جام جهانی بحران؛ فوتبال در تقاطع قدرت و سرکوبشعار جدایی ورزش از سیاست بار دیگر با واکنشهای جهانی به اقدامات دونالد ترامپ به چالش کشیده شد. در حالی که رئیس فیفا با اهدای «جایزه صلح» به ترامپ، پیوندی نمایشی بین سیاست و فوتبال ایجاد کرد، اکنون موجی از درخواستها برای تحریم جام جهانی ۲۰۲۶ آمریکا در واکنش به سیاستهای جنجالی او در جریان است. این حرکت که از دل نگرانیها از قیمتهای نجومی بلیت تا اعتراض به سرکوب داخلی و تهاجم خارجی آمریکا شکل گرفته، اروپا را به کانون اصلی بحثها تبدیل کرده است.
آتش ترامپ، جام جهانی را هم خاکستر میکند؟!
میراحمدرضا مشرفزمانی که اینفانتینو، رئیس فدراسیون جهانی فوتبال، جام خودساخته صلح فیفا را در نمایشی پرهیاهو و شگفتانگیز به ترامپ تقدیم کرد، همه به این باور یقین پیدا کردند که بحث پرهیز از آلوده شدن ورزش به سیاست را باید توخالیترین و بیمصرفترین شعار در عرصه ورزش تلقی کرد.
البته ماهیت جداییناپذیر ورزش و سیاست از دههها پیش روشن شده بود، در جایی که المپیک مسکو از سوی کشورهای غربی تحریم شد و یا اخیراً، روسیه به دلیل تهاجم به اوکراین از رقابتهای مختلف ورزشی کنار گذاشته شد. در عین حال گزاره نقیض آن هم وجود داشته است؛ اینکه رژیم صهیونیستی با همه جنایت و نسلکشی که در غزه مرتکب شد، از هرگونه محرومیت ورزشی مصون مانده و دامان ورزش را به این لکه ننگ سیاسی آلوده کرد.
با این اوصاف به نظر میرسد سیاست یک بار دیگر یقه ورزش و بهویژه فوتبال را گرفته است؛ هرچند این بار در جهتی کاملاً معکوس با نمایشی که اینفانتینو از همبستگی سیاست و فوتبال به راه انداخته بود. در این راستا اقدامات اخیر ترامپ در صحنه بینالمللی و حتی داخلی آمریکا، نه تنها موجی از تنش و آشوب را در صحنه سیاسی به راه انداخته، بلکه حرکتی خودجوش و بینالمللی را در جهت اعلام عدم شایستگی آمریکا برای میزبانی جام جهانی و تحریم آن از سوی ملتها در اقصا نقاط جهان به وجود آورده است.
اگرچه این تحرکات در روزهای ابتدایی چندان جدی گرفته نشد و موجی گذرا و محدود تلقی میشد، اما تداوم و پافشاری و همچنین فراگیری فزاینده آن باعث شد این موضوع بیش از پیش در کانون توجه قرار گیرد. در همین چهارچوب روزنامه واشنگتنپست آمریکا در مقالهای به قلم یادداشتنویس برجستهاش«ایسان تارور»، به ابعاد و زوایای مختلف این چالش جدید پیش روی جهان مشترک سیاست و ورزش پرداخته است.
سایۀ سنگین ترامپ بر جام جهانی فوتبال در آمریکا
ایسان تارور، مقالهنویس واشنگتنپست تحلیل خود درباره تحرکات اخیر در مورد تحریم جام جهانی را با در نظر گرفتن یک حقیقت مهم آغاز میکند؛ جام جهانی تابستان امسال به شکل جداییناپذیری با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا پیوند خورده است. اولین خشت این مسیر را هم فیفا پایهگذاری کرد، آن هم در زمانی که اینفانتینو آغوش خود را برای رئیسجمهور آمریکا باز کرد و طی مراسمی در ماه دسامبر گذشته، جایزه تازه اختراع شده صلح فیفا را به وی تقدیم کرد. رئیس فیفا سپس در نمایشی چاپلوسانه که به طور گسترده از سوی هواداران و کارشناسان فوتبال مورد تمسخر قرار گرفت، اینچنین ترامپ را مورد تمجید قرار داد: «ما میخواهیم امید ببینیم، ما میخواهیم وحدت ببینیم، ما میخواهیم آیندهای روشن ببینیم. اینها چیزهایی است که ما میخواهیم در یک رهبر ببینیم و شما قطعاً شایسته اولین جایزه صلح فیفا هستید.» از سوی دیگر ترامپ نیز ماههاست که میکوشد این تورنمنت فوتبال که نه فقط در آمریکا، بلکه در دو کشور دیگر یعنی کانادا و مکزیک هم برگزار میشود را به عنوان بخشی از میراث خود معرفی کند. در چنین وضعیتی اقدام فیفا در اعطای جایزه صلح به وی، بیش از پیش این نکته را روشن کرد که شخصیت و ریاستجمهوری ترامپ میتواند تا چه حد بر محبوبترین تورنمنت ورزشی جهان سایه افکند.
زمینهها و دلایل پیشنهاد تحریم جام جهانی
تحلیلگر روزنامه واشنگتنپست معتقد است مجموعهای از عوامل سیاسی، اقتصادی و همچنین نگرانیها در مورد اقدامات سیاسی ترامپ، در زمینهچینی این طرح تحریم اثرگذار بودهاند. در وهله اول نگرانیهای فزایندهای در مورد نحوه مدیریت مسابقات از جانب ایالات متحده وجود دارد. قیمت نجومی بلیتها که بعضی به هزاران دلار میرسد، مشکلات دریافت ویزای ایالات متحده در سایه اقدامات نظارتی تهاجمی که توسط دولت ترامپ اعمال شده است، احتمال به وجود آمدن موانع جدی بر سر راه حضور هواداران مهمان و حتی بازیکنان و کارکنان برخی کشورها، از هائیتی گرفته تا ایران؛ همگی باعث شده است تا برخلاف جامهای جهانی روسیه و قطر، نه تنها فرش قرمزی برای بازدیدکنندگان و حاضران در این تورنمنت پهن نشود، بلکه فضای چندان خوشایندی هم در میان آنها به وجود نیاید.
در چنین اوضاع و احوال مدیریتی، سیاستهای بینالمللی و داخلی جنجالبرانگیز ترامپ هم مزید بر علت و به قولی عامیانه، قوز بالای قوز شده است. تهاجم به ونزوئلا و ربایش رئیسجمهور این کشور، درخواست ترامپ برای الحاق گرینلند و در روزهای اخیر صحنههای سرکوب مخالفان و کشتن شهروندان آمریکایی توسط نیروهای فدرال در مینیاپولیس، همگی جلوههایی از افزایش نگرانیها در مورد شرایط ایالات متحده در برگزاری جام جهانی به شمار میآیند.
خیزش گسترده جنبش تحریم جام جهانی در اروپا
ایسان تارور در ادامه با اشاره به وحشت ناظران اروپایی از دیدن صحنههای سرکوب و کشتار مخالفان توسط نیروهای فدرال در مینیاپولیس، به صداهای اعتراضی بلند شده از گوشه و کنار این قاره در زیر سؤال بردن صلاحیت آمریکا برای میزبانی جام جهانی و حمایت فزاینده از ایده تحریم جام جهانی میپردازد. او در این رابطه نمونههای متعددی را ذکر میکند؛ استقبال 140 هزار نفری از طوماری که توسط «توماس ون دکوکن»، مجری محبوب هلندی، منتشر شده و انصراف هلند از مسابقات جام جهانی را خواستار میشود، یکی از همین نمونههاست. در طومار انتشار یافته از جانب وی تأکید شده است «ما نمیخواهیم فوتبالیستهایمان از طریق عملکردشان در این مسابقات، به طور ضمنی از سیاستهای تروریسم خشونتآمیز دنبالشده توسط رئیسجمهور ترامپ علیه مهاجران بیگناه، چه دارای گذرنامه و چه بدون گذرنامه، حمایت کنند.» «اریک کوکرل» نماینده چپگرای فرانسوی از دیگر کسانی است که با حمایت از ایده تحریم مسابقات، خشم خود را نسبت به بازی در کشوری که به همسایگان خود حمله کرده و قوانین بینالمللی را نقض میکند، بروز میدهد. «کلود لی روی» مربی برجسته فرانسوی که پیش از این هدایت تعدادی از تیمهای آفریقایی را بر عهده داشته است نیز در مصاحبهای با لوموند، ضمن اشاره به اقدام ترامپ در قطع کمکهای بشردوستانه به کشورهای آفریقایی، از آن به عنوان توجیهی برای عدم لیاقت وی برای پرستیژ میزبانی جام جهانی یاد میکند.
اما شاید از همه اینها چشمگیرتر، طرحی است که در ماه گذشته از سوی 24 قانونگذار چپگرا در مجلس بریتانیا به امضا رسید و بر اساس آن خواسته شد تا به محرومیت ایالات متحده از این مسابقات با دلایل مشابه با محرومیت روسیه، حکم دهد. علاوه بر این یکی از نمایندگان محافظهکار نیز در سخنرانی هفته گذشته خود در مجلس انگلیس، استدلال کرد خروج کشورهای اصلی بریتانیا- انگلیس، اسکاتلند و در صورت صعود ولز- از جام جهانی میتواند باعث شرمندگی ترامپ شود. از سوی دیگر و در اوج تهدیدهای اخیر ترامپ در رابطه با گرینلند، یورگن هارت نماینده مجلس آلمان از حزب حاکم، پیشنهاد داد تحریم جام جهانی توسط آلمان را به عنوان آخرین راهحل در نظر بگیرند؛ اقدامی که شاید بتواند ترامپ را سر عقل آورد. یک نظرسنجی در روزنامه معتبر بیلد آلمان هم نشان داد که حدود 47 درصد مردم آلمان با این تحریم در شرایط الحاق گرینلند از سوی ایالات متحده موافق هستند. یکی از معاونان فدراسیون فوتبال آلمان هم از گفتوگو بر سر تحریم حمایت کرد و ملاحظات فعلی را به ملاحظات برخی دولتهای غربی در دهه 1980 و در هنگام مواجهه با تهاجم اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان، مشابه دانست: «توجیهات تحریم بازیهای المپیک در دهه 1980 چه بود؟ به نظر من تهدید بالقوه کنونی بیشتر از آن زمان است. ما باید این بحث را داشته باشیم.»
طرح تحریم جام جهانی و چشمانداز آینده
تحلیلگر روزنامه واشنگتنپست، مقاله خود را با ارائه چشماندازی از آینده طرح تحریم جام جهانی به پایان میرساند. از نظر وی بعید است که بحثها بر سر تحریم به جایی برسد. مقامات ارشد ورزشی فرانسه و آلمان احتمال تحریم را رد کردهاند. اینفانتینو، رئیس فیفا در واکنش به موضوع گرانی بلیتهای جام جهانی، پیشبینی کرد که تمام بلیتهای هر مسابقه فروخته خواهد شد و فروشندگان آمریکایی با فروش بلیتها پول بیشتری به دست خواهند آورد. او همچنین اعتراضات اروپاییها به جام جهانی قطر را هم اینگونه به سخره گرفت: «وقتی توپ شروع به چرخیدن کرد و جادو شروع شد، هیچ حادثهای نداشتیم. برای اولین بار در تاریخ، هیچ بریتانیایی هم طی جام جهانی دستگیر نشد. تصور کنید! این چیزی واقعاً خاص است!»
درنهایت ایسان تارور معتقد است در درون فیفا شرمساری فزایندهای در مورد حمایت از ترامپ و همچنین کشورهای ثروتمند نفتی خلیج فارس وجود دارد. مارک پیت، وکیل سوئیسی متخصص در جرایم اداری و کسی که زمانی رئیس یک کمیته مستقل در ارتباط با فیفا بوده است، ضمن حمایت از تحریم، اینگونه نظر میدهد: «آنچه در داخل کشور [آمریکا] میبینیم به حاشیه راندن مخالفان سیاسی، سوءاستفادهها توسط سیستم مهاجرتی و بقیه سیستمهاست که به سختی هواداران را ترغیب به رفتن به آنجا میکند. برای هواداران فقط یک توصیه دارم؛ از ایالات متحده دوری کنید!... هواداران پس از ورود باید انتظار داشته باشند که در صورت برخورد نامناسب با مقامات، فوراً به خانه فرستاده شوند، البته اگر خوششانس باشند.» جالب است که سپ بلاتر، چهره رسوای فیفا هم با نظر خود در این رابطه، جنجالی در شبکههای اجتماعی به پا میکند: «به نظرم مارک پیت حق دارد که این جام جهانی را زیر سؤال ببرد.»
