ایران؛ پنجاهم جهان در سهم R&D از GDP

احمد محمدی،مترجم:درحالی‌که بسیاری از اقتصاد‌های جهان با روندی ناهموار در مسیر بازیابی رشد مواجه هستند، داده‌های مربوط به تحقیق‌وتوسعه (R&D) روایت امیدوارکننده‌ای ارائه می‌دهند. سرمایه‌گذاری جهانی در حوزه تحقیق‌وتوسعه همچنان در حال افزایش است و هرچه بیشتر به مرز 3 تریلیون دلار نزدیک می‌شود. هم‌زمان، شمار فزاینده‌ای از اقتصاد‌های با درآمد متوسط با سرعتی چشمگیر در حال ایجاد و تقویت نظام‌های تحقیق‌وتوسعه خود هستند. نکته مهم دیگر آن است که جهان همچنان سطحی تاریخی و بالا از تلاش در حوزه تحقیق‌وتوسعه را حفظ کرده است؛ سطحی نزدیک به 2 درصد از تولید ناخالص داخلی. به بیان دیگر، اقتصاد جهانی امروز به‌مراتب پژوهش‌محورتر از یک یا دو دهه گذشته است. این بخشی از دریافت‌های سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) است که 8 یافته کلیدی جدید درباره وضعیت تحقیق‌وتوسعه جهانی را ارائه کرده است.

1 - سرمایه‌گذاری جهانی تحقیق‌وتوسعه 3 برابر شد

بر اساس برآورد‌های ما، سرمایه‌گذاری جهانی در حوزه تحقیق‌وتوسعه در سال 2024 به 2.87 تریلیون دلار رسیده، درحالی‌که این رقم در سال 2023 برابر با 2.78 تریلیون دلار بوده است. این امر نشان‌دهنده رشدی نزدیک به 3 درصد در مقایسه سال‌به‌سال است و در مقیاس واقعی، نسبت به 25 سال پیش تقریباً سه برابر شده است. 

2 - اقتصاد جهانی کماکان پژوهش‌محور پیش می‌رود

«سهم تحقیق‌وتوسعه از تولید ناخالص داخلی» در میان کشور‌های دنیا به طور قابل‌توجهی افزایش یافته است؛ به‌گونه‌ای که این شاخص از 1.48 درصد در سال 2000 و حدود 1.6 درصد در سال 2010، به حدود 2 درصد در سال 2024 رسیده است. بااین‌حال، در مقایسه سال‌به‌سال و نسبت به سال 2023، «سهم تحقیق‌وتوسعه از تولید ناخالص داخلی» نسبتاً باثبات بوده و در حدود 1.99 درصد باقی مانده است. 

3 - رشد آسیا در سرمایه‌گذاری R&D ادامه دارد

سهم آسیا از کل سرمایه‌گذاری جهانی در این حوزه در سال 2024 به حدود 45 درصد رسیده است؛ درحالی‌که این رقم در سال 2000 حدود 23 درصد بود و این یعنی صعود آسیا در زمینه سرمایه‌گذاری جهانی در حوزه تحقیق‌وتوسعه ادامه دارد. در سال 2024، منطقه آسیای جنوب شرقی، آسیای شرقی و اقیانوسیه (SEAO) به بزرگ‌ترین منطقه سرمایه‌گذار در حوزه تحقیق‌وتوسعه تبدیل شد و حدود 42 درصد از کل سرمایه‌گذاری جهانی در این حوزه را به خود اختصاص داد. این منطقه شامل چین، ژاپن، کره جنوبی و اقتصاد‌های آسیای جنوب شرقی مانند اندونزی و تایلند است؛ در این میان، تنها ژاپن در طول زمان روندی کاهشی را نشان می‌دهد. 
در سراسر آسیای جنوب شرقی، چندین کشور عضو آسه‌آن به‌عنوان برخی از سریع‌ترین سرمایه‌گذاران در حوزه تحقیق‌وتوسعه ظهور کرده‌اند. اقتصاد‌هایی مانند اندونزی و ویتنام بین سال‌های 2018 تا 2024 رشد‌های قابل‌توجهی را در سرمایه‌گذاری داخلی در حوزه تحقیق‌وتوسعه ثبت کرده‌اند. سنگاپور که پیش‌تر نیز یکی از بازیگران پیشرفته در این زمینه بود، همچنان سرمایه‌گذاری خود را با نرخی قابل‌مقایسه با اقتصاد‌های پیشرو با درآمد بالا افزایش می‌دهد. در مقابل، فیلیپین و تایلند پیشرفتی ملایم‌تر اما پیوسته را تجربه کرده‌اند. در همین حال، آمریکای شمالی (آمریکا و کانادا) که بین سال‌های 2000 تا 2010 سردمدار جهانی سرمایه‌گذاری در حوزه تحقیق‌وتوسعه بود، اکنون حدود 28 درصد از کل سرمایه‌گذاری جهانی در این زمینه را در اختیار دارد. پس از آن، اروپا با حدود 20 درصد و آسیای مرکزی و جنوبی با 3.25 درصد قرار دارند؛ منطقه‌ای که هند در حال صعود را نیز شامل می‌شود. 
آمریکای لاتین و حوزه کارائیب شاهد کاهش سهم خود از سرمایه‌گذاری در حوزه تحقیق‌وتوسعه جهانی بوده‌اند؛ به‌طوری که این سهم از 3 درصد در سال 2000 به کمتر از 2 درصد در سال 2024 رسیده است. برزیل، بزرگ‌ترین مشارکت‌کننده منطقه، سهم خود را از 2 درصد به 1.3 درصد کاهش داده است و آرژانتین و مکزیک نیز روند‌های کاهشی مشابهی را تجربه کرده‌اند. در مقابل، شمال آفریقا و آسیای غربی سهم خود را از کمتر از 2 درصد در سال 2000 به اندکی بیش از 4 درصد در سال 2024 افزایش داده‌اند. آفریقای جنوب صحرا (کشور‌های آفریقایی واقع در جنوب صحرای بزرگ آفریقا) نیز سهم جهانی خود از سرمایه‌گذاری در بخش تحقیق‌وتوسعه را از 0.27 درصد به 0.56 درصد دوبرابر کرده است. مصر با رشدی چشمگیر جلب توجه می‌کند؛ به‌گونه‌ای که سهم آن از سرمایه‌گذاری جهانی در حوزه تحقیق‌وتوسعه از 0.1 درصد به 0.6 درصد افزایش یافته و سرمایه‌گذاری آن در این حوزه در سال 2024 به بیش از 16 میلیارد دلار رسیده است. الجزایر، مراکش، تونس و نیجریه نیز از سال 2020 به این سو رشد‌های قابل‌توجهی را ثبت کرده‌اند. 

 

 

برای خواندن ادامه مطلب به روزنامه فرهیختگان مراجعه کنید.