ایران سومین کشور آسیایی دارای پارک‌ علم و فناوری

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، با ظهور بازارهای نوظهور و پیشرفت روزافزون علوم و تکنولوژی‌های پیچیده در جهان، رقابت‌ میان کشورها تغییر شکل قابل‌توجهی پیدا کرد و از شکل و شمایل سنتی به سمت رقابت کشورها در ارائه کالا و خدمات های‌تک حرکت کرد. این امر‌ انگیزه‌ای شد تا هر روز راهکارهای جدید با تاثیرگذاری بیشتر، برای برنده‌شدن در این رقابت ارائه شود. یکی از ابتکارات موفق کشورها در عرصه رقابت بی‌المللی ایجاد مراکز فناوری یا پارک‌های علمی بوده است. طبق تحقیقات انجام شده، در اواخر قرن بیست‌و‌یکم، بازارهای غنی‌تر در حال ظهور مانند شمال آفریقا، خلیج‌فارس و آسیای جنوب‌شرقی روند راه‌اندازی مراکز فناوری را آغاز کردند.
به‌عنوان مثال در آفریقا مصر، مراکش و حتی تونس نخستین‌بار قدم در این مسیر گذاشتند. اما پیش از این، دره‌سیلیکون در ایالات‌متحده آمریکا پیشگام در توسعه پارک‌های علمی جهان بود. قدمت این پارک به اوایل دهه 50 میلادی بازمی‌گردد. پیش از ایالات‌متحده، فرانسه در اروپا و ژاپن در آسیا، صاحبان قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین پارک‌های علمی و فناوری در جهان هستند. در حال حاضر حدود 800 پارک علم و فناوری در بیش از 55 کشور دنیا فعال است که این امر نشان‌دهنده توجه کشورها به اهمیت فعالیت این نهاد اجتماعی است.

پارک‌های علم‌و فناوری؛ پیشگام رشد اقتصادی

پارک علمی و فناوری نوعی شهرک علمی با کارکرد اقتصادی است. به عبارت دیگر در این مناطق تمامی عناصر موثر زیست‌بوم کارآفرینی کشور دور هم جمع شده و محصولاتی با فناوری پیشرفته، سطح دانش بسیار بالا و سازگار با محیط‌زیست طراحی و تولید می‌کنند. ماموریت پارک‌های علمی و فناوری کمک به پیشرفت درون‌زای کشور در حوزه‌های گوناگون فناوری است. اما صاحب‌نظران اقتصادی معتقدند صرف وجود پارک‌های علمی و فناوری و فعالیت این پارک‌ها در کشور نمی‌تواند ضامن رشد اقتصادی و توسعه و پیشرفت علمی کشور باشد بلکه عملکرد پارک‌های علم و فناوری باید بر پایه یک الگوی تجاری باشد. به عبارت دیگر سیاستگذاران ایجاد و راه‌اندازی پارک‌های فناوری باید به فکر ایجاد سود، ارزش‌افزوده، ارزآوری، پاسخگویی به نیازهای داخلی و رقابت در بازارهای بین‌المللی نیز باشند. شاید همین امر است که اهمیت فعالیت پارک‌‌های علمی و فناوری را در کشورهای توسعه‌یافته مشخص می‌کند. در این گزارش بنا داریم با مروری بر وضعیت و عملکرد پارک‌های ‌‌علمی و فناوری در ایران، فعالیت این پارک‌‌ها را با پارک‌های موفق در برخی کشورهای جهان مقایسه کنیم.

3 پارک بزرگ علم ‌و فناوری ایران

درحال حاضر حدود ۶ هزار و ۵۰۰ شرکت در بیش از 40 پارک علم و فناوری و 195 مرکز رشد در ایران فعالیت می‌کنند. سه پارک علم و فناوری خراسان، شیخ‌بهایی و پارک فناوری پردیس به‌عنوان سه پارک بزرگ علم و فناوری کشور شناخته می‌شوند. این سه پارک که به ترتیب در سه شهر مشهد، اصفهان و تهران ایجاد شده‌اند، با استقرار تعداد قابل‌توجهی از شرکت‌های دانش‌بنیان، اهداف از پیش تعیین شده خود را در جهت تولید کالاها و خدمات دانش‌محور پیش می‌برند. تنها یک‌سوم از این شرکت‌ها، دانش‌بنیان به شمار می‌روند.

پارک علم و فناوری پردیس

همان‌طور که گفته شد پارک علم و فناوری پردیس یکی از سه پارک بزرگ علم و فناوری ایران است. طبق آمارهای به دست آمده این پارک با سرمایه بیش از هزار و 700میلیارد تومان راه‌اندازی شده است و در حال حاضر چهارهزار و 300 نفر در قالب 240 شرکت دانش‌بنیان در این پارک فعالیت می‌کنند. حجم سرمایه‌گذاری شرکت‌های عضو پارک علم و فناوری پردیس رقمی حدود هشت‌هزار میلیارد تومان برآورد شده است. شرکت‌های مستقر در این پارک، سالانه بیش از هزار محصول یا خدمت فناورانه را تولید می‌کنند که از محل صادرات محصولات و خدمات به 40 کشور جهان، سالانه 200 میلیون یورو (حدود دوهزار و 600 میلیارد تومان) ارزآوری برای کشور ایجاد می‌شود.

 پارک علم و فناوری خراسان

پارک علم و فناوری خراسان نیز یکی از سه پارک بزرگ و جزء اولین پارک‌های تاسیس شده در ایران است. هدف اصلی از ایجاد این پارک افزایش ثروت در جامعه از طریق تشویق و ارتقای فرهنگ نوآوری و افزایش قدرت رقابت در میان شرکت‌ها و موسسات عنوان شده است. در حال حاضر چهارهزار و 200 نفر در قالب بیش از 320 شرکت دانش‌بنیان در این پارک فعالیت می‌کنند. گردش مالی شرکت‌های پارک علم و فناوری خراسان بیش از 200 میلیارد تومان برآورد شده است. هشت‌ مرکز رشد در این پارک از کسب‌وکارهای نو و فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان حمایت می‌کنند.

پارک علم و فناوری شیخ‌بهایی

  ایده ایجاد پارک علم و فناوری شیخ‌بهایی در اصفهان در دهه 70 شکل گرفت و اوایل دهه 80 کلنگ آن به زمین خورد.طبق آمار به دست آمده، در راه‌اندازی این پارک، بخش خصوصی، سه برابر بخش دولتی و دانشگاهی سرمایه‌گذاری کرده ‌است. در حال حاضر بیش از 215 شرکت دانش‌بنیان با اشتغال هفت‌هزار و 100 نفر، در این مجموعه فعالیت می‌کنند. گردش مالی شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در پارک علم و فناوری بیش از هزار و 400 میلیارد تومان برآورد شده است که گفته می‌شود در صورت حمایت صنعتگران از این شرکت‌ها امکان پنج برابر شدن گردش مالی شرکت‌های دانش‌بنیان نیز وجود دارد.

جایگاه سوم ایران در آسیا و خاورمیانه

برای درک بهتر وضعیت و عملکرد پارک‌‌های علم و فناوری در ایران باید دید ایران در خاورمیانه و آسیا چه جایگاهی در میان کشورهای صاحب‌نام دارای پارک‌‌ علم و فناوری دارد. براساس داده‌های آماری یونسکو، در دو کشور ژاپن و چین به ترتیب 111 و 100 پارک علم و فناوری بزرگ مستقر است. پس از این دو کشور، ایران با استقرار 43 پارک علم و فناوری بزرگ و کوچک در جایگاه سوم قرار گرفته است که این امر می‌تواند نشان‌دهنده پیشرفت قابل‌توجه ایران در حوزه تولیدات و خدمات دانش‌بنیان در ‌آسیا باشد. در نموداری که در متن این گزارش قرار داده شده، تعداد پارک‌‌‌های علم و فناوری ایران، از کشوری مانند کره‌جنوبی نیز بیشتر است. این در حالی است که رشد اقتصادی کره جنوبی طی یکی، دو سال گذشته بین دو تا سه درصد بوده است، درحالی که رشد اقتصادی ایران طبق آمار صندوق بین‌المللی پول در سال ۲۰۱۸ منفی 4.8 بوده و پیش‌بینی شده در پایان سال 2019، رشد اقتصادی ایران، منفی 9.5 درصد باشد. مقایسه این آمار به خوبی نشان می‌‌دهد به‌رغم اینکه ایران در میان کشورهای صاحب علم و فناوری در آسیا و خاورمیانه، جایگاه سوم را در اختیار دارد، اما چالش‌های پیش‌روی شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در این پارک‌ها، ازجمله عدم بهبود فضای کسب ‌وکار، مصائب صادرات کالا، مشکلات واردات مواد اولیه، هزینه‌‌های سنگین تولید، عدم همراهی بانک‌ها و مواردی از این دست، فرصت رشد اقتصادی را از کشور سلب کرده است.

مروری بر پارک‌‌های موفق در دنیا

مولفه‌های متعددی در ایجاد یک پارک علم و فناوری موفق دخیل هستند. تحقیقات نشان می‌‌دهد در کشورهای پیشرو در این حوزه، پارک‌های علم و فناوری معمولا در نزدیکی دانشگاه‌ها ایجاد می‌شود. همچنین سرمایه‌گذاران بخش خصوصی به دلیل تسهیلاتی که دولت‌‌ها برای فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان قائل هستند و همچنین وجود بازارهای خارجی محصولات تولیدی، تمایل بیشتری به سرمایه‌گذاری در پارک‌های علم و فناوری دارند. علاوه‌بر این دولت‌ها عموما برای راه‌اندازی و حیات این پارک‌ها شرایط اقتصادی ویژه‌ای ازجمله مشوق‌های مالیاتی، قیمت پایین اجاره یا خرید محل، ارائه خدمات مالی کافی و سایر موارد را ارائه می‌دهند. در کنار این موارد معمولا پارک‌ها در نزدیکی زیرساخت‌های حمل‌ونقل مناسب شهری و در مناطقی با شرایط آب و هوایی مطلوب ساخته می‌شوند.

پارک تحقیقاتی ایدون، سوئد

ایدون اولین پارک علمی در سوئد است که مانند بسیاری از پارک‌های اروپایی در شرایط اقتصادی دشوار ایجاد شد. در واقع زمانی که مشاغل محلی به دلیل وجود رقبای قدرتمند در جنوب‌شرقی آسیا، تعطیل یا نیمه‌تعطیل شدند و در نتیجه بازارها از دست شاغلان محلی از دست رفت، دانشمندان دانشگاه لوند سوئد به مسئولان شهر پیشنهاد ایجاد تکنوپارک (پارک علم و فناوری) با مشاغل جدید در صنایع دانش‌بنیان را برای غلبه بر بحران مالی سوئد دادند. در حال حاضر 12 پارک علم و فناوری بزرگ در سوئد فعال هستند.

پارک «کامپیناس» برزیل

تا اواسط دهه 60 میلادی در دانشگاه کامپیناس در منطقه یونیکمپ برزیل رشته‌های کشاورزی تدریس می‌شد تا اینکه متخصصان و اساتید این دانشگاه، این مرکز را به مرکزی برای ارائه ایده‌های نو بر پایه علم و فناوری تبدیل کردند. پیشرفت این مرکز موجب شد سرمایه‌گذاران برای سرمایه‌گذاری در این مجموعه جذب شوند. از سوی دیگر با حمایت دولت برزیل، این مرکز شروع به افتتاح پارک‌های فناوری و انکوباتور در داخل مجموعه خود کرد. این شرکت در یک مرکز اقتصادی با اهمیت ملی شکل گرفته است. در حال حاضر سه پارک علم و فناوری بسیار بزرگ در برزیل فعال است که بیش از 600 شرکت دانش‌بنیان در پارک‌ها فعالیت می‌کنند. این پارک‌ها در مناطقی با زیرساخت‌های کامل شهری و خدمات مشترک امنیتی، ارتباطی، ارتباطات فیبر نوری و عمومی ایجاد شده‌اند.