۳ واقعیت دانشگاه بعد از انقلاب اسلامی

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، مدتی است نشست‌هایی با عنوان «شنبه‌های انقلاب» با هدف تبیین دستاوردهای انقلاب اسلامی در حوزه‌های مختلف همچون فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، دفاعی و... با حضور نخبگان و دانشگاهیان در حال برگزاری است. این دوره روز گذشته در سی‌وپنجمین نشست خود با سوژه «علم و نخبگان» در محل «دبیرخانه شورای‌عالی انقلاب فرهنگی» برگزار شد. در این برنامه مخبر دزفولی، دبیر شورای‌عالی انقلاب فرهنگی، محمد مهدی‌نژاد معاون پژوهشی دانشگاه عالی دفاع ملی، سعید سهراب‌پور مشاور معاون علمی و فناوری ریاست‌جمهوری و حمید طالب‌زاده دبیر شورای تحول و ارتقای علوم انسانی در این مراسم به سخنرانی پرداختند که مهم‌ترین بخش‌های این اظهارات در ادامه آمده است:

 

 رشد ۱۳ برابری دانشگاه‌های کشور بعد از انقلاب اسلامی

مخبر دزفولی، دبیر شورای‌عالی انقلاب فرهنگی: ایران امروز در بسیاری از رشته‌های علمی در سطح منطقه دارای جایگاه اول است که راه دستیابی به این مرجعیت با افزایش دانشگاه‌های کشور از ۲۲۳ دانشگاه در سال ۵۷ به ۲۸۵۹ دانشگاه در سال ۹۴، هموار شده است. از ۲۲۳ دانشگاه سال ۵۷ تنها ۲۷ دانشگاه جامع در کشور موجود بود، اما امروز ۲۰۰ دانشگاه جامع در وزارت علوم و ۶۰ دانشگاه جامع در وزارت بهداشت در کشور فعال هستند. ایران قبل از انقلاب هیچ دانشگاهی در رتبه‌بندی جهانی نداشت، اما براساس رتبه‌بندی تایمز در سال ۲۰۱۸، ایران اسلامی دارای ۱۸ دانشگاه برتر در میان دانشگاه‌های برتر بین‌المللی دنیاست. ۹۸درصد تولید علم دانشگاه تهران بعد از انقلاب محقق شده است؛ یعنی تنها دو درصد تولید علم این دانشگاه در قبل از انقلاب بوده است و در دانشگاه شریف نیز تنها یک درصد تولید علم قبل از انقلاب صورت گرفته و ۹۹درصد این تولید بعد از انقلاب بوده است.

قبل از انقلاب از آمار دانشمندان در سطح یک درصد جهان اطلاعی نداشتیم، اما به برکت انقلاب اسلامی امروز ۲۰۰ دانشمند در سطح دانشمندان برتر دنیا داریم. بعد از انقلاب اسلامی با تاسیس بنیاد ملی نخبگان توجه ویژه‌ای به این قشر صورت گرفت، به‌طوری که امروز ۱۲ هزار نخبه مورد حمایت این بنیاد است. قبل از انقلاب اسلامی تنها ۱۸۰ هزار دانشجو در کشور وجود داشت که از این تعداد نیز ۴۰ درصد در دانشگاه‌های خارج از کشور تحصیل می‌کردند، اما بعد از انقلاب اسلامی از جمعیت بیش از چهار میلیونی دانشجویان کشور تنها یک درصد در خارج از کشور تحصیل می‌کنند که از این تعداد نیز تنها یک درصد در دانشگاه‌های برتر دنیا مشغول تحصیل هستند؛ یعنی بهترین دانشجویان کشور در داخل مشغول تحصیل هستند.

 تعداد بانوان عضو هیات‌علمی پس از انقلاب 21 برابر شد

محمد مهدی‌نژاد نوری، معاون پژوهشی دانشگاه عالی دفاع ملی: تعداد موسسات آموزشی قبل از انقلاب اسلامی در کشور ۲۲۳ موسسه بود، اما پس از انقلاب اسلامی تا سال ۱۳۹۶ تعداد این موسسات آموزشی به ۲۸۶۰ موسسه افزایش پیدا کرده است که نشان از رشد ۱۲ برابری دارد. تعداد دانشجویان قبل از انقلاب ۱۸۰ هزارنفر بود، اما پس از انقلاب اسلامی در سال ۱۳۸۵ این تعداد به 4.8 میلیون نفر و امروز به 4.5 میلیون نفر رسیده است. تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی قبل از انقلاب اسلامی ۱۶۷۰ نفر بود، اما پس از انقلاب اسلامی این آمار به ۷۷۰ هزار نفر رسیده است. تعداد اعضای هیات عملی دانشگاه‌ها امروز به ۱۰۰ هزار نفر رسیده که نسبت به آمار قبل از انقلاب اسلامی ۱۶ برابر رشد داشته است. نکته مهم در این آمار، تعداد بانوان عضو هیات‌علمی است، به‌طوری که قبل از انقلاب اسلامی تعداد هیات‌علمی زن ۱۰۰ نفر بوده، اما امروز این تعداد به ۲۱۰۰ نفر رسیده که نشان از 21 برابر شدن تعداد زنان هیات‌علمی دانشگاه است.

پس از انقلاب اسلامی، ایران به سمت مرجعیت علمی شدن پیش رفت، به نحوی که با استناد به پایگاه اسکوپوس تعداد مدارک علمی ایران ۱۳۵ برابر شده است. قبل از انقلاب اسلامی رتبه علمی ایران در جهان ۵۲ بوده، در حالی که امروز ایران دارای رتبه ۱۶ جهانی و اول منطقه است. برای مقایسه این موضوع، کشور ترکیه در سال ۲۰۱۶ رتبه ۲۶ جهان و دوم منطقه را دارا بود که در سال‌های اوایل انقلاب نیز این رتبه را داشت یا کشور مصر در سال‌های اولیه انقلاب دارای رتبه ۴۰ جهان و ۳ منطقه‌ای بود که امروز نیز در سطح جهان ۴۰ است و در منطقه به ۵ رسیده است و این نشان می‌دهد که با گذشت زمان پیشرفت‌های علمی حاصل نمی‌شود.

رتبه اول منطقه در زمینه تعداد مقالات منتشره و استنادی

سعید سهراب‌پور، مشاور معاون علمی و فناوری ریاست‌جمهوری: میزان تولید مقالات و ثبت اختراع پس از انقلاب اسلامی یک انفجار علمی را رقم زد، به‌طوری که 21 درصد از استنادات علمی جهان طی سال 2017 به مقالات علمی جمهوری اسلامی ایران اختصاص یافته است. با استناد به پایگاه‌های شانگهای، لایدن و تایمز در سال‌های اخیر تعداد دانشگاه‌های برتر کشور در رتبه‌بندی‌های بین‌المللی افزایش یافته که این موضوع نشان از کیفی‌سازی علم پس از انقلاب اسلامی است. از حدود هشت دانشجو در هر هزار نفر طی سال 1356 به 54 نفر در سال 1394 رسیده‌ایم که این آمار از رشد بالای تعداد دانشجو در کشور خبر می‌دهد.

تعداد مقالات نمایه‌شده در پایگاه اسکوپوس در سال 95 به 50960 مقاله رسیده است و براساس گزارش این پایگاه در سال 2016 میلادی، کشور ایران در تعداد مقالات و تعداد استنادات صورت‌گرفته به مقاله، در منطقه اول است. ایران تنها یک درصد از جمعیت دنیا را دارد، اما میزان تولید علم در ایران نزدیک به دو درصد است و این از دیگر دستاوردهای انقلاب اسلامی به شمار می‌رود. شاخص H index که یکی از نشانه‌های کیفیت علمی در کشورها محسوب می‌شود، نشان می‌دهد تعداد مقالات ایران در سال 2018 به 250 رسیده است. تعداد مقالات داغ ایران نیز از رژیم صهیونیستی و کشور ترکیه بیشتر بوده و ایران در این حوزه نیز پیشرفت‌های بسیار بالایی داشته است. 110 استاد که در دانشگاه‌های خارج از کشور تحصیل کرده‌اند در ایران به کارگیری شده‌اند که از جمله دستاوردهای بنیاد ملی نخبگان محسوب می‌شود.
 

 توجه به فارغ‌التحصیلان علوم انسانی در مدیریت کشور

حمید طالب‌زاده، دبیر شورای تحول و ارتقای علوم انسانی: شورای تحول وظیفه تدوین برنامه‌هایی را برعهده دارد که منجر به تحول علوم انسانی شود. در این راستا مقرر شد در ۱۶ رشته تحول ایجاد شود. این رشته‌ها در کانون توجه شورای تحول قرار گرفتند. این رشته‌ها علوم سیاسی، علوم اقتصادی، روانشناسی، فلسفه دین، زبان‌های خارجی، معماری، حقوق، مطالعات زنان، مشاوره و... هستند. تحول در علوم انسانی به شورای تحول واگذار شده، اما این تحول بدون همکاری وزارت علوم امکان‌پذیر نیست و باید در متن دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی اتفاق بیفتد. در وزارت علوم به ازای هر رشته کمیته‌ای وجود دارد که بر رشته‌ها نظارت می‌کنند. این ۱۵ رشته در رشته‌های وزارت علوم وجود دارد.

کارگروه‌های تحول از اساتید دانشگاه‌ها که به‌عنوان هسته اصلی تحول هستند تشکیل می‌شوند که شورای تحول با وزارت علوم توافق کرد که این کارگروه‌ها عینا کارگروه‌های وزارت علوم تلقی شود و نهایتا کارگروه‌های این ۱۶ رشته در وزارت علوم تشکیل شد. این کارگروه‌ها موظف شدند به تحول برنامه درسی بپردازند، بنابراین ابتدا به آسیب‌شناسی این رشته‌ها و سپس به برنامه‌های درسی این رشته‌ها در سایر کشور‌ها و بررسی نقاط ضعف می‌پردازند، سپس با توجه به امکانات سعی می‌کنند چهار معیار را در این ۱۶ رشته لحاظ کنند و حوزه‌های علمیه در حوزه اسلامی‌سازی این رشته‌ها نظر می‌دهند. حدود ۸۵ برنامه جدید تحولی در این کارگروه‌ها تدوین شده است. برای این عناوین درسی جدید باید کتب جدید تالیف شود که اساتید باید این کتب را بنویسند. تاسیس مجله تحول علوم انسانی در این راستا صورت گرفت و اولین شماره آن هم منتشر شد. بخش دانشجویی شورای تحول برای تدوین هر چه بهتر پایان‌نامه‌ها تاسیس شده است.

 

* نویسنده : محمدرضا حیاتی روزنامه‌نگار