تداوم منظم عرضه نفت در بورس راهکاری برای بی‌اثرکردن تحریم‌ها

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، فروش نفت در بورس انرژی بهترین جایگزین مدل سنتی فروش نفت برای مقابله با تحریم‌هاست؛ البته برای تثبیت و اطمینان خاطر خریداران لازم است منظم و با فواصل کوتاه در بورس عرضه شود. همچنین انتظار می‌رود وزارت نفت تا حد ممکن به جای فروش نفت از طریق مذاکره، مشتریان را به خرید نفت از طریق بورس ترغیب کند.

پس از اعمال مجدد تحریم‌های نفتی آمریکا، همان‌طور که انتظار می‌رفت صادرات ایران با کاهش چشمگیری مواجه شده است. بر اساس احتمالات حجم صادرات ایران از روزانه 2.5 میلیون بشکه در روز به حدود یک میلیون بشکه و بعضا کمتر از آن رسیده است. در این میان صحبت از بررسی راهکارهای مقابله با تحریم‌ها و به‌خصوص تحریم‌های نفتی از مدت‌ها پیش مطرح شده است. عرضه نفت در بورس انرژی یکی از جدی‌ترین راهکارهایی بود که معاون اول دولت و سایر کارشناسان مطرح کردند. هرچند عرضه نفت در بورس جزء مصوبات مجلس و برنامه ششم توسعه بوده و باید سال‌ها پیش‌ از این شروع به کار می‌کرد و به‌عنوان یک مسیر جدی فروش و صادرات نفت نقش ایفا می‌کرد، اما علی‌رغم چند نوبت عرضه در سال‌های 90 و 93 به دلیل شرایط نامطلوب عرضه با موفقیت مواجه نشد.

بالاخره اولین عرضه نفت در بورس انرژی پس از اعمال تحریم‌های جدید، در 6 آبان به حجم 280 هزار بشکه صورت گرفت. عرضه بعدی در 20 آبان و به حجم 700 هزار بشکه بود که هر دومرحله با موفقیت در فروش نفت مواجه شد. سومین عرضه در حالی در یک بهمن‌ و به حجم یک میلیون بشکه ارائه شد که شرایط معاملاتی تا حد قابل‌توجهی به نفع خریداران و بخش خصوصی بهبود پیدا کرده بود؛ به این شکل که امکان تسویه ریالی در کنار تسویه ارزی فراهم شد. همچنین مهلت 90 روزه جهت تسویه کامل ریالی برای خریداران در نظر گرفته شد؛ این مهلت در نوبت‌های قبلی تا سقف 60 روز بود. هرچند با وجود شرایط جدید انتظار استقبال بیشتری از سوی خریداران می‌رفت اما متاسفانه عرضه سوم و چهارم به خرید منجر نشد.

عدم فروش نفت در عرضه سوم و چهارم به معنای شکست بورس انرژی نیست، چراکه با توجه به عدم سابقه فروش نفت در بورس، برای فراهم آمدن شرایط مناسب عرضه و خریدوفروش و همچنین امکان ارزیابی واقع‌بینانه نیاز به زمان و ثبات شرایط است. بخش خصوصی نیز به‌عنوان خریدار اصلی برای برنامه‌ریزی، بازاریابی و فروش نفت نیاز دارد از عرضه منظم و مداوم نفت مطمئن شود.

عرضه نفت در بورس به دلیل داشتن سازوکار شفاف در داخل کشور و عدم استفاده از سامانه‌های بین‌المللی و درنتیجه عدم امکان پیگیری و شناسایی خریداران؛ گزینه مناسبی برای مقابله با تحریم‌هاست. از طرفی عرضه تدریجی نفت در بورس و فعلا تا حجم 10 درصد صادرات، جایی برای نگرانی بابت عدم فروش احتمالی نفت در بورس باقی نمی‌گذارد. از دیگر مزایای بورس امکان تسویه به هر دو روش ریالی و ارزی است که هریک مزایای خود را دارد. نکته مهم دیگر ارائه ضمانتنامه از طرف خریدار به وزارت نفت است. در واقع در صورت فروش نرفتن احتمالی نفت ضرری متوجه وزارت نفت نخواهد شد.

  ثبات عرضه نفت در بورس

برای آنکه بورس بتواند پذیرای محموله‌های نفتی سایر کشورها باشد لازم است که ثبات داشته‌ باشد. یکی از راه‌های ایجاد ثبات عرضه نفت این است که از ایجاد مسیرهای موازی و غیرشفاف برای فروش نفت جلوگیری کرد.

طبق مصوبه‌ای که چندی قبل در شورای عالی هماهنگی قوا به تصویب رسیده است، امکان عرضه نفت در قراردادهای کوتاه‌مدت و محموله‌های کوچک، در قالب یک کمیته وجود دارد. این کمیته شبیه به اتاق تاریکی است که شرایط فروش در آن روشن نیست. فروش نفت از این طریق، از آنجا ‌که سازوکار شفافی ندارد، زمینه را برای چانه‌زنی و کاهش قیمت فروش نفت مهیا می‌کند؛ همین امر مشتریان نفت را به جای بورس انرژی به سمت مذاکرات مستقیم سوق می‌دهد که این‌کار منجر به ضربه زدن به روند عرضه نفت در بورس می‌شود. در شرایط فعلی که بورس انرژی بهترین جایگزین مدل سنتی فروش نفت است، وزارت نفت باید همه تمرکز و توان خود را متوجه راه‌اندازی و تقویت توان فروش در بورس کند و از ایجاد مسیرهای موازی که منجر به حفظ انحصار وزارت نفت در فروش نفت و تضعیف عرضه نفت در بورس می‌شود، بپرهیزد.