خرید رافال توسط هند و بازتاب‌های ژئوپلیتیکی آن

پارسا حجازیخبرنگار

دهلی نو در اقدامی که فراتر از یک معامله تسلیحاتی ساده ارزیابی می‌شود، در آستانه نهایی‌سازی قراردادی عظیم برای خرید ۱۱۴ فروند جنگنده رافال و همچنین الحاق ۳۱ فروند جدید از نوع دریایی (رافال-ام) به ناوگان هوایی خود است. این تصمیم در حالی گرفته می‌شود که نیروی هوایی هند با کمترین تعداد اسکادران‌های عملیاتی خود از دهه ۱۹۶۰ تاکنون دست و پنجه نرم می‌کند و از سوی دیگر، تنش‌های نظامی با پاکستان و چین به مرحله جدیدی از رویارویی وارد شده است. این خرید کلان نه تنها پاسخی به نیازهای فوری تاکتیکی، که نمایشی از یک محاسبه عمیق راهبردی در موازنه قدرت منطقه است.

در روزهای اخیر، شورای تسلیحات دفاعی هند (DAC) خرید ۱۱۴ فروند جنگنده رافال را برای نیروی هوایی و ۶ فروند دیگر از هواگردهای گشتی دریایی P-8I را تصویب کرده است. این تصمیم در حالی نهایی شده که کمتر از یک سال از امضای قرارداد خرید ۲۶ فروند رافال-ام برای نیروی دریایی می‌گذرد و حالا صحبت از سفارش ۳۱ فروند دیگر از همین نوع به میان آمده است. مجموع این سفارش‌ها ارزشی بالغ بر ۴۰ میلیارد دلار دارد و آن را به یکی از بزرگترین قراردادهای تسلیحاتی تاریخ هند تبدیل می‌کند.

رافال چیست؟

اما این جنگنده چه قابلیت‌هایی دارد که هند را تا این حد مجذوب خود کرده است؟ رافال یک جنگنده نسل ۴.۵ است، به این معنا که اگرچه کاملاً رادارگریز نیست، اما به پیشرفته‌ترین سنسورها، رادارهای آرایه‌ای (AESA) و جنگ‌افزارهای هوشمند مجهز است. مدل دریایی یا رافال-ام نیز برای نشستن بر روی عرشه ناوهای هواپیمابر طراحی شده و می‌تواند طیفی از وظایفی چون برتری هوایی، حمله به اهداف دریایی و زمینی و حتی شناسایی را انجام دهد. نکته کلیدی برای هند، وجود موشک‌هایی مانند «میتئور» با برد بیش از ۱۵۰ کیلومتر است که به خلبان هندی اجازه می‌دهد پیش از آنکه دشمن وارد محدوده شلیک شود، او را هدف قرار دهند؛ مفهومی که در تئوری‌های نظامی از آن به عنوان «امتیاز شلیک اول» یاد می‌شود.

تئوری چه می‌گوید؟

اگر از منظر تئوری ادراک تهدید به این خرید نگاه کنیم، درمی‌یابیم که واکنش دهلی نو صرفاً به یک تهدید مشخص، بلکه به یک حس فراگیر از خطر پاسخ می‌دهد. از یک سو پاکستان پس از درگیری‌های محدود هوایی اخیر (که برخی گزارش‌ها از سرنگونی رافال‌های هندی توسط نیروی هوایی پاکستان حکایت داشتند) بهره‌برداری تبلیغاتی و عملیاتی گسترده‌ای انجام داده است. این موضوع برای هند یک شوک راهبردی ایجاد کرده و اعتبار برتری هوایی‌اش را زیر سوال برده است. خرید حجم عظیم رافال پاسخی به این ادراک تهدید و تلاشی برای بازسازی وجهه از دست رفته است.

از سوی دیگر، تهدید چین بسیار عمیق‌تر و بلندمدت‌تر است. گسترش ناوگان جنگنده‌های پیشرفته چینی مانند جی-۱۵ و جی-۳۵ در دریای جنوبی چین و اقیانوس هند، معادلات قدرت را تغییر داده است. در اینجا رافال-ام نه برای مقابله با پاکستان، که به عنوان یک عامل بازدارنده در برابر نیروی دریایی رو به رشد چین وارد میدان می‌شود. ناو هواپیمابر بومی هند «ویکرانت» با دریافت این جنگنده‌ها می‌تواند به یک پایگاه متحرک قدرتمند در اقیانوس هند تبدیل شود و حضور چین در این آبراه حیاتی را به چالش بکشد.

با این حال، این خرید یک معمای امنیتی را نیز برای همسایگان هند ایجاد می‌کند. تئوری معمای امنیتی می‌گوید که وقتی یک کشور برای احساس امنیت بیشتر، تسلیحات خود را افزایش می‌دهد، این اقدام در کشور مقابل احساس ناامنی ایجاد کرده و او را به مسابقه تسلیحاتی وا می‌دارد. پاکستان که اکنون خود را در محاصره قدرت هوایی هند در خشکی و دریا می‌بیند، احتمالاً با خرید جنگنده‌های بیشتر از چین (مانند جی-۱۰سی) یا تلاش برای دریافت فناوری‌های رادارگریز، این خلأ را پر خواهد کرد. چین نیز که شاهد نفوذ فرانسه به عنوان یک قدرت اروپایی در حیاط خلوت خود از طریق همکاری نظامی با هند است، بی‌شک همکاری‌های خود با پاکستان را در زمینه فناوری‌های مرتبط با رادار و موشک عمیق‌تر می‌کند.

جالب آنکه این خرید بزرگ، یک پارادوکس داخلی را نیز برای هند به همراه دارد. پروژه ساخت جنگنده بومی «تجاَس» با تأخیرهای مزمن مواجه است و نیروی هوایی هند برای پر کردن سریع شکاف توان رزمی خود چاره‌ای جز خرید از خارج نمی‌بیند. اما همین خرید، منابع مالی و توجه را از پروژه‌های داخلی دور کرده و وابستگی به فرانسه را افزایش می‌دهد. دهلی نو تلاش کرده با گنجاندن بند تولید داخلی ۶۰ درصدی برای ۹۰ فروند از این جنگنده‌ها در هند این وابستگی را کاهش دهد.