وقتی قدر زر را زرگر نمی‌شناسد!

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، سال‌ها بلکه دهه‌هاست که دانشمندان علم مدیریت و مدیران سازمان‌ها به اهمیت و نقش بی‌بدیل نیروی انسانی در سازمان‌ها پی برده‌اند. اگرچه امروزه تکنولوژی و سخت‌افزارها یکی از مهم‌ترین منابع سازمان‌ها هستند، با این وجود از نقش بی‌بدیل نیروی انسانی کاسته نشده بلکه روزبه‌روز پرده از اهمیت و نقش تاثیرگذار آن برداشته می‌شود. اگرچه امروزه کمبود نقدینگی یکی از مهم‌ترین مشکلات مدیران در سازمان‌های مختلف است اما اهمیت و قدرندانستن نیروی انسانی به مراتب از این امر خطرناک‌‌تر و خسارت‌بارتر است.  درحالی که کشورهای توسعه‌یافته و در برخی کشورهای در حال توسعه به اهمیت نیروی انسانی توانا و باتجربه در سازمان‌ها خصوصا مراکز آموزشی و پژوهشی پی برده‌اند اما در کشور ما پدیده‌هایی مانند مهاجرت نخبگان و... که از آن به فرار مغزها یاد می‌شود، نشان می‌دهد چندان برای این امر اهمیت قائل نیستیم. در سال‌های اخیر و در دولت‌های مختلف به بهانه‌های واهی و حتی شاید ادعای اجرای قانون، برخی اساتید پیشکسوت و توانای کشور از دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی، پژوهشگاه‌ها و... بازنشسته شدند که در واقع به معنای دوری آنها از فضای علمی و عدم‌دسترسی دانشجویان به آنهاست تا بتوانند از نظر و مشاوره و راهنمایی آنها استفاده کنند.  یکی از خبرهای مرتبط با این موضوع که در چند روز گذشته منتشر و موجب بهت و حیرت بسیاری از جوانان و دانشجویان خصوصا دانشجویان رشته فلسفه علم شد این بود که دکتر مهدی گلشنی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و استادتمام دانشگاه صنعتی شریف، موسس گروه فلسفه علم در این دانشگاه بازنشسته شده است؛ این درحالی است که اساتید ممتاز می‌توانند بازنشسته نشوند و به فعالیت آموزشی و پژوهشی خود در دانشگاه ادامه دهند.

این اقدام از سوی سرپرست دانشگاه صنعتی شریف درحالی انجام شد که دکتر گلشنی با توجه به فضای نامساعد علمی در کشور، خصوصا دانشگاه صنعتی شریف در چند ماه اخیر سخنرانی‌هایی را داشته و به‌شدت به وضع موجود در وزارت علوم و دانشگاه صنعتی شریف و... انتقاد کرده بود.

دانشگاه شریف برای اینکه ثابت کند این بازنشستگی سیاسی نیست و سعی در اخراج یک منتقد دلسوز ندارند، باید به این نکات و شبهات پاسخ دهد:

1- تمدید برخی اساتید که ممتاز یا نمونه نیستند، صورت گرفته است پس چرا این امر برای دکتر گلشنی صورت نمی‌گیرد. 

2- بازنشسته نشدن افرادی همسن دکتر گلشنی در دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های کشور

3- در ابلاغ حکم بازنشستگی برنتافتن ریاست دانشگاه و مجموعه‌شان از انتقادهای دکتر گلشنی از سیستم آموزش عالی و دانشگاه صنعتی شریف به نظر می‌رسد.

4- عدم‌مشورت با شخص دکتر گلشنی در مورد بازنشستگی ایشان و برنامه‌های آینده.

شاید برخی تصور کنند شخصی که سال‌هاست در شورای عالی انقلاب فرهنگی فعالیت می‌کند قادر به انجام هر خواسته خود است اما دکتر گلشنی سال‌هاست در پی تاسیس پژوهشگاه علم و دین است و در زمان وزرای قبلی علوم و روسای دانشگاه صنعتی شریف با بی‌مهری روبه‌رو بوده و حتی برخی از این افراد آنقدر از فضای علم جهانی دور هستند که گفتند جای تاسیس چنین پژوهشگاه‌هایی در دانشگاه صنعتی مانند شریف نیست باید در دانشگاه علوم انسانی تاسیس شود. به هرحال بعد از عمری تلاش و کوشش و سپران عمر در دانشگاه حداقل انتظار اساتید این است که با آنها درمورد بازنشستگی و دیگر موارد آموزشی و... مشورت شود.

مروری بر زندگی علمی و فعالیت‌های مختلف پژوهشی و آموزشی دکتر گلشنی که امروزه به مدد تکنولوژی به راحتی امکان‌پذیر است هر مخاطبی را به این نکته رهنمون می‌کند که چگونه می‌توان از حضور چنین فرد باسابقه و با تجربه‌ای در محیط دانشگاه خوشحال شد و سکوت کرد و به حال این نظام آموزشی نگریست!

گلشنی که دیگر تحمل این همه بی‌مهری به علم و دانشگاه را نداشته لب به انتقاد گشوده و از فضای علمی کشور انتقاد صریح، شفاف و بدون رودربایستی کرده است. او می‌گوید: «با اکثر درخواست‌های یک سال اخیر گروه فلسفه علم مخالفت شده است. من چند‌بار از دکتر فتوحی دعوت به مناظره کرده‌ام که مسائل دانشگاه‌مان را مطرح کنم ولی ایشان هرگز تن به این کار نداده‌اند. اما اخیرا در جلسه‌ای با تعدادی دانشجو جواب بعضی از ایرادهای مرا، بدون حضور من، دادند که غالبا سفسطه‌آمیز و پر از مغالطه بود.»  مسلم است که قضیه بازنشستگی گلشنی، بهانه است، اما افرادی هستند که هیچ‌کدام از ویژگی‌های استاد ممتاز و استاد نمونه را نداشتند و به‌علاوه در محیط داخل یا خروج از کشور چندان تاثیر‌گذار نبوده‌اند، ولی این قانون برای آنان اعمال نشده است. دکتر گلشنی به یقین می‌گوید که ابلاغ حکم بازنشستگی او ارتباط مستقیمی با این انتقادها دارد؛ حکمی که دانشگاه شریف می‌توانست به دلیل رتبه و جایگاه علمی گلشنی، آن را به تاخیر بیندازد و هرگز ابلاغ نکند.

مهدی گلشنی از شخصیت‌های علمی جهانی ماست که با بسیاری از اساتید فیزیک و فلسفه علم و فلسفه ارتباط نزدیکی دارد، این از ارتباطات و آثار ایشان به‌خوبی هویداست. پروفسور عبدالسلام برنده جایزه نوبل فیزیک به دعوت ایشان دو بار به ایران آمد. اثرگذاری دکتر در جامعه علمی فرهنگی کشور با کتب و مقالات و حضور در دانشگاه‌ها و حوزه‌ها و به‌روز بودن و انتشار آثار ایشان در جوامع غربی و مسلمان از ایشان شخصیت ممتازی ساخته که واقعا می‌توان گفت جایگزین و جانشینی ندارند. جامعیت ایشان در علم و دین (فیزیک و فلسفه و دین) و مطلع بودن از اوضاع غرب و به‌روز بودن ایشان درمورد جریانات علمی فرهنگی داخلی و خارجی و همین‌طور شخصیت منصف ایشان که به قول معروف نه‌فقط نیمه‌خالی لیوان را می‌بیند و نه‌فقط نیمه پر لیوان را باعث می‌شود در تصمیم‌گیری‌ها با انصاف و عدالت برخورد کرده و همین‌طور تجربه حضور در محافل علمی جهانی باعث شده نقاط قوت و ضعف دانشگاه ما را به خوبی بشناسد و در مراکز مهم تصمیم‌گیری مانند شورای عالی انقلاب فرهنگی بسیار تاثیرگذار باشد. از همه مهم‌تر روحیه ایشان است که هنوز با قوت و با اراده قوی و همت عالی صبح زود در دانشگاه حضور می‌یابند و به فعالیت لازم می‌پردازند و در اتاق ایشان روی همه دانشجویان باز است و در این مدت چه بسیار دانشجویی که بر اثر برخورد با دکتر گلشنی به فلسفه علم روی آوردند.

 دکتر گلشنی را بهتر بشناسیم

مهدی گلشنی سال 1317 در شهر اصفهان متولد شد. تحصیلات مقدماتی را در اصفهان سپری کرد و سال 1339 در مقطع کارشناسی رشته فیزیک از دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد. پس از آن برای ادامه تحصیل عازم آمریکا شد. او در سال 48 موفق به اخذ مدرک دکتری در رشته ذرات بنیادی از دانشگاه برکلی آمریکا شد. یک سال بعد به ایران بازگشت و در دانشگاه صنعتی شریف استخدام شد. از آن زمان تاکنون در هدایت و پیشرفت سیستم آموزشی و پژوهشی دانشکده فیزیک دانشگاه صنعتی شریف نقش بسیار مهمی داشته است. وی در دوره زمانی بین سال‌های 52 تا 54 و همچنین 66 تا 68 ریاست دانشکده فیزیک دانشگاه را به عهده داشت و در فاصله زمانی سال‌های 57 تا 59 به سمت معاونت آموزشی و دانشجویی این دانشگاه منصوب شد. دکتر گلشنی، سال 64 به مقام استادی رسید و در اواخر دهه 60 تصمیم گرفت رشته‌ای به‌نام فلسفه علم را در این دانشگاه پایه‌ریزی کند. به این ترتیب گروه فلسفه علم از سال 74 در این دانشگاه فعالیت خود را آغاز کرد.

وی اکنون ریاست این گروه را به عهده دارد. تقریبا همزمان با راه‌اندازی این گروه در دانشگاه صنعتی شریف به پاس تلاش‌های ارزشمند او در زمینه علم و دین، جایزه درس علم و دین بنیاد تمپلتون به وی اعطا شد. وی پس از آن چند سالی عضو هیات‌داوران «جایزه پیشرفت در دین» این بنیاد بود و از سال 72 ریاست پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ایران و از سال 75 عضویت در شورای عالی انقلاب فرهنگی را عهده‌دار شد. گلشنی از اعضای فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، آکادمی علوم جهان اسلام، جامعه مدرسان فیزیک آمریکا، جامعه فلسفه علم میشیگان، انجمن اروپایی علم و الهیات و انجمن بین‌المللی علم و دین است. او در سال‌های 69 تا 74 عضو ارشد مرکز بین‌المللی فیزیک نظری در  Triest  ایتالیا بود. این دانشمند کتاب‌ها و مقالات متعددی در زمینه فیزیک، فیزیک و فلسفه، علم و دین و علم و الهیات نوشته است. نام او در کتاب «500 نفر از سرشناس‌ترین چهره‌های جهان اسلام» که سال 2009 از سوی دانشگاه جورج تاون آمریکا منتشر شده به ثبت رسیده است. همچنین نام دکتر گلشنی به‌عنوان تنها فیزیکدان ایرانی در کتاب برترین فیزیکدانان کوانتوم جهان ثبت شده است. گلشنی همچنین نشان درجه یک دانش را در سال 1388 دریافت کرد.

صدها پایان‌نامه و رساله در دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه‌های مختلف داخلی و خارجی به راهنمایی و مشاوره و داوری ایشان انجام شده است. ایشان از اساتید بنام کشور است که باید از اندیشه و تجربه‌شان بهره‌ها برد. نباید به این زودی (با توجه به توانایی جسمی و روحی و عقلی) آقای دکتر، جامعه علمی را از وجود ایشان محروم کنیم.

به هر حال آنچه مایه تاسف است این که دکتر مهدی گلشنی تنها استاد ممتاز دانشگاه نیست که مورد بی‌مهری و بی‌احترامی روسا و مسئولان دانشگاه قرار گرفته، در جایی که قرار است قدر علم و عالم را بدانند بدترین نوع برخورد با علم و عالم انجام می‌شود. این در حالی است که دکتر گلشنی از اساتیدی بوده که از ابتدای جوانی می‌توانسته در خارج از کشور به فعالیت علمی بپردازد و چه بسا در آن کشورها با توجه به امکانات بهتر موفق‌تر می‌بود.

راه‌حل‌های زیادی برای ادامه فعالیت علمی، آموزشی و پژوهشی دکتر گلشنی و دیگر اساتید مشابه ایشان که با عشق و امید و علاقه وافر در تلاش و کوشش هستند تا راهی را باز کنند و برای وضع موجود مملکت راه چاره‌ای را می‌جویند، وجود دارد که در ادامه به دو مورد از آنها اشاره می‌شود:

1- تمدید قانونی براساس نظر هیات‌امنای دانشگاه برای اساتید ممتاز در اختیار آنها است.

۲- دانشگاه تهران اخیرا مصوبه‌ای مبنی‌بر عدم‌محدودیت زمانی فعالیت اساتید ممتاز مطرح کرده که دانشگاه صنعتی شریف و دیگر دانشگاه‌ها می‌توانند از این کار خوب دانشگاه تهران الگو بگیرند.

روزنامه «فرهیختگان» آماده انتشار نظرات مختلف دراین‌باره است.

 

* نویسنده : سیدحسین امامی پژوهشگر