مدیرکل ثبت و حریم آثار، حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی:علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار وزارت میراث فرهنگی، از خسارتی بالغ بر ۱۲۰۰ میلیارد تومان به بناهای تاریخی در جریان وقایع اخیر خبر داد و بازار رشت را «تلخترین نقطه» این حوادث خواند. وی با اشاره به سوختن کامل ۳۵۰ مغازه و سراهای قاجاری این بازار، بر لزوم افزایش «سواد میراثی» جامعه و همکاری فوری دستگاههای خدماترسان برای پیشگیری از فجایع مشابه تأکید کرد.
مرمت بازار رشت ۲ سال زمان میبرد
فرهیختگان: علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت و حریم آثار، حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، در گفتوگو با «فرهیختگان» به تشریح ابعاد خسارات وارد شده به بناهای تاریخی در جریان وقایع اخیر پرداخته است. در این گفتوگو، فاجعه آتشسوزی بازار رشت، چالشهای مرمت بناهای خشتی و چوبی، و ضرورت ارتقای «سواد میراثی» جامعه مورد واکاوی قرار گرفت. ایزدی معتقد است آسیب به آثار تاریخی، تنها تخریب آجر و سنگ نیست، بلکه ضربه به شناسنامه و هویت ایرانی است. او با ابراز تأسف از وضعیت بازار رشت میگوید: «صحنه بسیار بدی است؛ وقتی هسته مرکزی بازار و سراهای قاجاری طعمه حریق شدند، تنها مغازهها نسوختند، بلکه بخشی از حافظه تاریخی ما از بین رفت. برآورد اولیه ما از خسارت به بناها، رقمی قریب به 1.2 همت (هزار و دویست میلیارد تومان) است.»
ایزدی با اشاره به جزئیات آسیبها در شهرهای مختلف، بازار رشت را تلخترین نقطه این حوادث میداند: «بازار رشت که در دهه هشتاد به ثبت ملی رسیده، دارای سه سرای سنتی ملک، طاق کوچک و طاق بزرگ متعلق به دوره قاجار و پهلوی اول است. متأسفانه آتش به هسته مرکزی سرایت کرد و ۳۵۰ مغازه و بخشهای عمده این سراها به طور کامل دچار حریق شدند. سازه این بناها به دلیل معماری بومی و سقفهای چوبی، دچار مشکلات عدیدهای شده و برآورد خسارت اجناس نیز بالغ بر ۱۵۰۰ میلیارد تومان است.» وی همچنین به آسیبهای جزئی در سایر نقاط اشاره کرد و افزود: «در گرگان، سردر مدرسه عمادیه که معماری شیروانی دارد، دچار آسیب شده که مرمت آن حدود یک میلیارد تومان هزینه دارد. در اصفهان و نقاط دیگر نیز آسیبهایی مثل شکستن شیشهها یا صدمات جزئی به سردرها داشتیم که تا خردادماه ترمیم خواهند شد.»
چالش اعتبار و بازۀ دوساله برای احیا
ایزدی در پاسخ به پرسشی درباره زمانبندی مرمت، ضمن اشاره به شرایط سخت اقتصادی دولت برای تأمین اعتبارات، بر رویکرد تعاملی تأکید کرد: «تأمین این مبالغ سنگین برای دولت با چالش روبهرو است؛ اما با دستور وزیر و هماهنگی استانداری، مشاوران اهل فن برای طرح استحکامبخش انتخاب شدهاند. بازاریان با صبوری پیگیر امور بیمه هستند و ما تلاش میکنیم تا پیش از شب عید، دسترسیهای اولیه را فراهم کنیم؛ اما کارهای مرمتی اساسی حداقل دو سال زمان خواهد برد.»
مدیرکل ثبت آثار در بخش دیگری از این گفتوگو، به موضوع پیگیریهای حقوقی و بینالمللی پرداخت. وی با اشاره به اینکه خوشبختانه هیچ اثر ثبت جهانی در این وقایع آسیب ندیده، گفت: «اگر اثری آسیب ببیند، آن را در فهرست «آثار در معرض خطر» قرار میدهیم تا تمام دستگاهها موظف به بازسازی سریع شوند؛ مشابه اتفاقی که برای بم افتاد. ما بهعنوان مدعیالعموم میراث فرهنگی، شکوائیه خود را به مراجع قضایی تقدیم میکنیم؛ اما مشکل بزرگ در این حوادث تلخ، مشخص نبودن طرف دعواست. واقعاً جای پرسش است که چطور یک نفر به خود اجازه میدهد مسجد یا بازاری را که ریشه زندگی مردم است، به آتش بکشد؟»
نسیان هویتی و ضرورت سواد میراثی
بخش پایانی سخنان علیرضا ایزدی به ریشهیابی فرهنگی این رفتارها اختصاص داشت. او با گلایه از ناهماهنگی دستگاههای خدماترسان، نسبت به وضعیت ایمنی بازارهای تاریخی هشدار داد: «میراث فرهنگی تنهاست. اداره برق، شهرداری و آب و فاضلاب باید پای کار بیایند. سیمکشیهای بازار تهران، تبریز و همدان مانند بمب ساعتی است. ما نباید بنای خشتی هزارساله را با آب خاموش کنیم که خود باعث تخریب بیشتر شود؛ تکنولوژی روز دنیا استفاده از گاز و کف است.»
وی با ابراز نگرانی از عدم آشنایی نسل جدید با ریشههای خود، تأکید کرد: «ایران با همین آثار هویت پیدا میکند. وقتی نسل امروز با ریشههای هویتیاش آشنا نیست، تعصبی هم روی آن ندارد و از سر ناآگاهی یا بیاطلاعی دست به تخریب میزند. وظیفه رسانهها و ما، افزایش سواد میراثی است. ما حتی در دوران جنگ، مسجد جامع اصفهان را که توسط صدام آسیب دیده بود، بهتر از قبل ساختیم؛ بازار رشت را هم خواهیم ساخت، اما امیدوارم این حوادث درس عبرتی شود تا قبل از وقوع فاجعه، به فکر ایمنسازی و فرهنگسازی باشیم.»
گزارش مرتبط با موضوع تخریب آثار تاریخی توسط پهلویچیها را در روزنامه فرهیختگان بخوانید.
مطالب پیشنهادی
