بازدارندگی موشکی ایران بعد از جنگ ۱۲ روزهتوان موشکی ایران همچنان از آمادگی عملیاتی قابل توجهی برخوردار است. موشکهای برد کوتاه بالستیک ایران میتوانند ابزار اصلی حملات احتمالی علیه نیروهای آمریکایی باشند.
واقعیتهای توان موشکی ایران
پارسا حجازی، فرهیختگان آنلاین: بر اساس گزارش اخیر والاستریت ژورنال، با وجود حملات هوایی و موشکی اسرائیل و آمریکا به تأسیسات موشکی و نظامی ایران در جریان درگیریهای سال ۲۰۲۵، تهران هنوز قادر به واکنش قابلتوجه موشکی است.
در گزارشهای مشابهی در هفته گذشته نیز به فشار بر سامانههای دفاع موشکی اسرائیل اشاره شده است؛ که در برخی مقاطع با کمبود موشکهای رهگیر Arrow مواجه شدند، به طوری که منابع آمریکا نگران شده بودند که ذخیره رهگیرها در صورت طولانیشدن درگیری «کاهش قابلتوجهی» پیدا کند. این گزارشها، گرچه دقیقاً به تعداد کل موشکهای ایران اشاره نمیکنند، در مجموع نشان میدهند که توان آفندی ایران برای ایجاد فشار نظامی هنوز فعال است و توانایی مقابله با نابسامانیهای لجستیکی را دارد.
جنگ ۱۲ روزه برای اولین بار ایران را در یک مقابله مستقیم موشکی با یکی از پیچیدهترین دفاعهای هوایی در جهان قرار داد. اسرائیل مدعی شده بود تعداد زیادی از پرتابگرهای موشک دوربرد ایران را هدف قرار داده است.
تحلیلهای رسانهای و دفاعی نشان میدهد که ایران در دوران جنگ ۱۲ روزه از ترکیبی از موشکهایی با سوخت جامد و مایع استفاده کرده است. طبق برآوردها موشکهای جامد مانند «خیبرشکن» و «فاتح ۱» از پرتابگرهای متحرک زاویهدار (angled mobile) و موشکهای سوخت مایع مانند «عماد» و «خرمشهر» از سکوی پرتاب عمودی پرتاب شدهاند.
بسیاری از منابع رسمی یا معتبر بینالمللی چنین آمار دقیق و قابلاعتمادی منتشر نکردهاند، ولی شواهد رسانهای غیر رسمی حکایت از آن دارد که ایران تلاش کرده است فرایند تولید و پراکندگی دفاعی خود را بهصورت شبانهروزی بهبود بخشد تا بتواند در صورت تکرار درگیری، حجم پاسخگویی را بالاتر ببرد. بنابراین تصویر کلی این است که ایران هنوز ناتوان از انجام حملات موشکی نیست و قابلیتهای موشکی خود را حفظ کرده است، اگرچه با برخی محدودیتها روبهروست.
شاخصهای کلیدی توان عملیاتی موشکی ایران
زرادخانه موشکهای بالستیک ایران، شامل طیف وسیعی از بردهای کوتاه تا دوربرد است، ولی تعداد پرتابگرهای TEL محدودتر است به طوری که پیش از جنگ تخمینها حدود ۱۵۰ تا ۲۵۰ پرتابگر برای صدها موشک SRBM بود. نمونههایی از انواع موشکهایی که ایران توسعه داده شامل موارد زیر است:
موشکهای برد متوسط تا دوربرد: قدر-۱۱۰ / Ghadr-110 با برد نزدیک به ۱,۸۰۰ تا ۲,۰۰۰ کیلومتر و توانمندی بالا در جابهجایی موشک؛ موشکهای بالستیک کوتاه برد (SRBM) که بردهایی کمتر از ۱,۰۰۰ کیلومتر دارند و برای اهداف منطقهای طراحی شدهاند؛ و نهایتا توسعههای نوظهور: پروژههایی مانند Fattah-2 ترکیبی از بوستر سوخت جامد و مرحله دوم مایع با قابلیتهای مانور برخور دارند. در مجموع، ایران دارای طیف کاملی از موشکهای بالستیک است که میتواند به عنوان یک عامل بازدارنده در برابر دشمنان منطقهای و فرامنطقهای عمل کند.
آیا ایران به سوخت جامد بیشتر گرایش پیدا کرده است؟
یکی از موضوعات مورد توجه این است که اگر ایران به سمت توسعه موشکهای با سوخت جامد (solid-fuel) بیش از سوخت مایع حرکت کند، زمان آمادهسازی برای پرتاب سریعتر میشود و آسیبپذیری در زمان پیشراهاندازی کاهش مییابد. موشکهای سوخت جامد، بر خلاف موشکهای مایع که نیازمند سوختگیری در محل و آسیبپذیری هستند، سریعتر آماده پرتاباند و نیاز به آمادهسازی طولانی ندارند. در منابع در دسترس به این موضوع اشاره شده که ایران در سالهای اخیر تلاش کرده تا تکنولوژی سوخت جامد را گسترش دهد و از آن در انواع مدرن موشکها مانند «خیبرشکن» و پروژههای جدید بهره ببرد. اما گزارش معتبری وجود ندارد که بهطور قطعی بگوید ایران موفق شده است بخش عمده برنامهاش را از سوخت مایع به جامد منتقل کند؛ گرچه نشانههایی از این تلاش بعد از حمله اسارئیل به میکسر سوخت جامد بومی ایران قابل تشخیص است، اما چنین تغییری به قطع نیازمند زیرساخت صنعتی و تخصص بالا است.
تمرکز بر موشکهای کوتاهبرد و پیامدهای احتمالی علیه آمریکا
اگرچه تمرکز رسانهای و تحلیلی اغلب روی موشکهای برد متوسط تا دوربرد بوده، اما بخشی از زرادخانه ایران را موشکهای بالستیک کوتاهبرد (SRBM) تشکیل میدهند که بردشان معمولاً کمتر از ۱,۰۰۰ کیلومتر است و برای اهداف منطقهای طراحی شدهاند. این موشکها در جنگ ۱۲ روزه بهطور گسترده مورد استفاده قرار نگرفتند. در سناریوهای آینده درگیری با ایالا متحده، این SRBMها تهدیدی جدی به شمار میآیند، زیرا میتوانند انبوه پرتابهای سریع انجام داده و ظرفیت سامانههای دفاعی گردانهای تاد و پاترویت مستقر در منطقه را تحت فشار قرار دهند. اهداف احتمالی ایران در صورت تصمیم به مواجه مستقیم با ایالات متحده طیفی از پایگاههای منطقهای آمریکا تا خود ناوگروه ضربت مستقر در منطقه را شامل میشود. با این حال به لحاظ نظامی، تهاجم موشکی به ناوگروه، به دلایلی چون انجام مانور گریز و وجود شبکه پدافندی متراکم پیچیدگی بالا و شانس موفقیت کمی دارد.
مطالب پیشنهادی
