راهکارهای عملی برای ارتقاء پژوهش در مداحیچیستی پژوهش در مداحی، تعریف فرایندی است برای شناخت علمی از یک میراث زنده. پژوهشگر این حوزه باید خود را متعهد به حفظ روح ذکر و اصالت مجالس اهل بیت بداند، اما در عین حال با ذهنی باز، آمادهی تحلیل، آسیبشناسی و پیشنهاد راههای رشد باشد.
عمقیابی، آسیبشناسی و رشد پژوهش در مداحی
میثم لطیفی، دانشیار دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق علیه السلام: ذکر اهل بیت علیهم السلام و مدیحه سرایی در وصف ایشان، به عنوان یکی از اصلیترین، قدیمیترین و تأثیرگذارترین جلوههای هنر دینی و فرهنگی شیعه، همواره نقشی محوری در حفظ و نشر معارف اهل بیت (علیهم السلام) ایفا کرده است. مجالس اهل بیت (علیهم السلام)، بستر اصلی این هنر هستند که در آن، ذکر مصائب و فضائل، نه تنها یک آیین، بلکه یک سازوکار عمیق انتقال ارزشها محسوب میشود. اثرگذاری عمیق این پدیده، حکم میکند که این حوزه از سطح اجرایی صرف فراتر رفته و مورد توجه جدی پژوهشی قرار گیرد.
تأکید اخیر مقام معظم رهبری در دیدار با ذاکران و مادحان اهل بیت علیهم السلام (در آذرماه 1404 و به مناسبت میلاد حضرت صدیقه طاهره) بر لزوم پژوهش در این عرصه، چراغ راهی برای آینده این هنرآیین است. ایشان پژوهش را نه تنها یک فعالیت آکادمیک، بلکه یک فرآیند سهگانه حیاتی تعریف کردند:«پژوهش یعنی عمقیابی، آسیبشناسی و جستجوی راههای رشد.»
این یادداشت تحلیلی در پی آن است که با تبیین ابعاد چیستی، چرایی و چگونگی پژوهش در حوزه مداحی، ساختاری نظاممند برای این فعالیت حیاتی ارائه دهد و با اشاره به موانع موجود، راهکارهای عملی برای تحقق بیانات رهبری در این زمینه را مورد واکاوی قرار دهد.
چیستی پژوهش در مداحی
پژوهش در مداحی، در معنای عمیق خود، تلاشی برای شناخت ماهیت، ساختار و کارکرد این پدیدهی آیینی است؛ پدیدهای که در بستر مجالس اهل بیت (علیهم السلام) رشد یافته و تا امروز، یکی از ستونهای اصلی حفظ فرهنگ دینی و روح مقاومت در جامعه شیعی محسوب میشود. مداحی، تنها «بازخوانی شعر یا نغمهای مذهبی» نیست، بلکه شبکهای از عناصر اعتقادی، هنری، اجتماعی و تاریخی است که در قالب ذکر جلوه میکند و مخاطب را در تجربهای معنوی مشارکت میدهد.
مداحی در ذات خود ترکیبی از بیان، احساس و اندیشه است. مداح، راویِ میراث عاطفی و معرفتی اهل بیت (علیهم السلام) است؛ کسی که از طریق ادبیات، صوت، و هنر اجرا، یاد و نام آنان را در جان مخاطب زنده میسازد. از این منظر، پژوهش در مداحی علی القاعده به مطالعه نظاممندِ عناصر زیر میپردازد:
- ساختار زبانی و محتوایی: تحلیل مضامین، زبان و سبک در نوحهها و اشعار آیینی.
- ساختار هنری و صوتی: بررسی لحنها، دستگاههای موسیقایی، و تأثیر ریتم بر روح جمعی مجالس.
- ابعاد فرهنگی و اجتماعی: مداحی به عنوان رسانهای مردمی که ارزشها و هنجارهای دینی را منتقل میکند.
- بعد تربیتی و ارزشی: نقش ذکر و مجالس اهل بیت در پرورش ایمان، اخلاق و هویت جمعی.
- ابعاد زمینه ای تاریخی و تطبیقی: تاریخ عزاداری در اسلام و سایر مذاهب، سیرتطور و آثار به جای مانده
- فناوری و مدیحه سرایی: رسانه، فضای مجازی، تحولات نوین در ابزارهای صوت و تصویر،
بدین ترتیب دامنه پژوهشی این حوزه گسترده است و از مطالعات تاریخی تا تحلیلهای معاصر را در بر میگیرد. برای نظاممند شدن آن، میتوان پژوهش در مداحی را در چهار ساحت اصلی تقسیم کرد:
الف. پژوهش تاریخیـتطبیقی: مطالعه سیر تحول مداحی از صدر اسلام تا امروز، بررسی نحوه شکلگیری گونههای مختلف مداحی (حماسی، عرفانی، اجتماعی، انقلابی) و تحولات در سایر مذاهب همچون مسیحیت.
ب. پژوهش محتواییـهنری: تحلیل ساختار شعر آیینی و رابطه آن با هنر اجرا و موسیقی سنتی ایرانی؛ شناخت مرز میان «ذکر خالص» و «نمایش احساسی»، راههای حفظ اصالت معنوی در فرم هنری، روانشناسی مخاطب.
ج. پژوهش جامعهشناختیـارتباطی: بررسی تأثیر اجتماعی مجالس اهل بیت (ع) در جوامع شیعی، مطالعه نقش مداحان در هدایت فرهنگی، و شناخت چالشهایی چون تجاریسازی یا سطحینگری.
د. اداره و مدیریت مجالس اهل بیت (علیهم السلام): اداره در، از و با هیئت، برنامه ریزی، سازماندهی و رهبری هیئت و هیئات، و نقش های مداحان و آینده پژوهی ذکر.
بدین ترتیب پژوهش در مداحی، یعنی عبور از سطح اجرا و ورود به لایههای معرفتی آن و نگاه درجه دو به هیئت. این کار، نه برای نقد صرف، بلکه برای صیانت و تعالی ذکر اهل بیت (علیهم السلام) و برای درک عمیق رابطه میان هنر و ایمان صورت میگیرد. چنین پژوهشی باید بتواند بین سنت و نوآوری تعادل برقرار کند؛ میان شور و شعور، هماهنگی ایجاد نماید؛ و در نهایت، مداحی را از یک عمل فردی به یک «رسانه تمدنساز» تبدیل کند.
در نتیجه، چیستی پژوهش در مداحی، تعریف فرایندی است برای شناخت علمی از یک میراث زنده. پژوهشگر این حوزه باید خود را متعهد به حفظ روح ذکر و اصالت مجالس اهل بیت بداند، اما در عین حال با ذهنی باز، آمادهی تحلیل، آسیبشناسی و پیشنهاد راههای رشد باشد. بدین ترتیب، پژوهش در مداحی نه تنها شناخت گذشته، و اداره وضع موجود، بلکه «طراحی آیندهی ذکر» است.
چرایی پژوهش
اگر چیستی پژوهش در حوزه مداحی و ذکر، به «چه چیزی» اشاره داشت، چرایی پژوهش به «چرا» و «چرا اکنون» میپردازد. ضرورت پژوهش نظاممند در حوزه مداحی، ناشی از نقش محوری این هنر در فرهنگ دینی و در برابر چالشهای جدید عصر ارتباطات است. بیانات مقام معظم رهبری که پژوهش را “عمقیابی، آسیبشناسی و جستجوی راههای رشد” تعریف کردند، دقیقاً به سه ضرورت بنیادین اشاره دارد.
۱. ضرورت عمقیابی (معرفتبخشی به جای صرفاً هیجانبخشی)
مداحی که از بنیان، یک کارکرد تربیتی دارد، باید محتوای غنی و مستحکم داشته باشد. پژوهش، مداح و متولیان مجالس اهل بیت (علیهم السلام) را یاری میکند تا از تکرار سطحی و احساسات زودگذر فراتر روند و ذکر را به یک بسترمستمر برای تعمیق معرفت شیعی تبدیل کنند. این عمقیابی مستلزم پژوهشهای دقیق تاریخی، کلامی و ادبی است تا اطمینان حاصل شود که مبانی ارجاعی در مجالس، همواره صحیح، مستند و عمیق باقی بمانند.
۲. ضرورت آسیبشناسی (صیانت از اصالت و کارآمدی)
هر پدیده فرهنگی پویا، در طول زمان مستعد آسیبهایی است که کارایی اصلی آن را تهدید میکند. پژوهش، ابزار ضروری برای تشخیص این آسیبهاست. آسیبهایی نظیر سطحیشدن محتوا و غلبه فرم بر محتوا و تبدیل ذکر به صرفاً نمایش احساسی؛ خروج از مرزهای شرعی و عرفی و ورود ناخواسته عناصری که با شأن اهل بیت (علیهم السلام) سازگار نیست و واکنشپذیری به جای کنشگری: عدم توانایی در پاسخگویی مؤثر به شبهات و تحولات فکری روز. آسیبشناسی مبتنی بر پژوهش، به متولیان این امکان را میدهد که با نگاهی هوشمندانه، شیوههای ذکر و عزاداری را متناسب با زمانه تنظیم کنند، بدون آنکه از اصالت پیام فاصله بگیرند.
۳. ضرورت جستجوی راههای رشد (نوآوری در عین حفظ سنت)
پژوهش امروز، مسیر آینده را ترسیم میکند. رشد در این حوزه به معنای کنار گذاشتن سنتها نیست، بلکه یافتن ابزارها و فرمهای جدیدی است که پیام را بهتر منتقل کند. این بخش از پژوهش به دنبال پاسخ این سؤالات است که بهترین شیوههای ارتباط با نسل جدید در مجالس اهل بیت (ع) چیست؟؛ ظرفیتهای رسانهای نوین برای انتشار ذکر و معارف حسینی کدامند؟ و چه ساختارهای نوین مدیریتی برای ساماندهی هیئتها و مجالس میتوان تعریف کرد؟
تحقق این سه ضرورت، نیازمند عزم ملی و همافزایی میان سه نهاد حوزه علمیه، دانشگاه و اندیشکدههاست که در آن هر یک از این نهادها، سهم منحصربهفردی دارند.
چرایی پژوهش در مداحی، یک انتخاب نیست، بلکه یک وظیفه تاریخی است. این وظیفه به دلیل اهمیت میراث اهل بیت (علیه السلام) و پیچیدگیهای عصر مدرن، مستلزم آن است که مداحی از سطح یک هنر صرف به یک گفتمان عمیق، آسیبدیده و رشد یافته تبدیل شود؛ گفتمانی که پشتوانه آن، تعامل مؤثر میان حوزه، دانشگاه و اندیشکدهها باشد.
چگونگی اجرا و متدولوژی پژوهش
«چگونگی» پژوهش، نقشه راه تبدیل دغدغهها (چرایی) به یافتههای علمی (چیستی) است. این حوزه به دلیل میانرشتهای بودن (تلاقی دین، هنر، اجتماع و تاریخ)، نمیتواند به یک روش خاص محدود شود. یک پژوهشگر در حوزه مداحی باید با مجموعهای از روشهای کیفی، کمی و ترکیبی آشنا باشد تا بتواند اهداف سهگانه رهبری (عمقیابی، آسیبشناسی، رشد) را محقق سازد.
پیش از هر اقدام، ضروری است که نظام مسائل پژوهش در حوزه مداحی و مجالس ذکر تدوین شود. این مدل سیستمی باید بر عناصر محوری سیستم متمرکز باشد:
- تحلیل ورودیها (Inputs): شامل اشعار، منابع تاریخی، روایات و مبانی فقهی و کلامی مرتبط با ذکر و مجالس، سبک مدیریت، اقتصاد هیئت، هنر، فناوری و ابزار فناوری.
- تحلیل فرآیند (Process): بررسی نحوه اجرای مداحی، سبکها، آرایههای هنری، محیط فیزیکی مجلس و نوع ارتباط با مخاطب.
- تحلیل خروجیها (Outputs & Outcomes): ساخت ابزارهای سنجش و اندازهگیری خروجی و پیامد و تأثیر تربیتی، اجتماعی و فرهنگی مجالس اهل بیت (ع) بر مخاطبان و جامعه.
- نظام بازخورد Feed Back بازخورد به مداحان، امنا، مساجد، روحانیون، هنرمندان، مردم و تصمیم گیران
برای پوشش دادن ابعاد ذکر شده در مدل مفهومی، باید از متدولوژیهای گوناگون استفاده کرد. جدول زیر، برخی از روشهای کلیدی و کاربردهای خاص آنها در پژوهش مداحی را نشان میدهد:
پژوهش برای جستجوی راههای رشد (مرحله سوم بیانات رهبری) نیازمند نگاهی فراتر از روشهای سنتی است که برای نمونه به سه الگوی زیر می توان اشاره کرد.
روشهای ارزیابی هنری: استفاده از متخصصان هنر و موسیقی برای تحلیل علمی لحنها و نغمات، به منظور استانداردسازی و جلوگیری از ورود نغمههای نامناسب.
تحلیل گفتمان انتقادی (CDA): بررسی گفتمانهای مسلط و فرعی که در مجالس اهل بیت (ع) تولید میشوند تا تأثیر آنها بر دیدگاههای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی روشن شود.
روشهای «طراحی پژوهی» (Design Research): تمرکز بر طراحی و پیادهسازی راهحلهای نوآورانه (مانند طراحی یک ساختار مدیریتی جدید برای هیئتها) و ارزیابی اثرگذاری آن در عمل.
چگونگی اجرای پژوهش در مداحی، در گرو انتخاب هوشمندانه متدولوژی متناسب با سؤال پژوهش است و پیش از آن در گرو ایجاد نظام مسائلی جامع و علمی است. تأکید باید بر ترکیب روشها (Mixed Methods) به عنوان رویکردی عملگرایانه نیز در عمق کیفی مسائل فهمیده شود و هم گستره کمی تأثیرات می تواند نقش مهمی ایفا کند. این تنوع روششناختی، تضمین میکند که پژوهش ابزاری کارآمد برای تحقق اهداف سهگانه (عمقیابی، آسیبشناسی، رشد) در تمامی ابعاد این میراث معنوی باشد.
موانع پژوهش در مداحی
علیرغم ضرورت آشکار پژوهش در حوزه مجالس اهل بیت (علیهم السلام) و هنر ذکر، اجرای نظاممند آن با موانع جدی ساختاری و ذهنی مواجه است که نیازمند توجه ویژه است.
الف. کمبود ساختارهای منسجم میاننهادی: همانطور که در بخش چرایی اشاره شد، الگوی همکاری و مرزهای مشخصی برای همکاری بین حوزهها، دانشگاهها و اندیشکدهها در این حوزه تعریف نشده است. فقدان یک کمیته راهبردی مشترک باعث شده که خروجی پژوهشهای هر نهاد بهصورت جزیرهای باقی بماند و بهسختی وارد بدنه اجرایی مجالس شود.
ب. کمبود منابع مالی و تخصیص بودجه پژوهشی: پژوهشهای مرتبط با فرهنگ دینی اغلب در اولویتهای پژوهشی کلان کشور قرار نمیگیرند. پژوهش در حوزه مداحی احتمالاً بودجهای مستقل و هدفمند (بهویژه برای پژوهشهای تطبیقی و چندرشتهای) ندارد، در حالیکه در موضوعات متعدد ستادهایی برای حمایت ویژه از موضوعات اولویت دار ایجاد شده و با الگوهای متعددی همچون پژوهانه، کمک هزینه پژوهش، خرید اثر، قرارداد تالیف یا حتی کسر از خدمت سربازی این منابع را توزیع می کنند.
ج. نبود پایگاه داده مرکزی و سامانمند: نبود مخزن برخط، دردسترس و قابل اتکای متمرکز از اشعار تأییدشده، منابع تاریخی متقن، و نتایج آسیبشناسیهای پیشین، باعث اتلاف وقت پژوهشگران و تکرار مکررات میشود. لذاست که هر مداح یا پژوهشگری مجبور است از صفر شروع کند.
د. فقدان مجلات و ناشران تخصصی داوریشده: اثرات پژوهشی در این حوزه غالباً در قالب کتابهای غیرعلمی یا مقالات فاقد فرآیند داوری سختگیرانه منتشر میشوند. این امر اعتبار علمی یافتهها را نزد سایر نهادها (بهویژه دانشگاهها) کاهش میدهد.
ه. تصور تعارض میان سنت و پژوهش: رایجترین مانع ذهنی این است که «مداحی یک هنر قدسی و ذوقی است و پژوهش علمی آن را خشک و محدود میکند.» این دیدگاه مانع اصلی در پذیرش نیاز به عمقیابی مستند و آسیبشناسی روشمند میشود. در حالیکه آموزه دینی ما، مبتنی بر تعقل و تعلیم و تعلم و تاکید بر پژوهش و آموزش و یادگیری است.
و. مقاومت در برابر نقد و آسیبشناسی: از آنجا که مجالس اهل بیت (علیه السلام) با احساسات پاک مردم پیوند خورده، نقد روشها (حتی نقد سازنده) گاهی با حساسیت بیش از حد مواجه میشود و این امر، پژوهشگران را از ورود به مباحث حساس باز میدارد. عبارت عامیانه «دستگاه امام همه چیز را خودش جور می کند!» باعث سطحی نگری و مقاومت در برابر نقد را برای بزرگان ایجاد می کند. نمونه های معاصر همچون مرحوم محدث نوری، شهید مطهری، علامه عسگری و ... در این فضا قابل بررسی و تحلیل هستند.
ز. محدودیت دانش روشی پژوهشگران و خجلت زدگی: اگر چه از مداحان عزیز انتظار نمیرود اما برخی از متخصصین و پژوهشگران دینی نیز دانش کافی در زمینه روشهای نوین پژوهشی (کمی و کیفی پیچیده) ندارند و پژوهشگران دانشگاهی نیز غالباً از ظرایف فنی و هنری ذکر آگاهی لازم را ندارند، که این فاصله، مانع ارتباط مؤثر میشود. به علاوه به دلیل تصویر الحادی از علم، ورود به این عرصه برای برخی نیز به اصطلاح بیکلاسی و باعث خجلت زدگی می شود که نیازمند بازسازی و مدیریت تصویر در این زمینه است.
ح. تمرکز بر «مصرف» به جای «تولید» دانش: بیشترین فعالیت در این حوزه، مصرف محتوای موجود است. فرهنگ «جستجو از راههای رشد» به معنای تولید دانش جدید، هنوز بهاندازه کافی نهادینه نشده است. این مهم نیازمند تعریف دقیق مرز ابداع و بدعت است که خود موضوع پژوهش جدی در حوزه مداحی و هیئت است. در هرصورت نوآوری منطبق با آموزه های دینی و مطبوع برای مخاطب جدید میتواند این محیط را پویاتر و موثرتر نماید.
در جمعبندی هشت مانع اصلی میتوان گفت دو عامل ساختاری- نهادی (کمبود و تخصیص نامناسب بودجه و زیرساخت و عدم تعریف دقیق نقشه راه ملی) و موانع ذهنیتی که مانع شروع کار میشوند (ترس از نقد و تصور تعارض هنر و علم و بی کلاس پنداری پژوهش در این حوزه و کماطلاعی از روشهای پژوهش) موانعی هستند که با تدبیر میتوان آنها را برطرف نمود.
راهکارهای عملی برای ارتقاء پژوهش در مداحی
با عنایت به مطالبه مقام معظم رهبری و با توجه به موانع برشمرده، مهمترین اقدام برای تحقق پژوهشهای عمیق و راهبردی در حوزه مداحی و جریان اصیل مجالس ذکر و توسل را می توان به صورت زیر پیشنهاد داد.
الف. ایجاد شورای (عناوین مشابه) راهبردی پژوهش ذکر: این شورا باید با حضور نمایندگان رسمی حوزههای علمیه، دانشگاهها، اندیشکدهها و نمایندگانی از بدنه اجرایی هیئات (با محوریت نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاهها بهعنوان تسهیلگر اولیه)، برای تعریف نقشه راه پژوهشی و مرزبندی شفاف مسئولیتها تشکیل شود. شورا موظف است خروجیهای پژوهش را مستقیماً به نهادهای اجرایی (از طریق آموزش و کارگاه) متصل سازد.
ب. راهکار مقابله با کمبود منابع مالی و تخصیص بودجه پژوهشی: شناسایی و بکارگیری منابع موجود برای پژوهش در اعتلای فرهنگ عزاداری و تعظیم شعائر در وقف نامهها و همچنین هدایت نیات واقفین به این سمت، بهرهمندی از تبرعات و احسان و همچنین تخصیص ردیف بودجهای مشخص و مستقل در سازمانهای ذیربط (مانند سازمان تبلیغات اسلامی، معاونتهای پژوهشی حوزوی و وزارت علوم) برای «پژوهشهای هنر دینی و ذکر». و ایجاد مدلهای حمایتی متعددی که برای سایر پژوهشهای اولویتدار استفاده میشود همانند پژوهانه، کمک هزینه پژوهش، خرید اثر، قرارداد تألیف و در صورت امکان، تخصیص سهمیه کسر از خدمت سربازی برای پژوهشگران برجسته این حوزه.
ج. راهکار مقابله با نبود پایگاه داده مرکزی و سامانمند: کتابخانه دیجیتال زیر نظر شورای راهبردی تشکیل شود و هدف اصلی آن، جمعآوری و استانداردسازی منابع کلیدی باشد؛ بانک اشعار مورد تأیید (با رعایت مرز ابداع و بدعت)، منابع تاریخی متقن مرتبط با ذکر و مجالس، کتب و مقالات و گزارشهای ملی و بین المللی در جهان اسلام، تشیع و حتی مسیحیت و نتایج قابل ارجاع آسیبشناسیها و مطالعات پیشین. این مخزن باید با استفاده از فناوریهای نوین و قابلیت جستجوی پیشرفته طراحی شود که در این زمینه مرکز تحقیقات کامپیوتری نور می تواند پیش قدم باشد.
د. راهکار مقابله با فقدان مجلات و ناشران تخصصی داوریشده: راهاندازی حداقل دو مجله تخصصی با فرآیند داوری همتایان سختگیرانه: یک مجله با محوریت کلامی/تاریخی و دیگری با محوریت علوم اجتماعی و هنر. همچنین، حمایت مالی و معنوی از ناشران تخصصی که متعهد به انتشار علمی و داوریشده باشند تا اعتبار علمی یافتهها در نزد نهادهای دانشگاهی تقویت گردد.
ه. راهکار مقابله با تصور تعارض میان سنت و پژوهش (بازسازی ذهنیتی): استفاده از منابر و تریبونهای رسمی و چهرههای مرجع برای تبیین این مفهوم که تعقل، تعلیم و پژوهش خود جزئی از آموزههای دینی است و پژوهش، هنر قدسی را عمق میبخشد، نه اینکه آن را محدود کند. این امر نیازمند الگوبرداری از سیره متفکرانی چون شهید مطهری است.
و. راهکار مقابله با مقاومت در برابر نقد و آسیبشناسی: تدوین منشور اخلاقی پژوهش در حوزه مداحی و هنر ذکر که باید چارچوبهای نقد سازنده را تعریف کند، حساسیتهای مردمی را لحاظ نماید و به پژوهشگران ابزاری برای ارائه نقد روشمند بدهد که از مرزهای اعتقادی عبور نکند. این منشور باید نقد سازنده را در پرتو سوابق تاریخی (مانند عملکرد محدث نوری) تئوریزه کرده و با رویکردهای منفعلانه مقابله کند.
ز. راهکار مقابله با محدودیت دانش روشی پژوهشگران و خجلتزدگی: برگزاری کارگاه و دورههای آموزشی فشرده برای متخصصین دینی در زمینه روشهای نوین پژوهشی (CDA، Design Research و روشهای کمی/کیفی پیچیده) و همزمان، آموزش ظرایف فنی دین پژوهی، مدیحه پژوهی و هیئت پژوهی به پژوهشگران دانشگاهی. این اقدام، همراه با تجلیل عمومی از پژوهشگران موفق، تصویر اجتماعی علم در این عرصه را بهبود میبخشد.
ح. راهکار مقابله با تمرکز بر «مصرف» به جای «تولید» دانش: پژوهشهای هدفمند باید بر تولید دانش جدید متمرکز شوند، خصوصاً در حوزه تعریف نوآوری منطبق با آموزههای دینی در مواجهه با مخاطب جدید، که این خود نیازمند پژوهشهای جدی در حوزه فقه هنر هیئت است.
نتیجهگیری نهایی و چشمانداز
پژوهش در حوزه مداحی دیگر یک انتخاب حاشیهای نیست، بلکه یک ضرورت راهبردی برای صیانت از اصالت، عمقبخشی به محتوا و تضمین تأثیر تربیتی مستمر این هنر دینی در جامعه مدرن است. این یادداشت با بررسی بنیادهای نظری و عملی، نشان داد که اگرچه ظرفیتهای درونی عظیمی در این عرصه وجود دارد، اما فقدان زیرساختهای علمی و موانع فرهنگی، رشد تصاعدی این حوزه را مختل ساخته است. تعریف دقیق نظام مسائل و نقشه راه برای پرداختن عالمانه به موضوع پژوهش در مداحی و ذکر، تبیین ضرورت برای اصحاب علم و پژوهش، ارایه روش های نوین پژوهش، شناسایی چالشها و ارائه راهکارهای تحول آفرین ساختاری، سرمایه انسانی و جهتدهی نهادی می تواند زمینهساز لبیک به بیان مقام معظم رهبری باشد.
پژوهش در مداحی، ترجمه نوینی از وفاداری به سنت است. این پژوهشها، ذکر را از حالت تکرار صرف خارج کرده و آن را به گفتمانی زنده، آسیبناپذیر در برابر نقد ناآگاهانه و بهروز در برابر تحولات اجتماعی تبدیل خواهد کرد. تحقق این چشمانداز، مستلزم عزم راسخ مدیران فرهنگی و مذهبی برای پذیرش این اصل است که «پژوهش، محافظِ اصالت و پیشران رشد هنر دینی است.»
مطالب پیشنهادی
