گنگستریسم؛ استراتژی جدید امنیت ملی آمریکا

فرهیختگان آنلاین: گزارشی اختصاصی در «نیویورک تایمز» به نقد استراتژی ایالات متحده در ونزوئلا پرداخته است. در این مقاله سعی خواهد شد تا مهمترین نکات گزارش میشل گلدبرگ، مورد اشاره و تحلیل قرار گیرد.

در نگاه نخست، شاید ربایش نیکولاس مادورواز سوی دولت ترامپ نشانه‌ای از یک عملیات «تغییر رژیم» تلقی می‌شد. اما آنچه به ‌سرعت روشن شد، حفظ ساختار حاکمیت قبلی ولی با حذف رهبر آن بود. در ادامه این استراتژی عجیب، دلسی رودریگز، معاون مادورو، در مقام بالاترین مقام اجرایی باقی ماند و تقریباً همه مقامات ارشد دیگر شامل ولادیمیر پادرینو لوپز، وزیر دفاع، و دیوسدادو کابیو، وزیر کشور و چهره قدرتمند امنیتی، در سمت‌های خود ابقا شدند. این الگو، به تعبیر خاویِر کورالس، استاد دانشگاه امرست و نویسنده «خودکامگی در حال صعود»، از نظر تاریخی نامعمول است؛ الگویی که کنار گذاشتن رهبر ساختار رژیم قبلی را حفظ می‌کند.

هدف: اخاذی به‌جای تحول سیاسی

تداوم وضعیت موجود با حذف مادورو، با هدف اعلام‌شده و رفتاری که به ترامپ منتسب است سازگار است: انگیزه اصلی، به‌زعم منتقدان و برخی مقامات دولت، نه بازسازی دموکراتیک و رژیم‌سازی در مفهوم کلاسیک آن بلکه گرفتن امتیاز است. در تضاد با «امپریالیسم اخلاق‌گرایانه» جورج دبلیو بوش، به عقیده نویسنده سیاست خارجی ترامپ به «گنگستریسم امپریالیستی» تشبیه شده است. استراتژی صریح، معامله‌گرانه و معطوف به منافع ملموس سهل الوصول. به روایت یک مقام دولتی، در این رویکرد «کاملا بی‌پرده» گفته می‌شود «بله ما نفت می‌خواهیم».

پیش از رخداد اخیر، برخی نئومحافظه‌کاران و مهاجران ونزوئلایی امیدوار بودند که ترامپ با مخالفان به رهبری ماریا کورینا ماچادو، هم‌پیمان شود. ماچادو، با گرایش‌های محافظه‌کار و حمایت پررنگ از ترامپ، از نظر مشروعیت دموکراتیک برای بسیاری قابل دفاع بود. پس از محرومیت او از حضور در انتخابات ۲۰۲۴، جانشین او، ادموندو گونسالس، به‌گمان قوی بیش از دوسوم آرا را به‌دست آورد؛ هرچند دولت مادورو نتیجه را نپذیرفت. با این همه، نصب ماچادو در مقام قدرت، مستلزم عملیات واقعی «تغییر رژیم» و هزینه‌های سیاسی و نظامی گسترده برای آمریکا بود؛ هزینه‌ای که دولت ترامپ ظاهراً نمی‌خواهد بپردازد.

معادله جدید قدرت در کاراکاس

ترامپ در کنفرانس خبری شنبه، ماچادو را «زن خوب» خواند اما گفت او «احترام لازم در کشور» برای رهبری را ندارد. این اظهارات به تعبیر فیل گانسون، تحلیل‌گر ارشد گروه بحران بین‌الملل در کاراکاس، «سطل آب یخی» بر سر رهبر مخالفان بود. هم‌زمان، ترامپ ادعا کرد با حذف مادورو «ما کشور را اداره خواهیم کرد»، اما نشانه‌ای از طرح اجرایی روشن دیده نمی‌شود. در ادامه وزیر خارجه، مارکو روبیو، یکشنبه اعلام کرد نیروهای آمریکایی روی زمین حضور ندارند. پیام ضمنی این رویکرد، ابقای دلسی رودریگز به شرط انجام «دستورات» و تأمین مطالبات واشنگتن است. ترامپ هشدار داد اگر رودریگز «کار درست» را نکند، احتمالا «بهای بسیار بزرگتری از مادارو» خواهد پرداخت.

جان فیلی، دیپلمات باسابقه و سفیر پیشین آمریکا در پاناما که در دور نخست ریاست‌جمهوری ترامپ استعفا داد، برای فهم وضعیت به قیاس‌های مافیایی متوسل شد: «وقتی ترامپ می‌گوید «ما اداره‌اش می‌کنیم»، خانواده گامبینو را تصور کنید که کسب‌وکار خانواده کلمبو را در کویینز را در اختیار می‌گیرد. در واقع آنها واقعاً اداره‌اش نمی‌کنند؛ بلکخ فقط پاکت پول را می‌گیرند.» این «پاکت» چه دارد؟ دسترسی به ذخایر عظیم نفت ونزوئلا، کاهش مهاجرت از این کشور، و پذیرش بیشترِ دیپورت‌شدگان از آمریکا. موضوع مشترک تمام اینها اهدافی ست که در کوتاه‌مدت دستیابی به آنها محتمل توصیف می‌شود.

دلسی رودریگز: میان سرسختی نمایشی و عمل‌گرایی محتاطانه

رودریگز ابتدا در نطق تلویزیونی لحنی چالش‌گرانه داشت: «هرگز دوباره برده نخواهیم بود، هرگز دوباره مستعمره هیچ امپراتوری نخواهیم شد.» اما تحلیل‌گران، این موضع را بیش‌تر برای مصرف داخلی می‌دانند و او را نه صرفاً ایدئولوگ، بلکه واقع‌گرا و عمل‌گرا توصیف می‌کنند. تا شامگاه یکشنبه، لحن علنی او نرم‌تر شد و در شبکه‌های اجتماعی از «دستور کار همکاری‌جویانه، معطوف به توسعه مشترک» با آمریکا سخن گفت. با این حال، رودریگز در صحنه پسامادورو تنها نیست: ولادیمیر پادرینو لوپز و دیوسدادو کابیو رقبای بالقوه‌اند. به گفته فیل گانسون، «غریزه بقای خودشان می‌گوید بهترین کار فعلاً کنار هم ماندن است.» این ساختار، به تعبیر او، «دولت اساساً نظامی با ظاهر غیرنظامی» خواهد بود؛ شرایطی که قدرت در دست «کسانی است که اسلحه و کاید زندان‌ها را دارند».

گزارش‌ها از همین حالا از تشدید فشار حکایت دارند: دولت دستور «جست‌وجو و دستگیری ملیِ همه مرتبطان با ترویج یا حمایت از حمله مسلحانه ایالات متحده» را صادر کرده است. بسیاری از ونزوئلایی‌ها از حذف مادورو شادمان شدند، اما خاویِر کورالس هشدار می‌دهد با کنار گذاشتن ماچادو از سوی دولت ترامپ، احتمالاً ناامیدی جای شادمانی را خواهد گرفت: «شرایط عمومی ونزوئلایی‌ها همچنان استبداد خواهد بود».

پیامدها: از «پلیس جهانی» تا «مافیا‌ی» بی‌پروا

اگر رهبران ونزوئلا «خراج» را بپردازند، خطر فوری برای دیگران احتمالاً نه باتلاق نظامی، بلکه رئیس‌جمهوری جسوری است که فکر می‌کند «قلدری بی‌پرده‌» موثر است. در چنین وضعی، سیاست خارجی آمریکا می‌تواند آخرین نشانه‌های خویشتنداری را کنار بگذارد و آشکارا شکارگر شود. طرح‌های ترامپ درباره گرینلند در این زمینه رنگ و بوی تازه‌ای می‌گیرد. ترامپ بارها گفته آمریکا دیگر «پلیس جهان» نیست. ولی اگر الگوی ونزوئلا را رهنمود قرار دهیم، در تایید می‌توان گفت که آمریکا اکنون نه پلیس جهانی بلکه «رئیس مافیای» جهانی است.