امام خمینی(ره) و مخالفت با خشونت«لازم نیست ژنرالهای ارتش را بکشید»؛ ۴۷ سال پس از انقلاب اسلامی، اسناد و خاطراتی از مخالفت صریح امام خمینی(ره) با خشونت در جریان مبارزات منتشر شده است. از رد قیام مسلحانه مجاهدین خلق در نجف گرفته تا تأکید بر حفظ اموال عمومی و محبت به اسیران، روایتهایی که تصویر انقلاب اسلامی را در برابر تاریخپردازیهای رقیب به نمایش میگذارد.
لحظههای یک انقلاب واقعی
مهدی رمضانیمهدی رمضانی، فعال فرهنگی: انقلاب اسلامی ایران، از جمله بزرگترین رویدادهای قرن حاضر است؛ واقعهای که امروز پس از گذشت 47 سال از پیروزی آن، هنوز نظریهپردازان در بررسی ابعاد مختلف آن به نکاتی تازه و بدیع دست مییابند. انقلاب اسلامی ایران با رهبری بینظیر حضرت امام خمینی(ره) توانست رژیم مستبد و وابسته پهلوی را ساقط کرده و نظامی اسلامی با ماهیت جمهوری جایگزین آن کند. در وقایع دیماه گذشته، به واسطه اغتشاشات یا به تعبیر رهبر معظم انقلاب اسلامی «کودتا»ی اخیر، رسانههای جریان رقیب بر آن شدند تا با مقایسه انقلاب اسلامی 1357 و وقایع دیماه 1404، مدعی وجود خشونت در انقلاب اسلامی شوند. هدف این نوشتار مقایسه این دو رویداد با یکدیگر نیست؛ چراکه اساساً قیاس دو مقوله که از نظر ماهیت کاملاً با هم تفاوت دارند، اشتباه است. در یکسو جریانی اصیل و مردمی تحت هدایت رهبری خردمند وجود دارد که توانسته است همه مردم ایران را علیه رژیم استبدادی و حامیان خارجیاش همصدا کند و در سوی دیگر کودتایی که از سوی دولتهای خارجی مدیریت میشود و قصد دارد با خشونت، به استقبال تغییر نظام برود. این نوشته به دنبال آن است تا نشان دهد - علیرغم تاریخپردازیها و داستانسراییهای جریان رقیب - رهبران انقلاب اسلامی با هرگونه خشونت در جریان مبارزه مخالف بودند و راهکارهای مبارزاتی ایشان نیز به دور از خشونت بود.
قیام مسلحانه را تأیید نمیکنم!
روایتهای مختلفی وجود دارد که نشان میدهد حضرت امام خمینی با مبارزه مسلحانه برای تغییر رژیم صریحاً مخالف بودند. مهمترین این روایتها مربوط به دیدار سران سازمان مجاهدین خلق با امام در بهمن 1350 در نجف است. به روایت مرحوم حجتالاسلام سیدمحمود دعایی که در آن ایام در نجف حضور داشت، اعضای مجاهدین خلق چندین جلسه با امام ملاقات و نظراتشان را بیان کردند.
آنها در پی آن بودند تا امام مهر تأیید بر فعالیتهای مسلحانه ایشان بزند، اما پاسخ رهبر نهضت اسلامی روشن بود: «شما معتقد به مبارزه مسلحانه هستید... من تأیید نمیتوانم بکنم...» باید توجه کرد که در این برهه هنوز ایدئولوژی مارکسیستی سازمان عیان نشده بود و حتی جریانهای مذهبی و روحانیون نیز نگاه مثبتی به این گروه داشتند. امام خمینی(ره) بعدها در سخنرانی خود به تاریخ 23 خرداد ۱۳۵8 به این ماجرا اشاره کردند و فرمودند: «من نجف که بودم، یک نفر از همین افراد آمد پیش من... آمده بود که تأیید بگیرد از من... گفت ما میخواهیم قیام مسلحانه بکنیم. من گفتم: نه، قیام مسلحانه حالا وقتش نیست و شما نیروی خودتان را از دست میدهید و کاری هم ازتان نمیآید.» نه اینکه حضرت امام فقط در این ایام با عملیات مسلحانه و خشونتبار مخالف باشند، تاریخ نشان داد که ایشان در ایام حساس منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی نیز با اقدامات خشن مخالف بودند.
تظاهرات آرام
یکی از راهبردهای مبارزاتی در انقلاب اسلامی، تظاهرات بود؛ البته این تظاهرات آرام بود و دستوری برای تخریب اموال عمومی و حمله به نظامیان صادر نشده بود. ویلیام سولیوان، آخرین سفیر آمریکا در ایران با اشاره به راهپیمایی مسالمتآمیز مردم در تاسوعا و عاشورای 57 مینویسد: «عظمت تظاهرات بار دیگر قدرت مخالفان را نشان داد... طبق برآورد سفارت، تعداد شرکتکنندگان در این تظاهرات در هر روز به حدود یک میلیون نفر بالغ میشد. در مجموع علیرغم فرصت مغتنم عزاداری برای انقلابیون، راهپیماییها و تظاهرات به آرامش گرایش داشت. نظم راهپیمایی در هر دو روز هم جالبتوجه بود و از سازمان نیرومندی که آن را اداره مینمود حکایت میکرد.»
آنتونی پارسونز، سفیر وقت انگلیس در تهران نیز درباره تظاهرات آرام مردم در محرم 57 نوشته است: «راهپیمایی تاسوعا و عاشورا از نظر عظمت و انضباط و یکپارچگی نمونه و بیسابقه بود... من ارقام یک میلیون تا یک میلیون و پانصد هزار نفر جمعیت را که درباره تعداد شرکتکنندگان در این راهپیمایی منتشر شد، اغراقآمیز نمیدانم. بیشتر راهپیمایان کسبه و بازاریان و افراد متوسط و بسیاری از آنها از زن و مرد خوش لباس و مرتب بودند...» به روایت سفیر انگلیس «نظم جمعیت فوقالعاده و بینظیر بود.»
در ایام منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی، سران ارتش از شاه دستور گرفته بودند مردم را سر بکوبند و ژنرال هایزر آمریکایی به سران ارتش دستور داده بود تا بهجای شلیک هوایی، «لوله تفنگها را پایین بیاورند» و مستقیم به مردم شلیک کنند؛ اما در چنین شرایطی، رهبران انقلاب همچنان معتقد بودند بدنه ارتش با مردم است و نباید با آنان جنگید. شعار «ارتش برادر ماست» در آن ایام در تظاهرات مردمی طنینانداز میشد.
امام خمینی هم از درگیری مردم با ارتش جلوگیری میکردند و آن را یکی از توطئههای دشمن میدانستند. ایشان در 23 دی 57 در این باره به مردم هشدار دادند: «توطئهای از خارج کشور و به دست نفعجویان در دست اجراست که باید ملت ایران با کمال هوشیاری و شجاعت آن را خنثی کنند. میخواهند به مجرد رفتن شاه دستههایی از مزدوران و اشرار را وادار کنند که به اسم ملت مسلمان حمله به ارتش و سربازها و شهربانیها و دیگر مؤسسات دولتی و نظامیکنند و با تبلیغاتی که برای نیروهای نظامی و انتظامی کردهاند، بهعنوان دفاع، آنان را به قتلعام مردم بیدفاع وادار نمایند. بدخواهان که میخواهند برای چپاول بیشتر مال ملت، شاه خائن را حفظ و یا برگردانند، از یکسو در بین سربازان و نظامیان و سایر قوای انتظامی دست به اشاعه دروغ میزنند که ملت میخواهد همه شما را از بین ببرد و از سوی دیگر اشرار و اجیرانی را به اسم ملت وادار به هجوم به دستگاههای نظامی و انتظامی میکنند تا ملت را در مقابل نیروی ارتش و انتظامی قرار داده و نتیجه مطلوب خود را بگیرند. من به ملت شریف و جمیع جناحهای قوای نظامی و انتظامی، به حکم تکلیف الهی و ملی، هشدار میدهم که با بیداری و شجاعت اخلاقی، یکی دیگر از آخرین توطئهها را خنثی کنید. مردم موظفند به نیروهای انتظامی و ارتش با برادری و مهربانی رفتار کنند و اگر اشراری قصد حمله به آنان را داشتند از برادران خود دفاع کنند.»
غارت، آتشسوزی و اتلاف اموال عمومی ممنوع!
امام خمینی با تخریب اموال عمومی در ایام انقلاب بهشدت مخالف بودند. مبارزان بارها به نقل از امام شنیده بودند که «ایشان ایجاد خسارت به اموال عمومی را جایز نمیدانند.» در روزهایی که شاه از کشور فرار کرده بود و بیم هرجومرج و ازبینرفتن اموال عمومی وجود داشت، یاران امام مردم را به خویشتنداری فرامیخواندند. در ۲۷ دی ۱۳۵۷، جامعه روحانیت تهران طی اطلاعیهای اعلام کرد: «ملت مسلمان و مبارز ایران، در این لحظه حساس که به نخستین پیروزی مبارزات خود رسیدهاید، با تأکید فراوان از همه شما درخواست میکنیم که اطاعت کامل خود را از دستور رهبر عالیقدر، امام خمینی نشان دهید و جلوی حمله به کلانتریها و پاسگاهها و مؤسسات دولتی و ملّی و مأموران را بگیرید و توطئههایی را که علیه نهضت ارزنده شماست، نقشبرآب کنید.»
روز 22 بهمن 1357 که مبارزه به اوج خود رسیده بود و مردم با شکستن حکومت نظامی، موفق به ساقط کردن رژیم پهلوی شده بودند، احتمال بروز هرجومرج در کشور وجود داشت و در این ایام، سودجویانی به دنبال بهرهبرداری شخصی از این شرایط بودند. در چنین شرایطی، حضرت امام خمینی با صدور پیامی از مردم خواستند «مانع آشوب و هرجومرج» شوند و اجازه ندهند «آشوبگران مغرض به عملیاتی از قبیل غارت، آتشسوزی، مجازات متهمان و از بین بردن آثار علمی و فنی و صنعتی و هنری و اتلاف اموال عمومی و خصوصی دست بزنند.» امام هشدار دادند: «دشمن برای خراب کردن چهره نهضت از طریق نفوذ دادن افراد مفسد و مغرض در میان توده مسلمان دست به چنین کارها میزند تا نهضت ما را ارتجاعی و وحشیانه قلمداد نماید. من اکیداً اعلام میکنم که هرکس دست به چنین عملیاتی بزند، از جامعه انقلابی ملت مطرود و در پیشگاه خداوند متعال مسئول است.» ایشان در 23 بهمن بار دیگر تأکید کردند: «باید از هر نوع خرابکاری و چپاول و آتشسوزی و ظلم احتراز شود و بر عموم است که از اینگونه اعمال غیراسلامی و غیرانسانی بهشدت جلوگیری نمایند. آنان که دست به این اعمال وحشیانه میزنند خائن به مملکت و مخالف نهضت اسلامی هستند.»
متن کامل این یادداشت را در روزنامه فرهیختگان بخوانید.
مطالب پیشنهادی
