اظهارات ۱۰ سال پیش رهبر انقلاب چگونه درخصوص نفت آمریکا مشهود است؟

محمدرضا کیاشمشکی، روزنامه‌نگار: آثار اظهارات 10سال پیش مقام معظم رهبری، امروز در صنعت نفت آمریکا قابل مشاهده است. بازگشت کابوس وابستگی شدید به ذخایر نفتی خاورمیانه، بدون‌شک آمریکا را بر آن خواهد داشت تا بازی نفتی جهان را بار دیگر برهم بزند.

در شروع هزاره سوم در سال2000 و در نخستین دهه قرن جدید میلادی، افول قریب‌الوقوع تولید نفت آمریکا به‌دلیل کاهش ذخایر قابل استحصال آن و وابستگی شدید این کشور به نفت خاورمیانه در سال‌های بعد، به کابوسی برای سیاستمداران این کشور تبدیل شده بود به‌طوری که کارشناسان بسیاری بر این باور بودند که آمریکا منابع نفتی عظیمی که بتواند این کشور را از تشدید وابستگی به نفت خاورمیانه نجات دهد، پیدا نخواهد کرد.

در قرن بیستم بیشترین میزان تولید نفت آمریکا به سال1970 میلادی بازمی‌گردد. در این سال متوسط تولید روزانه نفت آمریکا 9میلیون و 637هزار بشکه در روز بود. این رقم 10سال بعد یعنی در سال1980 میلادی به 8میلیون و 597هزار بشکه در روز، در سال1990 به 7میلیون و 355هزار بشکه در روز، در سال2000 به 5میلیون و 822هزار بشکه در روز و در سال2010 به 5میلیون و 484هزار بشکه در روز رسید.

روند کاهشی تولید نفت آمریکا تا سال2010 ادامه یافت و سیاستمداران این کشور درطول سال‌های 2000 تا 2010 به‌شدت روی تغییر روند در بخش تولید نفت و جلوگیری از آنچه وابستگی شدید به نفت خاورمیانه عنوان می‌کردند، تلاش کردند. حاصل این تلاش، ورود تولیدات نفت شیل به سبد تولید نفت آمریکا بود.

تولید نفت شیل در آمریکا در سال2004 به میزان 341هزار بشکه در روز بود، این رقم سهم قابل‌توجهی در تولیدات 5میلیون و 441هزار بشکه‌ای روزانه نفت آمریکا در سال2004 نداشت. درواقع جهش در تولید نفت شیل از سال2008 همزمان با افزایش قابل‌توجه قیمت‌های جهانی نفت آغاز شد.

میزان تولید نفت شیل آمریکا در سال2010 به 703هزار بشکه در روز رسید و این رقم با عبور از مرز یک‌میلیون بشکه در روز در سال2012 به یک‌میلیون و 775هزار بشکه در روز رسید.

یکی از مهم‌ترین موانع افزایش تولیدات نفت شیل، قیمت بالای تمام‌شده تولید هر بشکه آن بود به‌طوری که در برخی میادین اصلی نفت شیل آمریکا، این رقم به بیش از 90دلار در هر بشکه می‌رسید. با ارتقای تکنولوژی و اعطای تسهیلات کم‌بهره به شرکت‌های متعدد فعال‌شده در عرصه استخراج نفت شیل، همزمان با کاهش قیمت تمام‌شده تولید هر بشکه نفت شیل به زیر 40دلار، سهم تولیدات نفت شیل آمریکا از کل تولیدات نفت این کشور، از حدود 6درصد در سال2004 به 53درصد در سال2018 رسید. در این سال روزانه به‌طور متوسط 5میلیون و 460هزار بشکه نفت شیل در آمریکا تولید شد.

در سال گذشته میلادی متوسط تولید روزانه نفت آمریکا 11میلیون و 313هزار بشکه در روز بود که از این رقم حدود 7میلیون و 600هزار بشکه آن از تولیدات نفت شیل بوده است. یعنی در سال2020 میزان تولید نفت آمریکا از میادین متعارف نفتی چیزی در حدود 3میلیون و 700هزار بشکه در روز بوده است. درواقع سهم نفت شیل آمریکا درمجموع تولید نفت این کشور به بیش از 67درصد رسیده است.

10سال پیش یعنی در سال2010، میزان تولیدات نفت آمریکا به‌طور متوسط روزانه 5میلیون و 484هزار بشکه در روز بود که از این رقم 703هزار بشکه در روز تولیدات نفت شیل بوده، درواقع سهم تولید نفت شیل آمریکا در سال2010 از مجموع تولیدات نفت این کشور حدود 12.8درصد بود.

افزایش تولیدات نفت شیل آمریکا از حدود 700هزار بشکه به بیش از 7میلیون و 600هزار بشکه در روز و کاهش تولیدات متعارف نفت این کشور از حدود 4میلیون و 700هزار بشکه به حدود 3میلیون و 700هزار بشکه در 10سال گذشته نشان‌دهنده این است که روند افزایشی تولیدات نفت این کشور در 10سال اخیر، مرهون انقلاب نفت شیل است.

حال درصورتی که روند افزایشی تولیدات نفت شیل جای خود را به روند کاهشی دهد، افول نفت آمریکا با وجود تزریق مُسکن 10ساله‌ای به‌نام نفت شیل، آغاز می‌شود که آثار این اتفاق از سال گذشته خود را نشان داده است. تولید نفت شیل آمریکا در سال2021 با 20درصد کاهش نسبت به شروع سال2020 آغاز شد و روند کاهشی در تولیدات نفت شیل این کشور ادامه دارد.

کاهش تقاضای جهانی نفت و افت قیمت آن در پی همه‌گیری جهانی ویروس کرونا، ورشکستگی شرکت‌های متعدد نفتی آمریکا را که در تولیدات نفت شیل فعالیت داشتند، به‌دلیل عدم توانایی آنها برای بازپرداخت به‌موقع اقساط وام‌های کلانی که در راه توسعه نفت شیل گرفته بودند و عدم توانایی آنها برای مدیریت هزینه‌ها رقم زد.

صنعت نفت شیل آمریکا روزبه‌روز با افول بیشتری مواجه است، افزایش مخالفت‌ها با ابعاد گسترده آثار زیست‌محیطی تولیدات نفت شیل نیز بر این افول دامن خواهد زد. از طرفی دولت جدید آمریکا، طرح‌های کلانی برای کربن‌زدایی از اقتصاد آمریکا دارد و حرکت به‌سمت تولید انرژی پاک، تغییر راهبردی در زمینه تامین انرژی ایالات‌متحده آمریکا را به‌دنبال خواهد داشت.

درواقع افول نفت آمریکا که روند تولیدات نفت این کشور از منابع متعارف در 10سال ابتدایی قرن جاری، حاکی از وقوع آن بود، با مُسکن نفت شیل، به قیمت باقی گذاشتن آثار متعدد زیست‌محیطی ناشی از روش‌های برداشت نفت شیل، 10سال به تاخیر افتاد؛ اما آثار افول نفت در آمریکا با مشکلاتی که برسر راه ادامه تولید گسترده نفت شیل وجود دارد، اکنون بسیار مشهود است.

مقام معظم رهبری در شروع سال91 (2012میلادی) در بخشی از سخنرانی خود در حرم مطهر رضوی فرموده بودند: «کشورهای غربی از لحاظ منابع نفتی دچار مشکل شده‌اند و روزبه‌روز مشکل آنها بیشتر خواهد شد. منابع نفتی کشورهای اروپایی و به‌طور کلی کشورهای غربی، بعضی چهارسال دیگر تمام خواهد شد، بعضی 6سال دیگر تمام خواهد شد، بعضی 9سال دیگر تمام خواهد شد؛ لذا مجبورند از منابع غیرخودشان استفاده کنند. کشور آمریکا که امروز حدود سی‌وچند میلیارد بشکه نفت ذخیره دارد، طبق محاسباتی که کارشناسان کشورمان کرده‌اند ـ‌که آمارشان متکی به آمار خود آمریکایی‌ها است‌ـ نفتش تا سال2021، یعنی تا 9سال دیگر تمام خواهد شد. نفت دنیا که امروز بیش از 50درصدش از خلیج‌فارس خارج می‌شود، آن روز متکی خواهد شد به سه منبع عمده نفتی در منطقه ما و خلیج‌فارس که البته یکی از آن سه منبع، ایران است.»

اظهارات آن زمان رهبر معظم انقلاب، مطابق بر تحلیل‌های کارشناسان انرژی جهان بود و آمریکا برای تغییر در این روند، در فاصله سال‌های 2010 تا 2020 از تمامی ابزارهای تحریمی، جنگی، سیاسی و اقتصادی استفاده کرد و در این راه حتی از انجام اقدامات متعدد غیربشردوستانه و غیرانسانی نیز در ناآرام‌کردن کشورهای تولیدکننده نفت و افزایش مقطعی قیمت نفت به‌منظور استفاده از ابزار نفت شیل و نجات از شرایطی که وقوع آن با استناد به واقعیات آن زمان (10سال پیش)، بسیار محتمل بود، استفاده کرد تا شاهد به پایان رسیدن تولیدات نفت خود در سال2021 نباشد.

آثار اظهارات آن زمان معظم‌له، امروز در صنعت نفت آمریکا قابل مشاهده است. بازگشت کابوس وابستگی شدید به ذخایر نفتی خاورمیانه، بدون‌شک آمریکا را بر آن خواهد داشت تا بازی نفتی جهان را بار دیگر برهم بزند؛ یک‌بار این کشور با انقلاب نفت شیل و درگیرکردن بازار جهانی نفت با ابزارهای مختلف سیاسی و تحریمی به‌منظور تغییر قیمت‌های نفت به‌نفع تولیدات نفت شیل، نقش اوپک و تولیدات نفتی خاورمیانه را تحت‌تاثیر قرار داد و این‌بار که اثر 10ساله و مُسکن‌وار نفت شیل رو به پایان است و احتمالا ماه‌به‌ماه شاهد کاهش آمار تولیدات نفت شیل آمریکا خواهیم بود، این کشور به‌دنبال ایجاد تغییر جدید در تولید انرژی اولیه و برهم‌زدن بازارهای جهانی انرژی به‌نفع اقتصاد آتی خود است.

منبع: آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا