۱۶۰میلیون دلار صرفه‌جویی ارزی دستاورد کشف جدید دانش‌بنیان‌ها

  به گزارش «فرهیختگان آنلاین»،  دستاوردهای شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه دارو و فناوری‌های پیشرفته حوزه تشخیص و درمان طی سال‌های اخیر بسیار چشمگیر و قابل‌توجه بوده است. تا بیش از یک دهه گذشته و شاید بیشتر، داروهای مورد‌نیاز بیماران مبتلا به بیماری‌‌های صعب‌العلاج و بیماری‌‌های نادر از طریق واردات از کشورهای اروپایی و آمریکایی تامین می‌شد. وابستگی حوزه درمان به داروهای وارداتی طبیعتا آسیب‌هایی را متوجه بیماران مبتلا به بیماری‌های خاص می‌کند، چراکه در شرایط تحریم و کاهش یا عدم‌واردات دارو، امکان تامین داروی مورد‌نیاز بیماران وجود نخواهد داشت. این امر ضرورت توجه به تولید و بومی‌سازی برخی داروها را دوچندان می‌کند.

  طبق آمار معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری، درحال حاضر 281 شرکت دانش‌بنیان در سراسر کشور در حوزه دارو و فناوری‌های پیشرفته حوزه تشخیص و درمان فعالیت می‌کنند. دستاوردهای این شرکت‌ها، سالانه کشور را از واردات داروهای بیماری‌های خاص و ارزبری این داروها بی‌نیاز می‌کند. علاوه‌بر این، دستیابی به فناوری و دانش تولید انواع داروهای بیولوژیک، شیمیایی و مواد اولیه دارویی توسط شرکت‌های دانش‌بنیان، موجب کاهش آلام روحی و جسمی بیمارانی می‌شود که برای درمان بیماری خود نیاز مبرم به مصرف چنین داروهایی دارند.  طبق آمار ارائه‌شده از سوی معاونت علمی و فناوری، از سال 97 اجرای برنامه خودکفایی در تولید دارو در این معاونت آغاز شده است.

بر این اساس ساخت 27 داروی بیولوژیک، 50 داروی شیمیایی و 58 ماده اولیه دارویی که معادل 570 میلیون دلار ارزبری دارد، توسط شرکت‌های دانش‌بنیان و استارتاپ‌ها در دستور کار قرار گرفته است. سورنا ستاری معتقد است توانمندی شرکت‌های دانش‌بنیان و استارتاپ‌های داخلی، ارزش تولیدات دارویی کشور را به حدود 2/1 میلیارد دلار رسانده است.  به گفته او، همچنین صادرات بیش از 50 درصد تولیدات دارویی کشور توسط شرکت‌های دانش‌بنیان و استارتاپ‌های موفق کشور صورت می‌گیرد.  به گفته دبیر ستاد زیست‌فناوری معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری برنامه تولید 135 قلم داروی اولویت‌دار با بیشترین میزان ارزبری در دستور کار قرار دارد که تعدادی از این داروها، حدود 570 میلیون دلار ارزبری دارند. بنابراین برنامه معاونت علمی و فناوری حدود 160میلیون دلار کاهش ارزبری به واسطه تولید این فرآورده‌ها به دست شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی است.

 یک دستاورد جدید

یکشنبه هفته جاری با حضور سورنا ستاری، معاون علمی و فناوری رئیس‌جمهوری از داروی جدیدی به نام «آلساوا» که توسط دو شرکت دانش‌بنیان ساخته شده و به مرحله تجاری‌سازی رسیده است، رونمایی شد. فرآورده دارویی ویال تزریقی «اداراوون» با نام تجاری «آلساوا» برای بیماران مبتلا به بیماری  ALS مورد استفاده قرار می‌گیرد و تا پیش از این نمونه وارداتی آن با هزینه‌های بسیار بالا در اختیاران بیماران قرار می‌گرفت.داروی ایران‌ساخت «ویال تزریقی اداراوون» با کیفیتی هم‌پای نمونه وارداتی و یک‌دهم قیمت آن توسط شرکت دانش‌بنیان «زیست‌دارو دانش» و «زیست‌تخمیر» تولید می‌شود. شرکت دانش‌بنیان زیست‌دارو درحال حاضر پنج محصول مهم و پرمصرف را برای بیماران ام.اس و سرطان تولید می‌کند. این دارو یک ماه است در بازار وجود دارد و به دست مصرف‌کننده می‌رسد.

بیماری  ALS جزء بیماری‌های نسبتا نادر است که با از بین رفتن سلول‌های نورونی در محدوده نخاع اتفاق می‌افتد. به این ترتیب سلول‌های عصبی به مرور زمان تحلیل می‌رود. تحلیل رفتن سلول‌ها موجب ناکارآمدی عضلات شده و درنهایت فرد به‌شدت لاغر می‌شود و اختلال در تکلم، مشکلات گوارشی و تنفسی ممکن است به مرگ بیمار منجر شود.  تعداد بیماران مبتلابه ALS  در ایران به‌طور دقیق مشخص نشده، اما طبق آخرین اعلام بنیاد بیماری‌های نادر ایران (در سال 96)، ۴۶ بیمار تحت‌پوشش این بنیاد قرار دارند. این درحالی است که مبتلایانی هم در کشور هستند که هنوز عضو بنیاد بیماران نادر نیستند و این بیماران، انجمن یا NGO حمایتی ندارند. البته طی سال‌های اخیر و به دنبال گسترش شبکه‌های اجتماعی بیش از ۱۰۰ بیمار مبتلابه ALS از طریق گروه‌های مجازی توانسته‌اند تجربیات، تنهایی‌ها و دردهایشان را با یکدیگر به اشتراک بگذارند.  به هرحال این بیماری جزء بیماری‌های نادری است که مسری نیست و جزء سرطان‌ها نیز به شمار نمی‌رود.

علت بروز بیماری ALS  هنوز مشخص نیست و معمولا افراد 40 تا 70 ساله را هدف قرار می‌دهد. تحقیقات نشان داده است برخی موارد از مبتلایان به این بیماری ظاهرا به صورت موروثی به این بیماری مبتلا شده‌اند که در نتیجه ژن‌های خاصی را می‌توان در بروز این بیماری دخیل دانست. این بیماری در زمره بیماری‌های بدخیم قرار دارد که بیماران مبتلا، ابتدا دچار درد در نواحی ماهیچه‌های ساعد، سر و گردن و دست و پا می‌شوند و به مرور زمان سیستم‌های عصبی بدن افراد را از بین می‌برند. طول عمر بیماران معمولا ۳ تا ۶ سال تخمین زده می‌شود اما مصرف داروهای مخصوص این بیماری موجب افزایش طول عمر و بهبود وضعیت کیفی و عملکرد فرد می‌شود. شاید یکی از شناخته‌شده‌ترین مبتلایان به این بیماری در جهان استیون هاوکینگ فیزیکدان معروف بود که به‌رغم ابتلا به این بیماری در دوران جوانی، توانست 45 سال از عمر خود را با آن طی کند.

 برتری ذاتی ایران در زیست‌فناوری منطقه

معاون علمی و فناوری ریاست‌جمهوری در مراسم رونمایی از داروی جدید، اعلام کرد «بیوتک» جزء حوزه‌های اولویت‌دار زیست‌بوم اقتصاد دانش‌بنیان است و ایران جزء برترین‌های منطقه در این فناوری است. همچنین درحال حاضر بزرگ‌ترین شرکت‌های منطقه در حوزه بیوتک با ابعاد بیش از چندهزار اشتغال و درآمدهای میلیاردی رونق گرفته‌اند. او اظهار امیدواری کرد به کمک این شرکت‌ها، تا پایان سال جاری بخش عمده‌ای از نیاز کشور به فرآورده‌های غذایی و دارویی زیستی ایران‌ساخت در حوزه انسانی و حیوانی به بازار عرضه و رونمایی شود.او اعطای تسهیلات، سرمایه‌گذاری خطرپذیر و حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و استفاده از منابع صندوق نوآوری و شکوفایی را از راهکارهای حمایت از فرآیند تولید این محصولات دانست و گفت: «برای تامین نیازهای کشور با هماهنگی کامل سازمان غذا و دارو اقداماتی برای تسهیل فرآیند تولید این‌گونه از داروها صورت گرفته که تاکنون 54 میلیارد تومان از این حمایت‌ها، محقق شده است.»

در این مراسم از واردات یک‌میلیارد دلاری دارو و هدف‌گیری 500میلیون دلار آن توسط معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری خبر داده شد که براساس آن قرار است معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری بیش از 156میلیون دلار ارزبری را هدف قرار دهد که در سال اول 50 میلیون دلار از این برنامه محقق می‌شود. این کار توسط برترین شرکت‌های دانش‌بنیان کشور که ارزیابی شده و در این حوزه توانمندی کافی دارند، انجام می‌شود.خودکفایی در صنایع دارویی از آن جهت اهمیت دارد که در شرایط کنونی که کشور با تحریم‌‌های اقتصادی سنگینی مواجه است، بیماران و مبتلایان به بیماری‌‌های صعب‌العلاج از تامین داروهای مورد‌نیاز خود اطمینان‌خاطر دارند. اما این نکته نباید فراموش شود که تحقق این خودکفایی نیازمند حمایت همه‌جانبه از شرکت‌های دانش‌بنیان و نخبگانی است که در این حوزه فعالیت می‌کنند.طبق آمار سازمان غذا و دارو، در سال ۹۷ معادل یک‌میلیارد و ۱۰۰ میلیون دلار برای واردات دارو، ۳۳میلیون دلار برای شیرخشک و ۲۷میلیون دلار برای ملزومات دارویی اختصاص یافت که جمع کل آنها بر مبنای آمار وزارت بهداشت دومیلیارد‌و۴۴۱ میلیون دلار می‌شود. اگرچه واردات دارو به دلیل پیشرفت تکنولوژی در دنیا اجتناب‌ناپذیر است و تقریبا تمام کشور‌های دنیا بحث واردات دارو را دنبال می‌کنند، اما بدیهی است دستیابی به دانش و فرمولاسیون داروهای وارداتی، سالانه موجب صرفه‌جویی ارزی چشمگیری در کشور می‌شود.

* نویسنده: زهرا فریدزادگان، روزنامه نگار