دومین سال روزگار سیاه علم آمریکا

ابوالفضل مظاهریدبیر گروه دانشگاه

رسانه‌ها روز گذشته از خروج رسمی آمریکا از سازمان جهانی بهداشت گزارش دادند. وزارتخانه‌های بهداشت و خدمات انسانی و امور خارجه روز پنجشنبه در بیانیه‌ای مشترک اعلام کردند تعامل خود با سازمان جهانی بهداشت را به مقیاس کوچکی محدود خواهند کرد تا خروج خود را به طور مؤثر اجرا کنند. این حرکت به دنبال یک فرمان اجرایی صادر شده توسط رئیس‌جمهور آمریکا و به بهانه شکست این سازمان در مدیریت همه‌گیری کووید-۱۹ صورت گرفته و این مجموعه جهانی را با چالش بزرگی مواجه کرده؛ چراکه آمریکا یکی از تأمین‌کننده‌های مالی سازمان جهانی بهداشت بود و تقریباً ۱۸٪ از بودجه آن را تأمین می‌کرد. آمریکایی‌ها حق عضویت خود را برای سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ پرداخت نکرده‌اند و آن‌گونه که بلومبرگ گزارش داده بدهی پرداخت‌نشده‌ای معادل تقریباً ۲۶۰ میلیون دلار به این سازمان دارند. البته این تنها تصمیم عجیب ترامپ درخصوص مشارکت در سازمان‌های جهانی نیست و در مقیاسی بزرگ‌تر آن را می‌توان در شمار اتفاقات متعدد و عجیبی آورد که او در نخستین سال از دومین دوره ریاست‌جمهوری خود تاکنون رقم ‌زده است. 

خروج آمریکا از 66 نهاد جهانی

توافق‌نامه اقلیمی پاریس و سازمان جهانی بهداشت، نخستین مواردی بودند که ترامپ بلافاصله پس از بازگشت به دفتر ریاست‌جمهوری خروج از آن‌ها را کلید زد. یونسکو به این انتخاب‌ها اضافه و روند بازبینی مشارکت آمریکایی‌ها در این نهاد بین‌المللی در طول یک سال اخیر دنبال شد. هفدهم دی ماه کاخ سفید با انتشار فکت‌شیت یا به قول اهالی فرهنگستان زبان و ادب فارسی «گزارش‌برگ» به صورت رسمی از تصمیم ترامپ برای ترک بیش از ۶۰ سازمان بین‌المللی از جمله ۳۲ نهاد وابسته به سازمان ملل متحد خبر داد. در بین 66 مجموعه این فهرست برخی از قدیمی‌ترین و اثرگذارترین شبکه‌های علمی جهان وجود دارند؛ شبکه‌هایی که در حوزه‌هایی مثل پژوهش تنوع زیستی، اقلیم و حفاظت از طبیعت نقش کلیدی دارند. البته احتمالاً همه آن‌ها به اندازه سازمان جهانی بهداشت برای عموم نام‌آشنا نیستند. یکی از آن‌ها هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم (IPCC) است؛ نهادی که تازه‌ترین یافته‌های علمی درباره تغییرات اقلیمی را جمع‌بندی می‌کند. اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) و پلتفرم بین‌دولتی علم و سیاست در زمینه تنوع زیستی و خدمات اکوسیستمی (IPBES) دو نهاد دیگری هستند که درباره حفاظت از طبیعت و تنوع زیستی به دولت‌ها مشاوره علمی می‌دهند. آمریکایی‌ها همچنین از آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA) مستقر در ابوظبی و دپارتمان امور اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل نیز خارج خواهند شد. 
آمریکا حدود یک‌پنجم بودجه سازمان ملل را تأمین می‌کند و از همین رو یکی از مهم‌ترین توجیهات رئیس‌جمهور این کشور برای چنین تصمیمی مسائل اقتصادی بوده اما سِرا یانگ، استاد دانشگاه نورث‌وسترن معتقد است اثر حرکت ترامپ را نباید فقط در مباحث اقتصادی دید و پیام سیاسی و اجتماعی این تصمیم هم مهم است: «هم پیام خودخواهی و هم الگوسازی برای دیگران!»
مجله نیچر گزارش داده برخی پژوهشگران از انتخاب نام برخی نهاد‌ها در فهرست خروج آمریکا متعجب شده‌اند؛ مخصوصاً نهاد‌هایی که بودجه‌های نسبتاً کوچکی دارند. یکی از آن‌ها مجمع جهانی تخصص سایبری (GFCE) است؛ نهادی که گاهی از آن به عنوان «مرکز جهانی هماهنگی و تبادل تجربه در امنیت سایبری» یاد می‌شود. 

خداحافظی با یک‌پنجم نیروی کار نهاد‌های علمی

دولت دوم ترامپ در نخستین سال فعالیتش رکورد دیگری هم برجای گذاشته است. نهاد‌های علمی فدرال در سال ۲۰۲۵ حدود 20 درصد از نیروی انسانی خود را نسبت به سال قبل از دست دادند. بخشی از کارکنان در اخراج‌های گسترده کنار گذاشته شدند، برخی دیگر هم از طریق برنامه‌های تشویقی استعفا دادند. درمجموع بیش از ۲۵ هزار نفر از نهاد علمی خارج شدند که در این بین سازمان حفاظت محیط‌زیست (EPA) و ناسا از جمله نهاد‌هایی بودند که بیشترین آسیب را دیدند. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) نیز بیش از 20 درصد نیروی‌های خود را از دست داد. 

پیشنهاد کاهش 35 درصدی بودجه‌های پژوهشی

در پس‌زمینه همه این تحولات، مناقشه‌ای جدی بر سر بودجه امسال آمریکا جریان دارد. دولت ترامپ خواستار کاهش ۳۵ درصدی بودجه پژوهش و توسعه غیرنظامی شده است. کاهشی که در صورت تصویب، هزینه‌کرد علمی آمریکا را به سطح اوایل دهه ۱۹۹۰ بازمی‌گرداند. 

متن کامل این گزارش را در روزنامه فرهیختگان بخوانید.