دست برتر ایران و انصارالله سعودی‌ها را به مصالحه سیاسی سوق داده‌است

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، تحولات میدانی اخیر در منطقه محاسبات محور سعودی را حسابی درهم‌ریخته و آنها را به کنش‌هایی واداشته که در سال‌های اخیر کم‌سابقه بوده است. دستاوردهای محور مقاومت که در هفته‌های گذشته با حمله به آرامکو و نیز در عملیات «نصر من‌الله» در نجران -که بزرگ‌ترین عملیات نظامی علیه متجاوزان از زمان آغاز جنگ یمن محسوب می‌شود- به اوج رسیده، چشم‌انداز تحولات را به‌گونه‌ای رقم زده که سعودی‌ها آینده روشنی را برای خود نمی‌بینند. همین احتمالا باعث شده پیغام و پسغام‌ها بالا بگیرد و ارسال پالس‌های دیپلماتیک جایگزین خط‌ونشان‌های نظامی شود.  در این فضا عمران‌خان که پیش از این یک‌بار دیگر هم شانس خود را برای میانجیگری میان تهران و ریاض امتحان کرده بود هفته پیش بار دیگر سوار بر هواپیمای اختصاصی بن‌سلمان عازم نیویورک شد تا در دیدار با حسن روحانی از تمایلش برای میانجیگری و تنش‌زدایی میان دو کشور بگوید و پیام پادشاه عربستان را به گوش مقامات ایران برساند. 

نخست‌وزیر پاکستان البته اولین میانجی نبوده و احتمالا آخرینش هم نخواهد بود. کمااینکه عادل عبدالمهدی نیز این روزها بر تحرکات دیپلماتیک خود افزوده تا میانه مناقشات تهران و ریاض را بگیرد و دو طرف را به‌پای میز مذاکره سوق دهد. کار حالا تا جایی پیش رفته که نخست‌وزیر عراق روز گذشته صراحتا اعلام کرد عربستان و ایران آماده مذاکره هستند. او حتی پا را فراتر هم گذاشت و سخن از مکان مذاکره به میان آورد و گفت کشورش آمادگی میزبانی این مذاکرات را دارد. او این را هم گفت که سفر هفته پیش او به عربستان برای آرام‌کردن اوضاع منطقه بوده و این به‌معنای آن است که آمادگی برای امتیاز دادن وجود دارد. 

اینکه امتیازات مورد اشاره عبدالمهدی در برگیرنده چه مواردی می‌تواند باشد در هفته‌های آینده روشن خواهد شد اما به‌نظر می‌رسد در شرایطی که عربستان اعلام کرده در ازای توقف انتشار تصاویر حملات انصارالله حاضر به آزادی 350 اسیر یمنی است حکایت از آن دارد که کار در ریاض بدجور گره خورده و مقامات سعودی به این جمع‌بندی رسیده‌اند که هزینه‌های سیاسی و نظامی ادامه جنگ به‌مراتب بیش از هزینه‌های کوتاه آمدن در برابر محور مقاومت و عقب‌نشینی در مقابل تهران خواهد بود.  شاید همین اتفاق‌ها باعث شده بن‌سلمان که روزی می‌گفت «جنگ را به داخل ایران منتقل می‌کنیم» در گفت‌وگو با شبکه «سی‌بی‌اس» آمریکا صراحتا از تمایل به جایگزینی راه‌حل‌های سیاسی و دیپلماتیک با راه‌حل‌های نظامی سخن بگوید. «فرهیختگان» در تحلیل علل این چرخش استراتژیک عربستان، ارزیابی چند تن از کارشناسان را جویا شده است.

نصرت‌الله تاجیک، سفیر اسبق ایران در اردن با اشاره به پیغام‌های دیپلماتیک مقامات سعودی به تهران و تغییر لحن بن‌سلمان در مواجهه با ایران به «فرهیختگان» گفت: «به‌نظر می‌رسد سعودی‌ها علاقه‌مند به مصالحه سیاسی هستند و برخلاف سه، چهار سال گذشته که تمام ابتکار عمل‌ جمهوری اسلامی مبنی‌بر نشستن و مذاکره کردن را بدون پاسخ گذاشته بودند، حالا از طریق کشورهایی که با هر دو طرف رابطه دارند پیام مذاکره می‌فرستند.»  وی افزود: «سعودی‌ها پیش از این احساس می‌کردند می‌توانند قضایای یمن را از طریق نظامی ختم کنند و منتظر فرصتی بودند که از موضع بالا و با دست برتر، وقتی قضایای یمن را به سروسامان رساندند درباره سایر مسائل منطقه‌ای ازجمله سوریه، عراق، لبنان و... پای میز مذاکره با جمهوری اسلامی بنشینند و اوج این احساس قدرت زمانی بود که سعودی‌ها با کمک اماراتی‌ها وارد بندر حدیده شدند.»

تاجیک ادامه داد: «تحولات یک‌سال گذشته نه‌تنها به سود عربستان رقم نخورد بلکه ورق برگشت و هم‌اینک انصارالله دست بالا را دارد. همین موضوع باعث شده نوعی فشار افکارعمومی برای حاکمان سعودی ایجاد شود مبنی‌بر اینکه بیش از راه‌حل‌های نظامی به میز مذاکره توجه کنند.»

این کارشناس مسائل بین‌الملل علت دوم تغییر رویکرد عربستان را ریشه در یأس حاصل از بی‌عملی ترامپ در مقابل جمهوری اسلامی ایران دانست؛ چراکه آنها خیلی علاقه‌مند بودند ترامپ را از راه نظامی مقابل جمهوری اسلامی قرار دهند ولی این اتفاق نیفتاد و بالعکس، با ساقط‌شدن پهپاد آمریکایی حساب کار بیش از پیش دست سعودی‌ها و اماراتی‌ها آمد و آنها دریافتند نمی‌توانند ترامپ را وادار به حمله نظامی به ایران کنند، چراکه او حتی در ماجرای سرنگونی پهپاد آمریکایی نتوانست از منافع خود دفاع کند.

سفیر اسبق ایران در توضیح عامل سوم تغییر رویکرد عربستان خاطرنشان کرد: «مسائل داخلی عربستان، اعم از مشکلات اقتصادی و کمبود بودجه، هزینه 70 میلیارد دلاری جنگ که بر اقتصاد این کشور سنگینی می‌کند، بحران جانشینی، درگیری قدرت و مسائلی که مربوط به شکاف‌ها و گسل‌های اجتماعی عربستان می‌شود و از همه مهم‌تر اینکه چهار سال انواع و اقسام حملات و جنایات جنگی، نوعی بی‌آبرویی برای عربستان به بار آورده و حالا فشار افکارعمومی سعودی‌ها را ناچار به ایجاد تغییر در رویکردهای سیاست خارجی خود در مواجهه با ایران ساخته است.»

وی ادامه داد: «عربستان در یک خیز جاه‌طلبانه علاقه‌مند است اجلاس گروه 20 در سال آینده را در ریاض برگزار کند و این موضوع نیاز به ثبات و آرامش در داخل و نیز در سیاست خارجی و روابط بین‌المللی عربستان دارد. لذا مجموعه این موارد سعودی‌ها را ناگزیر ساخت استراتژی کاهش تنش را در دستورکار قرار دهند و به مصالحه سیاسی چه با انصارالله در یمن و چه با جمهوری اسلامی در منطقه متمایل شوند.»

تاجیک با بیان آنکه جنگ کنونی هفتمین جنگ بین سعودی‌ها و یمنی‌هاست، ادامه داد: «اگرچه این جنگ هم مثل 6 جنگ گذشته احتمالا برنده نظامی نداشته باشد ولی عربستان با یک شکست 70 میلیارد دلاری روبه‌رو است؛ شکستی که در آن نه‌تنها به اهداف خود دست‌ نیافته بلکه به دست خود نیروی قدرتمند و بازیگر تاثیرگذاری را سامان داده که حالا ناچار است مقابل آن 350 اسیر را به‌صورت یکجانبه آزاد کند.»

این کارشناس مسائل سیاست خارجی در تحلیل واکنش ایران گفت: «جمهوری اسلامی علاقه‌مند است تنش‌های همسایگی را کاهش دهد و به صفر برساند. ما در هر صورت در یک منطقه حساسی زندگی می‌کنیم که روی یک بشکه باروت نشسته و به یک جرقه کبریت نیاز دارد. لذا احتمالا پاسخ جمهوری اسلامی به این پیام‌ها مثبت خواهد بود.»

وی با اشاره به اظهارنظر روز گذشته عادل عبدالمهدی مبنی‌بر آمادگی دوطرف برای مذاکره اضافه کرد: «هنوز واکنش رسمی از سوی مقامات جمهوری اسلامی ابراز نشده ولی من به‌عنوان یک تحلیلگر عقیده دارم هم‌اکنون زمینه برای نشستن و صحبت‌کردن آماده است. به‌ویژه اینکه هم در شرایط کنونی انصارالله در تحولات میدانی دست برتر را دارد و همین باعث شده سعودی‌ها کم‌کم از اتمام قضیه توسط راه‌حل‌های نظامی فاصله بگیرند و به مصالحه سیاسی روی بیاورند و هم در معادلات منطقه‌ای با سلسله تحولاتی ازجمله ماجرای نفتکش‌ها، ساقط شدن پهپاد آمریکایی و مسائل دیگر اکنون جمهوری اسلامی دست برتر را از منظر سخت‌افزاری دارد.»