گزارشی از وضعیت گالریهای مجازی و سایتهای فروش آثار هنریدر چند سال اخیر به مدد امکاناتی که فناوریهای نوین در اختیار مردم قرار داده، شاهد رشد سایتهای تخصصی فروش آثار هنری یا صفحههایی که در سایتهای فروش کالا به آثار هنری اختصاص داده شده است، هستیم.
گالریداری یا هنر فروشی در صفحات مجازی
در چند سال اخیر به مدد امکاناتی که فناوریهای نوین در اختیار مردم قرار داده، شاهد رشد سایتهای تخصصی فروش آثار هنری یا صفحههایی که در سایتهای فروش کالا به آثار هنری اختصاص داده شده است، هستیم. سایتهایی که فضایی را برای ارتباط مستقیم و بیواسطه هنرمند با مخاطب خود اختصاص داده است تا هنرمندان بتوانند بدون محدودیت زمانی و مکانی آثار خود را با مخاطبان خود به اشتراک بگذارند و بهراحتی و بدونواسطه آن را به فروش برسانند.
گالریهای مجازی با ارائه اطلاعات جامع درباره اثر و پدیدآورنده آن و در دسترس بودن آن در هر ساعت از شبانه روز و فارغ از موقعیت جغرافیایی میتوانند محدودیتهای حاصل از شیوههای سنتی ارائه آثار را از بین ببرند و مخاطبان بسیاری را جذب خود کنند.
گالریهای مجازی و سایتهای فروش آثار هنری که چند سالی است، رونق پیدا کرده را باید بازار جدیدی در کنار گالریهای سنتی بر شمرد که خوب یا بد فعالیت میکنند. البته نو پا بودن این گالریها و گاهی مدیریت آنها توسط افرادی غیرکارشناس باعث شده تا خیلی شاهد ارائه اطلاعات درست و کارشناسی شدهای پیرامون آثار ارائه شده نباشیم.
باید اذعان داشت اقتصاد هنر در سالهای گذشته حلقه مفقودهای بوده که از دایره فعالیت هنرمندان خارج شده و همیشه در دستان افرادی قرار داشته است که یا دلال بودند یا در صنف گالریداران قرار میگرفتند. بدونشک گالریداران که اکثریت آنها از جنس هنر هستند، همیشه هوای هنرمند را داشتند ولی در طرف دیگر آن، دلالان با مفتخری آثار و فروش آنها با قیمتهای چند برابر در حراجیهای معتبر آن سوی آبها یا سایتهای فروش آثار، همیشه برنده بازی در مصاف با هنرمند هستند.
البته شکلگیری سایتهای تخصصی فروش آثار هنری و صفحههایی که در سایتهای فروش کالا تعریف شده، فرصتی را فراهم کرده تا هنرمندان فارغ از هرگونه بروکراسیهای اداری گالریها، مستقیم و بیواسطه با خریداران در ارتباط باشند. اما باید در نظر داشت در این فضای به مراتب شفاف و مستقیم نیز همیشه گرگهایی هستند که در مقام هنرمند یا خریدار ظاهر میشوند و سعی دارند تا فارغ از کارشناسهای مصطلح بازار حقیقی به دنبال سودجویی و منفعتهای شخصی خود باشند که باید هر دو طرف با حساسیتهای بیشتری در این فضا حاضر شوند. برای این منظور گفتوگویی را با تعدادی از هنرمندان و خریدارانی که در این سایتها حضور فعال دارند انجام دادیم که در ادامه میخوانید.
هنرمندان از کپی شدن آثارشان در سایتها میترسند
محسن دانش آموخته نقاشی و چند سالی است که از فروش آثار خود امرارمعاش میکند. وی معتقد است فروش آثار هنری در گالریها و قدمزدن و تماشاکردن آنها از نزدیک دارای حس و حال خاصی است و میگوید: «تماشای یک اثر هنری از طریق گالری بدونشک حسی مثل تماشای فیلم از سینما دارد که همواره با جذابیتها و هیجانهای مخصوص خود روبهرو است. اینکه جزئیات کوچکی از اثر را در کامپیوتر ببینیم با اینکه آن اثر را به صورت فیزیکی در گالری مشاهده کنیم یک دنیا تفاوت دارد ولی باید قبول کنیم که این روزها دنیای مجازی زندگی ما را در بر گرفته است و باید با شرایط روز حرکت کنیم.» وی ادامه داد: «در کنار گالریهای سنتی که مشتریان خاص خودشان را دارند میتوان با تقویت و ایجاد زیرساختهای لازم در فضای مجازی و فروشگاههای اینترنتی، مشتریان این فضا را هم جذب کرد. مطمئنا این مهم میتواند به اقتصاد هنر ما جانی تازه ببخشد.»
وی، ترس از کپیبرداری و تقلید آثار هنری را یکی از محافظهکاریهای هنرمندان برای حضور در فروشهای اینترنتی عنوان کرد و گفت: «هنرمندان همیشه دغدغه کپیکردن از آثارشان دارند و این وسواس را نباید خیلی هم دور از انتظار دانست. در روزگاری که آثار کپی بسیاری توسط هنرمندان در گوشهگوشه این کشور ارائه میشود کمی وسواس و حساسیت لازم است اما اینکه بخواهیم آثارمان را پشت دیوارهای آتلیه و کارگاههای خودمان پنهان کنیم با اصل هنر فاصله دارد بلکه روح یک اثر هنری با مخاطب معنا پیدا میکند و چه بهتر که این ارتباط در گستره وسیعتر و با مخاطبان بیشتری رقم بخورد.»
پای دلالها به سایتهای هنری هم باز شد
علی به عکاسی طبیعت علاقه دارد و تقریبا بیشتر آثار او در این ژانر قرار میگیرد. وی به ضعف هنرمندان در فروش آثارشان اشاره میکند و کسبوکارهای اینترنتی و گسترش سایتهای فروش آثار هنری را فرصتی برای ارائه هر چه بهتر هنرمند میداند و میگوید: «اگر از این فرصتی که برای ارتباط بیواسطه هنرمند با مشتری وجود دارد بتوان نهایت استفاده را کرد، بدون شک برنده واقعی هر دو طرف هستند. اما از آنجا که دلالی گویا هیچوقت دستانش از بازار هنری کوتاه نمیشود باید بگویم که قریب به 50 درصد افرادی که در سایتهای هنری حضور دارند، دلال هستند و به دنبال منفعتهای شخصی خودشان هستند.»
وی ادامه داد: «پارسال یکی از دوستانم اثرش را در یکی از سایتها فروخت و به فاصله چند هفته بعد همین اثر را با قیمتی سه برابر در سایتی دیگر دید که برای فروش گذاشته شده است. دلالی آثار هنری در سایتها که گویا سود خوبی هم برای این افراد دارد یکی از نکاتی است که شاید بتوان گفت باعث شده تا در سایتها نیز ارتباط مستقیم و شفافی میان هنرمند با مشتری واقعی برقرار نشود.»
وی دو عامل زمان و مکان در این سایتها را در مقایسه با گالریها یکی از مواهب فروش اینترنتی برشمرد و گفت: «گالریها در طول روز فقط در ساعات محدودی میزبان مخاطبان هستند در حالی که با عرضه آثار در سایتها در طول شبانه روز و در اقصی نقاط کشور مخاطبان میتوانند با تنوع آثار روبهرو باشند و به راحتی آثار خود را خریداری کنند. بدون شک انتشار آثار بدون هیچ گونه پرداخت ورودیهای باعث شده تا خیلی از هنرمندان بتوانند آثار خود را به راحتی و بدون زمان انتظار برای برگزاری نمایشگاه در سایتهای فروش آثار بفروشند.»
این عکاس به امکاناتی چون چند زبانه بودن سایتها و ارتباطهایی با گالریهای خارج از کشور توسط مدیران این سایتها اشاره کرد و گفت: «استقبال هنرمندان جوان از گالریهای مجازی و سایتهای فروش آثار هنری در این سالهای اخیر شدت گرفته است بهطوری که شاید پیشتر فرصت کمتری برای نمایش آثارشان در گالریهای سنتی وجود داشت. اعتباری که خیلی از هنرمندان در این سایتها گرفتند به مراتب خیلی بیشتر از فضای واقعی است و باید گفت که روزبهروز که از عمر این سایتها میگذرد شاهد تغییر نگاه هنرمندان حرفهای به فضای مجازی و ارائه آثار بیشتری از آنها برای نمایش در گالریهای مجازی هستیم.»
اعتماد فروشنده و خریدار حلقه مفقوده سایتهای فروش
حامد که پنج سالی است مجسمهسازی میکند، همیشه دغدغه خود را پس از تولید اثر و در فروش آن عنوان میکند و میگوید: «هنرمندان تقریبا شم اقتصادی خوبی ندارند و خیلی در فروش آثار خود موفق عمل نمیکنند. بار این مسئولیت همیشه بر عهده گالریداران و دلالان آثار هنری بوده بهطوری که در قبال ورودیه نمایشگاه و حق کمیسیون سعی داشتند تا اثر هنرمند را با نظرات کارشناسی خود به فروش برسانند. فکر میکنم در بازار واقعی همیشه بیشترین منفعت و سود را واسطهها ببرند چون که بارها دیده شده یک اثری با قیمت بسیار پایین از هنرمند خریداری میکنند و با قیمتهایی بسیار بالاتر در گالیهای خارج از کشور یا حراجی میفروشند.»
وی رشد گالریهای مجازی را اگر با نظارت و کارشناسیهای اعمال شده در بازار واقعی همراه باشد، خوب دانست و گفت: «شاید بتوان گفت یکی از مشکلاتی که در سایتهای فروش آثار هنری با آن روبهرو هستیم، کاهش اعتماد میان خریدار و فروشنده است. این موضوع باعث شده تا خریداران اثر هنری با شک و تردید به این امر اقدام کنند و تا زمانی که از اعتبار اثر هنری و سایت مطمئن نشدند از آن خرید نکنند. فکر میکنم اگر این خرید و فروش توسط گالریهای مطرح کشور یا سایتهای معتبری که با کارشناسیهای خود اصالت اثر هنری و خریدار را تعیین میکنند انجام شود، میتوان شاهد اعتماد هر چه بهتری میان خریدار و هنرمند بود.»
قیمتگذاری نامتعارف در سایتهای غیرتخصصی
محمود که خریدار آثار هنری در سایتها است، قیمتگذاریهای غیرکارشناسی هنرمندان در بعضی سایتهای فروش کالا را یکی از تفاوتهای آن با سایتهای تخصصی هنری دانست و گفت: «در چند سایتی که از شیر مرغ گرفته تا جان آدمیزاد؛ برای فروش در آن گذاشته میشود گاهی شاهد هستیم بعضی آثار هنری که توسط هنرمندان برای فروش گذاشته میشود به خاطر تخصص نداشتن کافی با قیمتهای عجیب و غریبی عرضه میشود که شاید دور از انتظار باشد در حالی که در سایتهای تخصصی که از حضور کارشناس بهرهمند است، کمتر شاهد این اتفاقات هستیم.»
وی ادامه داد: «در سایتهای تخصصی این فرصت برای خریدار وجود دارد تا با مقایسه قیمتهای فروخته شده آثار هنرمند در یک بازه زمانی مشخص یا با مشاهده شناسنامهای از سوابق هنرمند و فعالیتهای او به آسانی اقدام به خرید کند.»
وی به مشکلات زیرساختی سایتها در نمایش جزئیات اثر اشاره کرد و گفت: «گاهی پیش آمده وقتی عکس اثری را در سایتی مشاهده میکنیم، ممکن است از نظر رنگ و جزئیات تفاوتهایی را با اصل اثر داشته باشد که این موضوع نیازمند گسترش زیرساختهای سایتها و توجه به نمایش هر چه بهتر جزئیات و رنگ تصویر در مقایسه با اصل آن است. البته در مجموع باید گفت که رشد سایتهای فروش آثار هنری در این سالها باعث شده تا بسیاری از سفرهای شهری و زمانهایی که در ترافیک سپری میشد، کمتر شود و به راحتی و با جستوجو در اینترنت، اثر مورد نظرمان را خریداری کنیم.»
* نویسنده : افشین حیدری روزنامه نگار
مطالب پیشنهادی
