اینجا محل رقابت نیست

سید حسین رسولی: تئاتر دانشگاهی از سال ۱۳۷۶ کار خود را آغاز کرده است و تا امروز توانسته روی فضای تئاتر حرفه‌ای تاثیر‌گذار باشد. امسال از میان ۱۵ کاندیدا برای دبیری دوره بیستم در نهایت مهدی گمار از سوی معاونت فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم به عنوان دبیر جشنواره برگزیده شد. او از جمله دانشجویان دانشگاه سوره بوده است.  این جشنواره با وجود تاثیر‌گذاری از جمله ارزان‌ترین جشنواره‌های هنری محسو‌ب می‌شود. اعضای این دبیرخانه در طبقه پنجم یک ساختمان بدون آسانسور مستقر شده‌اند و خبری از تشریفات رایج جشنواره‌ها نیست. از جمله اینکه برای گفت‌و‌گو دبیر جشنواره با سینی چای وارد می‌شود. این جشنواره از 15 تا 23 اردیبهشت 96 برگزار خواهد شد.  گفت‌وگوی ما با مهدی گمار را در ادامه بخوانید.

ابتدا اجازه بدهید چند سوال کلی مطرح کنم. چشم‌انداز دوره بیستم را چگونه می‌بینید و چه نکات مثبت و منفی پیش‌روی شما وجود دارد؟
تصور چشم‌انداز در ایران خیلی سخت است. کسانی هستند که علاقه دارند چشم‌انداز ترسیم کنند و این کار را هم به آنها می‌سپاریم. بنده بلد نیستم. اجازه بدهید درباره امکانات جشنواره گپ بزنیم. جشنواره تئاتر دانشگاهی از مسیر خود خارج شده و به جای اینکه گردهمایی دانشجویی باشد تبدیل به یک رقابت سخت شده است. شاید این جشنواره تنها گردهمایی تمام دانشگاه‌های ایران در سال باشد. این جشنواره خانه اهالی تئاتر دانشگاهی است. گفتمان‌هایی که در این جشنواره طی این سال‌ها شکل گرفته فضایی آمیخته به کشف و شهود دارد.

رویکرد شما برگزاری یک جشنواره غیر‌رقابتی است؟
بله. در این ارتباط احساس وظیفه می‌کنم‌. باید به سمت یک جشنواره برویم و از فضای رقابتی خارج شویم.

بودجه جشنواره تئاتر دانشگاهی را دریافت کرده‌اید و به نظر نسبت به گذشته کوچک شده است؟
وزارت علوم مبلغی را تخصیص داده است. در آخرین جلسه‌ای که داشتیم مبلغی حدود ۳۲۰ میلیون تومان به ما دادند. معمولا دانشگاه‌ها یک مبلغی را بر‌می‌دارند که چیزی کمتر از ۳۰۰ میلیون به دست ما می‌رسد. ما باید سعی کنیم به سمت اسپانسر برویم.

اسپانسر خاصی برای حمایت وارد کار شده است؟
جشنواره تئاتر فجر هم نتوانست اسپانسر جذب کند. اما همچنان امیدوارم که بتوانیم اسپانسر جذب کنیم. البته شما به هر دانشجویی بگویید که کمک کند به سرعت وارد کار می‌شود. چون روابط این جشنواره با دانشجویان خیلی دلی است. امسال بنیاد رودکی حمایت کرده است. اختتامیه ما در تالار وحدت است. سالن حافظ را هم برای اجرا به ما داده‌اند.

تئاتر دانشگاهی خیلی تخصصی است و به همین میزان مخاطب خاص دارد. تعاملی با سازمان‌های مختلف داشته‌اید تا این فضای پرنشاط بیشتر در سطح جامعه منعکس شود؟
چند برنامه مهم داریم. جدا از پوستر و بیلبوردها با متروی تهران و شهرداری همکاری داریم. امسال سعی داریم تیزرهای جشنواره را ابتدای فیلم‌ها در پردیس‌های سینما پخش کنیم. اتفاق خیلی خوبی است. دنبال این هستیم که با تلویزیون تعامل داشته باشیم. درگاه پخش تیزر برای ما بسیار مهم است.

با این بودجه ناچیز و وقت بسیار کم در بخش بین‌الملل چه برنامه‌هایی خواهید داشت؟ این برچسبی است که به این جشنواره خورده؛ اما به نظر خیلی در این زمینه دستاوردی نداشته است.
این بخش هر سال بوده است. در نهایت یک سوپروایزر وجود دارد که این بخش را اداره می‌کند. اعتقاد دارم این جشنواره‌ها بین‌المللی نیستند. ما این دسته جارو را به جشنواره‌هایمان چسبانده‌ایم. وقتی کاری را از آن طرف مرزها دعوت می‌کنید هزینه‌های آن سه برابر می‌شود. امسال هزینه‌ها را هدفمند کردیم. به جای اینکه بیاییم تعدادی از اجراهای کیفیت پایین را دعوت کنیم، کار دیگری کردیم. جشنواره تئاتر فجر هم هزینه‌هایش را روی یک نفر هزینه کرده است. پارسال اوستر مایر و امسال یوجینو باربا بود. ما صادقانه برخورد کردیم. به همه احترام گذاشتیم. سعی کردیم از استادان خوب دعوت کنیم تا آنها هم در داوری باشند و هم کارگاه‌ برگزار کنند. هدف جشنواره امسال «تولید تئاتر به مثابه اندیشه» است. ما باید با تئاتر فکر کنیم. این نکته کلیدی است. اگر مولانا می‌تواند با شعر فکر کند ما هم باید با تئاتر فکر کنیم. تلاش داریم استادهای اروپایی و پیشرو را دعوت کنیم. خنداندن مخاطب و یک فرم تکراری در تئاتر ما تبدیل به یک «ابژه» شده است. دیگر فکری وجود ندارد. همه چیز تکراری شده است.

بنابراین تئاتر دانشگاهی و جشنواره‌های ما هم دیگر فکر تولید نکرده‌اند و به تکرار افتاده‌اند؟
 اینجا جایی است که ما باید به فکر تولید باشیم. در فراخوان این جشنواره هم همین موضوع را نوشتم. جهان سوبژکتیو ما فراموش شده است و ما به سوی موضوع رفته‌ایم. این آفت است. به ساموئل بکت توجه کنید. او یک فکر نویی دارد. برای این فکر، فرم نویی ایجاد می‌کند؛ حالا یک فرم نو برای او تبدیل به یک فکر جدیدتر می‌شود. این چرخه ادامه پیدا می‌کند. دانشجو هم این حق را دارد. باید فرم نو و اندیشه نو را پیگیری کند. دانشجو حتی با همین رویکرد می‌تواند یک شهروند خوب شود.

 بعضی منتقدان می‌گویند چند سالی است که در حوزه ادبیات نمایشی نویسنده صاحب امضایی پا به صحنه‌ها نگذاشته است. امسال در عرصه نمایشنامه‌نویسی حرفی برای گفتن داریم؟
واقعا نمی‌توان چشم‌اندازی روشن کرد. به بازخوان‌ها گفتم که جسورانه‌ترین ایده‌ها را قبول کنند. آنها هم گفتند اگر نتیجه ندهد چه باید بکنیم؟ به نظرم همین خودش یک پاسخ است. ما این مسیر را می‌رویم و اگر به چیزی نرسیدیم در نهایت اعلام می‌کنیم چیزی نبود! این خودش یک آسیب‌شناسی است. شاید نمایشنامه، کارگردان و بازیگر از دل این جشنواره بیرون نیاید. ما باید همین را اعلام کنیم. باید بگوییم کارگردان خاصی ندیدیم. باید اعلام کنیم تئاتر دانشگاهی چند سالی است که نتوانسته بر فضای بیرون از خودش تاثیر بگذارد و حتی از بیرون برداشت کرده است.
دانشجویانی که در جشنواره حضور دارند آرزو می‌کنند اجرای عمومی بگیرند. معمولا سالن مولوی خروجی این جشنواره بوده است. آیا امسال با سالن‌های دیگر همکاری خواهید داشت؟
یک برخورد آماری با فستیوال‌های دنیا داشتیم. تقریبا سه درصد آنها رقابتی هستند. جایزه دادن و این کارها اصلا مهم نیست. بخش رقابتی در همین جشنواره خوشبختانه حذف شد. ولی اشکالی که داشت این بود که به گروه‌ها جایزه دادند. ما اصلا گروهی نداشتیم! دانشجویان علاقه دارند در سالن‌های خوب اجرا بروند. محوریت را از سالن مولوی برداشتیم و روی چند سالن و گروه نمایشی سرمایه‌گذاری کردیم. به مدیران سالن‌ها و چند تهیه‌کننده گفتیم بیایند و از این اجراها کار انتخاب کنند. کف فروش را هم حذف کردیم. مشخص است که مخاطبان اصلی تئاترها هم دانشجویان هستند. به مدیران گفتیم شما می‌توانید از این آثار اجرا ببرید و در سود و زیان شریک بشوید. باید نگاه سالن‌داری را حذف کنید. ممکن است این اجراها ضرر داشته باشند؛ اما یک سرمایه‌گذاری هنری است. ممکن است سال آینده یک اجرای موفق داشته باشند. ما باید برخورد حرفه‌ای داشته باشیم.

گویا آمارهای جشنواره خیلی رشد داشته است. حضور دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد اسلامی چگونه بوده است؟
ما در کمتر از 20 روزی که از فراخوان می‌گذشت با رشد ۲۰ تا ۳۰ درصدی ثبت‌نام روبه‌رو بودیم. هنرجویان هنر و معماری هر سال بیشترین میزان کارها را دارند. این فضا را خیلی خوب می‌شناسم. دانشجویان دانشکده هنر و معماری و دانشگاه سوره کاری و هنرمندان اجرایی هستند. این امر ربطی به تعداد بالای دانشجو در این دانشگاه‌ها ندارد. یک نکته مهم این است که در بخش صحنه‌ای چندین شرکت‌کننده از مقطع دکتری داریم که دو نفر در مراحل بازبینی رد شده‌اند. در تمام بخش‌ها دانشجوی دکتری داریم. در بخش پژوهش یک دانشجوی دکترای ایرانی از کشور پرتغال داریم. اینها خیلی خبر خوشحال‌کننده‌ای است.