌های شنیداری متنوع است. البته جا دارد حالا که صحبت به این ارکستر کشیده از دستیارم وحید افتخار‌حسینی نیز یاد کنم که در هرکدام از برنامه‌های ارکستر همراه من بوده و به من کمک زیادی کرده است.

یکی از مولفه‌هایی که این ارکستر دارد، همجواری فرهنگ‌های موسیقایی مختلف است. درست است؟
همین‌ طور است. زمانی که به فکر تاسیس این ارکستر افتادیم به این موضوع اندیشیدم که جای پرداختن به فرهنگ‌های مختلف در حیطه موسیقی ما خالی است. از این رو تصمیم گرفتیم این مساله را در کار خود پررنگ‌تر کنیم. درواقع می‌خواهیم از رهگذر کنسرت‌های مختلف، قرائت و نگاهی تازه،  قطعات مختلف موسیقی ارائه کنیم. از همه مهم‌تر اینکه «اینتر ارکستر» در بدو شکل‌گیری، بنا را بر جذب استعدادهای جوان گذاشته بود. وقتی به ایران بازگشتم با موجی از فارغ‌التحصیلان رشته موسیقی مواجه شدم که به‌رغم آنکه می‌توانسته‌اند هنرمندان درخشانی شوند‌ ولی نبود بازار کار باعث شده به حاشیه رانده شوند. وقتی ایده تاسیس «اینترارکستر» شکل گرفت به این مساله فکر کردم چه خوب است در کنار سایر اهدافی که برای این ارکستر در نظر گرفته‌ایم، شرایطی فراهم شود که نوازندگان جوان و مستعد هم بتوانند به فعالیت مشغول شود.

در اجرای پیش‌رو مهم‌ترین هدف‌تان رساندن چه نکته‌ای به مخاطبان است؟
ما می‌خواهیم در این اجرا، بیشتر روی موسیقی مذهبی و نوحه‌های قدیم متمرکز شویم. درواقع در تازه‌ترین کنسرت این ارکستر، قطعاتی را متناسب با شعر شاعران کهن ایرانی اجرا می‌کنیم.

این مساله نشان می‌دهد شما نه‌تنها در این ارکستر که از مدت‌ها قبل به فکر به‌روز کردن موسیقی مذهبی ایرانی متناسب با نیازهای روز جامعه بوده‌اید. دلیل گرایش‌تان به این حیطه چه بوده است؟
چون به موسیقی مذهبی در ایران کمتر پرداخته و توجه شده است، در حالی ‌که بهترین راه برای تبیین عواطف و احساسات در این نوع موسیقی خلاصه شده است. اصولا موسیقی زبانی است که آدمی می‌تواند به مدد آن حالات درونی خود را بیان کند. در کنار اینها فراموش نکنیم هر کدام از ژانرهای موسیقی، درواقع بهانه و ابزار هستند. منتها مساله این است که ما چطور از این ابزارها به نفع ارتقای سطح شنیداری مخاطب در جامعه استفاده کنیم.

فارغ از این مساله، اجراهای محدود در سال‌های اخیر این نکته را می‌رساند که نسبت به موسیقی کلاسیک شناخت چندانی وجود ندارد و به تبع آن، این عرصه مخاطبان محدودی هم دارد؟
درست است، چون معتقدم همیشه در زمینه موسیقی با پدیده‌ای به نام خودباختگی مواجه بوده‌ایم؛ یعنی فکر می‌کنیم هرچه از کشورهای دیگر به ما برسد خوب است، در حالی که این‌طور نیست. ایران در زمره کشورهایی قرار گرفته که پتانسیل گسترده‌ای در زمینه موسیقی دارد. به نظرم برای آنکه موسیقی کلاسیک در ایران بیش از پیش جا بیفتد و شناخته شود باید زاویه دیدمان را تغییر دهیم.

به‌طور کلی وضعیت موسیقی را در سال‌های اخیر، به‌خصوص با شکل‌گیری ارکسترهای مختلف چطور ارزیابی می‌کنید؟
آنچه مسلم است اینکه در این وادی سیر صعودی داشته‌ایم. اتفاق خوبی که در این بین افتاده، این است که استنباط و درک شخصی مردم در جریان کنسرت‌هایی که می‌روند تغییر کرده و این مساله را نباید دست‌کم گرفت. نمونه بارز آن استقبال از کنسرت «اینترارکستر تهران» در ماه‌های اخیر بوده که نشان می‌دهد مردم واقعا تشنه شنیدن موسیقی خوب هستند. خوشبختانه هنرمندان هم در شاخه‌های مختلف تلاش کرده‌اند سطح کیفی آثاری را که ارائه می‌دهند، ارتقا دهند و به این اتفاق بیشتر کمک کنند.