تجربه موفق دنیا در توزیع کالابرگ

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، مرکز آمار ایران در گزارشی، با استناد به آمار و ارقام موجود اعلام کرده است کالاهایی که با ارز ۴۲۰۰ تومانی وارد کشور شدند با نرخ آزاد ارز به دست مردم رسیده است در نتیجه نمایندگان مجلس نسبت به این موضوع واکنش نشان دادند و در مورد کالابرگ، طرح‌هایی ارائه کردند. در نتیجه در اوایل هفته جاری و در دوازدهمین روز بررسی لایحه بودجه ۹۸ در صحن علنی مجلس موضوع بازگشت نظام کالابرگی به کشور که مدت‌ها بود مورد مناقشه مخالفان و موافقان قرار داشت، از سوی نمایندگان مجلس مصوب شد. با تصویب این مصوبه دولت موظف شد از سال آینده برای تامین نیازهای معیشتی مردم، کالابرگ یا همان کالابرگ را بار دیگر در اقتصاد کشور احیا کند.

بر این اساس قرار است دولت در سال ۱۳۹۸ مابه‌التفاوت ریالی ۱۴ میلیارد دلار از منابع حاصل از صدور نفت سهم خود را به شیوه زیر صرف حمایت از معیشت مردم و حمایت از تولید کند. همچنین طبق این مصوبه دولت مکلف است در وهله نخست اقدام به واردات یا خرید و حمایت از تولید داخل و توزیع کالاهای اساسی، دارو، تجهیزات پزشکی و نهاده‌های کشاورزی و دامی با نرخ ارز ترجیحی کند. علاوه‌بر این دولت باید از طریق واردات یا خرید تولیدات داخل و توزیع کالاهای اساسی، دارو و تجهیزات پزشکی و نهاده‌های کشاورزی و دامی با نرخ ارز نیمایی و اختصاص مابه‌التفاوت آن با نرخ نیمایی از تولید و معیشت مردم حمایت کند. همچنین دولت باید از کالابرگ الکترونیکی برای تامین کالاهای اساسی مورد نیاز مردم با نرخ ارز ترجیحی یا پرداخت نقدی استفاده کرده و در ادامه نیز موظف به حسن نظارت بر اجرای این برنامه است. مصوبه نمایندگان مجلس همچنین دولت را موظف کرده است تا گزارش عملکرد خود را هر سه ماه یک بار به کمیسیون‌های برنامه و بودجه، اقتصاد، کشاورزی و صنایع مجلس شورای اسلامی ارائه ‌کند.

 احیای دوباره کالابرگ در اقتصاد کشور، اما با واکنش‌های متعدد و متفاوتی از سوی رسانه‌ها، کارشناسان و صاحب‌نظران اقتصادی مواجه شد. مخالفان تصویب بازگشت نظام کالابرگی به اقتصاد کشور بر این باورند که اجرای نظام توزیع کالا با کالابرگ، پس از 40 سال از گذشت این سیاست اقتصادی، مورد پذیرش مردم نخواهد بود و مشکلات اقتصادی کشور را حل نخواهد کرد. این افراد در توضیح نظریه خود، دونرخی شدن کالاها، پدید آمدن رانت، شکل‌گیری بازار سیاه یا غیررسمی را از پیامدهای توزیع کالاهای کالابرگی در کشور می‌دانند. از سوی دیگر موافقان تصویب این طرح، معتقدند که بازگشت کالابرگ به اقتصادکشور، توزیع عادلانه کالا را در جامعه رقم می‌زند. علاوه‌بر این، کشور در شرایط غیرعادی و تحریمی قرار دارد و آزاد گذاشتن سیستم توزیع باعث سودجویی برخی افراد می‌شود و علاوه‌بر هدر رفت منابع ارزی دولت، قشر کمی از این یارانه بهره می‌برند. در نتیجه بازگشت کالابرگ به اقتصاد کشور می‌تواند مانع سودجویی افراد در شرایط تحریمی کشور شود.

به هر حال و با توجه به مشکلات فراوانی که اجرای طرح توزیع کالابرگ در کشور داشت مراکز مختلف پژوهشی کشور توصیه کردند که با توجه به ناتوانی دولت در مدیریت سیستم توزیع کالاهای اساسی، بهتر است این کالاها با نرخ ارز سامانه نیما وارد شده و مابه‌التفاوت ریالی دلار ۴۲۰۰ تومان تا دلار سامانه نیما (۸۰۰۰ تا ۹۰۰۰ تومان) به‌طور غیرمستقیم به مردم پرداخت شود.

 

آمریکا پیشتاز توزیع کالا برگ

برنامه کمک به تغذیه مکمل در آمریکا موسوم به «SNAP» که از قدیم الایام به‌عنوان برنامه «کالابرگ غذا»در آمریکا شناخته می‌شود، کمک‌هایی در اختیار مردم بدون درآمد یا کم درآمد این کشور برای خرید مواد غذایی قرار می‌دهد. از زمان روی کار آمدن باراک اوباما در سال 2008 تعداد آمریکایی‌هایی که برای کالابرگ غذایی ثبت‌نام کردند نسبت به پیش از ریاست‌جمهوری اوباما 45 درصد افزایش داشت. بر این اساس در سال 2008 میلادی تعداد متقاضیان دریافت کالابرگ غذایی در آمریکا رقمی حدود 30.8 میلیون نفر بود در حالی که که پس از روی کار آمدن اوباما این رقم به 46.2 میلیون نفر رسید. هفته نامه «اگزمینر»  در سال 2008 پیش‌بینی کرد که در صورت ادامه این وضعیت در پایان دوره دوم تصدی پست ریاست‌جمهوری آمریکا توسط اوباما، تعداد افراد نیازمند کالابرگ غذایی به 61 میلیون نفر خواهد رسید. در نتیجه تا سال 2017 از هر پنج آمریکایی، یک نفر قادر به تامین غذای خود نخواهد بود.

براساس آمار منتشر شده از سوی رسانه‌های آمریکایی، تنها فقط در سال مالی 2011، معادل 76.7 میلیارد دلار کالابرگ(بن غذا) در میان اقشار نیازمند حمایت غذایی مردم آمریکا توزیع شد. بنابر آخرین آمار 4/46 میلیون آمریکایی در حال دریافت به‌طور میانگین 14/133دلار به‌طور ماهانه کالابرگ غذا هستند. بیش از یک‌پنجم ساکنان واشنگتن و می‌سی‌سی‌پی کالابرگ غذا دریافت می‌کنند. از ژوئن 2004 تمامی ایالت‌های آمریکا از بن الکترونیکی برای دریافت کمک استفاده می‌کنند. با این حال در بیشتر دوران استفاده از این طرح که سابقه چندین ده ساله دارد، از بن‌های کاغذی یا همان کالابرگ به ارزش یک دلار(کالابرگ قهوه‌ای)، 5 دلار(کالابرگ آبی) و 10 دلاری(کالابرگ 10 دلاری) استفاده می‌شد. با این کالابرگ‌ها افراد می‌توانند مواد غذایی خوراکی بسته‌بندی شده را خریداری کنند.

 براساس اعلام وزارت کشاورزی آمریکا و بنابر بررسی اطلاعات گردآروی شده در سال مالی 2010 آمار طرح بن‌های موادغذایی به چندین شکل سیاستگذاری شد. بر این اساس 49 درصد از تمام خانوارهایی که دارای فرزند 17 سال یا کوچک‌تر هستند و 55 درصد از آنهایی که تک سرپرست خانوار بودند کالابرگ غذا دریافت می‌کنند. مضاف بر این، 15درصد از تمام خانوارهایی که افرادی با سن 60 سال و بیش از آن در خانواده‌ حضور دارند کالابرگ موادغذایی دریافت می‌کنند. همچنین 20درصد از خانوارهایی که اعضای غیرمسن با نقص عضو دارند کالابرگ دریافت می‌کنند. علاوه‌بر این، 36درصد از شرکت‌کنندگان در این طرح سفیدپوستان، 22 درصد آفریقایی- آمریکایی، 10درصد اسپانیایی زبان‌ها، 2درصد آسیایی‌ها، 4درصد آمریکایی‌های بومی هستند. هدف طرح ارائه بن‌های موادغذایی کمک به خانوارهای کم درآمد برای داشتن خوراک کافی و مقوی است.

 

توزیع کالابرگ نان در روسیه

روسیه پس از فروپاشی شوروی در سال 1991 با مشکل بزرگ کمبود مواد‌غذایی مواجه و دولت وقت مجبور به سهمیه‌بندی کالاهای اساسی همچون نان شد. در نتیجه تا مدتی از نظام توزیع نان با کالابرگ استفاده کرد. روسیه پس از فروپاشی‌شوروی بخش عمده‌ای از مواد غذایی مورد نیاز خود را از غرب به‌ویژه آمریکا خریداری می‌کرد و این امر موجب وارد آمدن ضربات سختی به تولیدکنندگان روسی شد و بر اثر آن هزاران مرکز تولیدی و تعاونی‌های کشاورزی ورشکست شدند و از بین رفتند. دولت روسیه درچنین شرایطی با اتخاذ سیاست توزیع کالابرگ توانست اقتصاد کشورش را از ورشکستگی نجات دهد تا جایی که در سال 2002 صادرات غله را آغاز کرد و امروز توانسته‌ بزرگ‌ترین صادرکنند غلات در جهان باشد.

 

سیاست توزیع کالابرگ در اتحادیه اروپا

اتحادیه اروپا نیز در سال 2004 «برنامه توزیع غذا برای افراد محروم» (MDP) را برای تامین موادغذایی افراد کم درآمد جامعه تصویب کرد. این مصوبه منبع قابل استنادی برای سازمان‌هایی بود که در تماس مستقیم با افراد کم درآمد جامعه بودند. براساس این برنامه توزیع غذا، مقدار و مدت ارائه بن‌های حمایتی غذا بستگی به وضعیت اقتصادی هر فرد وساختار خانواده او داشت و تنها افرادی که شرایط بسیار دشوار مالی و اقتصادی داشتند می‌توانستند بدون هیچ مشکلی بن غذا دریافت کنند. سایر اقشار جامعه نیز باید 0.5 تا 20درصد از قیمت یک وعده غذایی را خود پرداخت کنند. از سوی دیگر توزیع بن غذا به نیازهای گروه‌های سنی مختلف (نوزادان، کودکان، نوجوانان، بزرگسالان، سالمندان) و همچنین توانایی آنها برای آماده‌سازی غذا بستگی داشت. در سال 2010، بیش از 18 میلیون نفر در اروپا از بن‌های غذا بهره‌مند شدند.

در سال 2012 کل بودجه مربوط به این برنامه 10.4 میلیون یورو بود و در سال 2013، بودجه‌ای معادل 113 میلیون یورو برای طرح توزیع بن‌های غذایی براساس مولفه‌‌های گفته شده اختصاص داده شد. پس از آن مقرر شد هر کشور عضو، باید برای توزیع مواد غذایی، سازمان تامین مالی تاسیس کند و در این راستا اولویت باید با محصولات اروپایی باشد. برای مثال آمار منتشر شده در خبرگزاری «بلومبرگ» نشان می‌دهد که اکثریت کالابرگ‌های توزیع شده در بلژیک از سال 2012 تا 2014، کالابرگ غذا بوده است. بر این اساس در دوره بررسی شده، سهم کالابرگ‌های مواد غذایی در سال 2012 از 75درصد به 77درصد در سال 2014 رسید.