بورس نفت از حرف تا عمل

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، یکی از معضلات اصلی اقتصاد کشور، وابستگی شدید آن به درآمدهای نفتی است، به‌طوری که بخش عظیمی از درآمدهای دولت از طریق ارز حاصل از خام‌فروشی نفت تامین می‌شود.

در واقع خام‌فروشی نفت ضربه‌پذیری اقتصاد کشور در مقابل تحریم‌های نفتی را افزایش داده است، بنابراین با توجه به دستور ترامپ مبنی‌بر خروج از برجام و بازگشت مجدد تحریم‌های نفتی از اواسط آبان امسال ضرورت ارائه و بررسی راهکارهای مختلف برای دور زدن تحریم‌های نفتی بیش از پیش اهمیت می‌یابد. طبق آمار میزان صادرات نفت کشور بعد از برجام افزایش یافته و این به معنای افزایش وابستگی به درآمدهای نفتی است. در نتیجه در صورت اثرپذیری مجدد تحریم‌ها شوک به اقتصاد کشور وارد شد.

دلیل اصلی اثرگذاری تحریم‌های نفتی، به مدل سنتی فروش نفت ارتباط دارد. نفت کشور توسط مدیریت امور بین‌الملل شرکت ملی نفت، در قالب محموله‌های بزرگ، به مشتریان مشخص (پالایشگاه‌ها و شرکت‌های بزرگ نفتی) به فروش می‌رسد. همین فرآیند باعث شده محموله‌های نفتی به راحتی توسط آمریکا قابل‌رهگیری باشد و این کشور به راحتی بتواند خریداران نفت ایران را شناسایی و تحریم کند، بنابراین برای حل این مشکل باید نفت کشور در قالب محموله‌های کوچک و متنوع و توسط بخش غیردولتی در بازار جهانی به فروش برسد که این مهم از طریق فروش نفت در بورس و مشارکت بخش خصوصی در صادرات نفت قابل پیاده‌سازی است.  طبق سازوکار بورس، نفت توسط شرکت ملی نفت به بورس عرضه‌ می‌‌شود و شرکت‌های ‌خصوصی که توانمندی لازم برای دور زدن تحریم‌ها و فروش نفت در بازارهای جهانی را دارند، برای خرید نفت اقدام‌ می‌‌کنند. در این مدل سازمان بورس با اخذ تضمین‌های ‌لازم از طرفین، ریسک معامله را کاهش می‌دهد. فروش ریالی نفت در بورس مزایای قابل‌ملاحظه‌ای دارد که در ادامه به برخی از آن پرداخته می‌شود:

1- تداوم صادرات نفت با قیمت مطلوب: در این مدل، صادرات نفت توسط بخش خصوصی انجام می‌شود که انگیزه و انعطاف و توانمندی لازم برای دورزدن تحریم‌های نفتی را دارند. به دلیل تنوع و گستردگی شرکت‌های خصوصی و همچنین حجم کوچک محموله‌های صادراتی، امکان تحریم‌پذیری آنها تقریبا به صفر می‌رسد. در نتیجه این ظرفیت وجود دارد که حجم قابل‌قبولی از نفت تحریم‌شده کشور از طریق بخش خصوصی به فروش برسد. همچنین فضای رقابتی موجود در بورس باعث می‌شود قیمت هر بشکه نفت به بیشینه خود برسد و از تحمیل هزینه‌های اضافی به کشور جلوگیری می‌کند.

2- ممانعت از بلوکه شدن درآمدهای نفتی: فروش ریالی نفت در بورس باعث می‌شود دولت، درآمد حاصل از فروش نفت به بخش خصوصی را مستقل از نظام بانکی بین‌المللی تامین کند و ریسک دور زدن تحریم‌ها و بازگشت سرمایه به کشور برعهده بخش خصوصی قرار می‌گیرد. البته شبکه‌سازی‌های شرکت‌های خصوصی در نظام بانکی، عملا شناسایی و تحریم‌پذیری آنها را غیرممکن کرده و از نمونه‌های موفق آن می‌توان به مبادلات ارزی پتروشیمی‌ها اشاره کرد که با وجود شرایط تحریمی همچنان به کار خود ادامه می‌دهند.