جنگ در مستطیل سبز

 به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، «اگر فوتبال را دوست دارید، این کتاب را بخوانید... و اگر فوتبال را دوست ندارید، باز هم این کتاب را بخوانید.»

این جمله‌ای است که مترجم کتاب برای ترغیب مخاطبان، از قول سایمون بارنز نویسنده روزنامه تایمز نقل کرده است. فارغ از بخش اول جمله که نشانه جذابیت احتمالی کتاب برای اهالی فوتبال است؛ بخش دوم آن دقیقا همان چیزی است که سایمون کوپر به خاطر آن «فوتبال علیه دشمن» را نوشته است.

فوتبال چیزی فراتر از فوتبال است. یک پدیده که فراتر از یک بازی است و این چیزی است که این «بازی»، «ورزش» و طبعا این کتاب (فوتبال علیه دشمن) را نه‌تنها برای فوتبالی‌ها بلکه برای همه جذاب خواهد کرد.

سایمون کوپر در کتابش به قدرت و نفوذ فوتبال در عرصه‌های غیر‌فوتبالی می‌پردازد؛ از تاثیر پیچیده فوتبال در دگرگونی ساختارهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی، از به‌هم‌پیوستگی و از‌هم‌گسستگی ملیت‌ها و قومیت‌ها، از توافق و تقابل فرهنگ‌ها و تمدن‌ها تا باور آنکه این ورزش عجیب و محبوب مرزهایی فراتر از آن خطوط سپید پیرامون مستطیل‌های سبز دارد؛ مرزهایی نا‌پیدا و ناشناخته به وسعت جهان.

  شهرآوردها و جنگ‌های سیاسی، مذهبی و طبقاتی

اقتصاد و سیاست نقش بسیار پررنگی در حاشیه و حتی متن فوتبال دارند. جامعه از این پدیده متاثر است. حتی در سال‌های دورتر فوتبال اسلحه‌ای برای جدال‌های مذهبی هم بوده است. بسیاری از شهرآوردها یا بازی‌های مطرح در جهان، معرکه قطب‌بندی‌های سیاسی، مذهبی، فرهنگی - اجتماعی یا طبقاتی جامعه بوده‌اند. فی‌المثل شهرآورد «گلاسکو» پایتخت اسکاتلند، آوردگاه جنگ‌های مذهبی «کاتولیک‌ها» و «پروتستان‌ها» در قالب رویارویی «سلتیک» و «گلاسکو رنجرز» و جدال «اینتر» و «ای. سی میلان» در واقع تقابلی میان «مهاجران طبقه کارگر» برابر «محلی‌های طبقه متوسط» بود. حتی استادیومی که دربی میلان در آن برگزار می‌شود هم متاثر از این درگیری‌هاست. هواداران میلان آن را «سن سیرو» و طرفداران اینتر آن را «جوزپه مه‌آتسا» می‌نامند. در انگلستان جدال «لیورپول» و «منچستر» یونایتد یا در آرژانتین تقابل «ریورپلاته» و «بوکاجونیورز» هم به دلایل غیرفوتبالی اهمیت پیدا کرده‌اند. مثلا در دید عمومی مردم آرژانتین بوکاجونیورز تیمی ا‌ست از قشر ضعیف و فقیر جامعه و در سوی مقابل، ریورپلاته، قشر مرفه جامعه را تمثیل می‌کند. در اسپانیا ال‌کلاسیکوی مشهور، نماد استقلال‌طلبی و نبرد سیاسی ایالت کاتالونیا به مرکزیت شهر بارسلونا با دولت فدرال مرکزی مادرید است. حتی در کشور خود ما هم اهمیت فوتبال به چیزی ورای آن برمی‌گردد. شهرآورد تهران، بین استقلال و پرسپولیس یا همان تاج و شاهین سابق، تقابل تیمی شاهنشاهی و حکومتی با تیمی مردمی و کارگری بود. حتی شاهین به دلیل توهین به شاه و خانواده سلطنتی توسط یکی از کارگزاران دربار تعطیل شد و بعد از آن بود که بازیکنان شاهین به پرسپولیس پیوستند و مجددا این دوگانه احیا شد.

  از فوتبال به سیاست

6 ماه پس از نوشتن این کتاب توسط سایمون کوپر، سیلویو برلوسکونی غول رسانه‌ای ایتالیا اولین نخست‌وزیری می‌شود که از فوتبال به عرصه سیاست وارد می‌شود. او که در 1986 مالک باشگاه میلان شده بود و پس از تبدیل کردن میلان به تیمی مدرن و ثروتمند که در 1989 قهرمان اروپا شد و درنهایت به نخستین نخست‌وزیر ایتالیای پس از جنگ جهانی تبدیل شد که همه دوره قانونی نخست‌وزیری اش را به‌طور کامل بر مسند قدرت به پایان رساند. نویسنده در این کتاب جرج بوش پسر را برلوسکونی آمریکا می‌نامد و معتقد است او هم از مدل برلوسکونی تبعیت کرده منتها در ورزشی که در آمریکا اهمیتش برابر با اهمیت فوتبال در جهان است. کوپر می‌نویسد جرج پسر پس از کارنامه‌ای متوسط در دانشگاه و ناکامی در انتخابات کنگره و عدم موفقیت در تجارت نفت در سال 1989 به یکی از دوستانش گفته بود: «می‌دانی که می‌توانستم فرماندار [تگزاس] شوم، اما من اساسا محصول رسانه‌ها هستم. هرگز هیچ کاری نکرده‌ام.»

جرج پسر به همراه دوستانش باشگاه بیسبال رنجرز تگزاس را می‌خرد. مدیرعامل می‌شود و از همین طریق ارتباطات اجتماعی‌اش با مردم را بیشتر و بیشتر می‌کند. تیم شروع به بردن می‌کند و بوش روزبه‌روز نزد تگزاسی‌ها محبوب و محبوب‌تر می‌شود. در 1994 مجددا وارد مبارزات انتخاباتی می‌شود و وقتی از سوابقش می‌پرسند فقط در مورد بیسبال حرف می‌زند. بالاخره به‌عنوان فرماندار انتخاب می‌شود و پله‌های ترقی در نظام سیاسی آمریکا را تا ریاست‌جمهوری طی می‌کند. شاید بلیت بیسبال بیش از رای الکترال در ریاست‌جمهوری بوش اثرگذار بوده است.

  جنگ جهانی ملت‌ها

فوتبال جنگ بین کشورهاست. مثال معروفش برد آرژانتین در مقابل انگلستان در جام جهانی 1986 مکزیک بود. دیه‌گو مارادونا از وسط زمین هر انگلیسی که روبه‌رویش بود را دریبل زد و درنهایت توپ را تبدیل به «گل قرن» کرد. قبل از این گل هم در حالی که توپ بین او و دروازه‌بان حریف بود به هوا پرید و با دست به توپ ضربه زد و آن را گل کرد تا مردم آرژانتین آن دست را «دست خدا» بنامند. در زمان نخست‌وزیری مارگارت تاچر در سال ۱۹۸۲ بر سر جزایر مالویناس یا به قول انگلیسی‌ها فالکلند جنگی 74روزه اتفاق افتاد که با شکست آرژانتینی‌ها به پایان رسیده بود و حالا دو سال بعد مارادونا یک تنه انتقام شکست یک کشور در جنگ را از انگلیسی‌ها گرفته بود. حتی زمانی که هلند در برابر آلمان در جام ملت‌های اروپا در سال 1988 پیروز شد 9 میلیون هلندی یعنی بیش از 60 درصد جمعیت این کشور در آن سال به خیابان‌ها ریختند و عظیم‌ترین گردهمایی عمومی پس از آزادی از تسلط ارتش رایش سوم در جنگ جهانی اول را شکل دادند. آن زمان یکی از مبارزان نهضت مقاومت هلند در برنامه‌ای تلویزیونی در مورد این بازی گفته بود: «احساس می‌شد انگار بالاخره در جنگ پیروز شده‌ایم.»

  پرفروش‌ترین کتاب فوتبالی در ایران

سایمون کوپر در کتاب «فوتبال علیه دشمن» به نسبت بین فوتبال و سیاست بیش از پیوند فوتبال با اقتصاد یا فرهنگ توجه کرده است. او به 22 کشور جهان سفر کرده است تا تاثیرات سیاست بر فوتبال و اثراتی که فوتبال بر سیاست داشته است را ببیند و روایت کند. به تعبیر او فوتبال جنگ‌ها را آغاز می‌کند و به پایان می‌رساند.

فوتبال علیه دشمن در سال 1993 در 19 فصل به چاپ رسید و 10 سال بعد با افزودن دو فصل دیگر و ضمیمه تجدید چاپ شد. عادل فردوسی‌پور ترجمه این کتاب را در تابستان داغ 88 آغاز کرد و در بهار سال بعد توسط نشر چشمه منتشر شد. «فوتبال علیه دشمن» پرفروش‌ترین کتاب فوتبالی در ایران بوده است.

 

* نویسنده : محمد‌محسن راحمی‌ روزنامه‌نگار