کارشناسان گزینههای محمدجواد ظریف برای مقابله ایران با خروج آمریکا از برجام را بررسی کردندبعد از موضعگیری قاطع رئیس دستگاه دیپلماسی دولت جمهوری اسلامی ایران درخصوص احتمال خروج آمریکا از برنامه جامع اقدام مشترک، «فرهیختگان» بر آن شد تا در گفتوگو با دو کارشناس و تحلیلگر حوزه بینالملل نظر و تحلیل آنها را درخصوص آینده برجام و گزینههای مقابله ایران با خروج آمریکا که از سوی دکتر ظریف مطرح شده است، ارزیابی کند.
پیشنهاد ضعیف
به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، برنامه جامع اقدام مشترک یا همان برجام درخصوص وضعیت صنعت هستهای جمهوری اسلامی ایران است. توافق هستهای ایران که مهمترین قرارداد منع اشاعه تسلیحات در ربعقرن اخیر بهشمار میرود، در آستانه تنش دیپلماتیک قرار گرفته است. بیشتر کشورهای اروپایی از حفظ برجام سخن میگویند، اما در مقابل دونالد ترامپ از زمان روی کار آمدنش همواره نشان داده که گویا به دنبال برهم زدن برجام است. البته برخی تحلیلگران بر این باورند که ترامپ با طرح برهم زدن برجام بهدنبال گرفتن امتیازات بیشتر از طرف ایرانی و اروپایی خود است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا تا 12 ماه می (22 اردیبهشت) درباره ادامه باقی ماندن واشنگتن در این توافق تصمیمگیری خواهد کرد، این در حالی است که سایر شرکای آمریکا در توافق هستهای یعنی بریتانیا، فرانسه، آلمان، چین و روسیه خواستار حفظ توافق هستهای هستند. شورای امنیت سازمان ملل به همراه 28 کشور عضو اتحادیه اروپا هم نیز بهاتفاق آرا از توافق هستهای حمایت کردهاند.
حال تنها چند روز باقی مانده تا 22 اردیبهشت؛ روزی که ترامپ خروج یا ماندن آمریکا را اعلام میکند. همه کارشناسان و تحلیلگران بینالمللی بر این باورند که رفتار و تصمیمات ترامپ به هیچ عنوان قابل پیشبینی نیست. همچنین اگر ترامپ به تعهدات آمریکا در چارچوب برجام پایبند نباشد و معافیت ایران از تحریمهای هستهای را تمدید نکند، این توافق احتمالا از بین خواهد رفت.
محمدجواد ظریف، رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان که در آمریکا به سر میبرد، در مصاحبه با نیویورکر درخصوص احتمال خروج آمریکا از برجام میگوید: «اگر آنها میخواهند توافق را از بین ببرند، آن گزینه را دارند، ولی باید با تبعاتش روبهرو شوند. تهران سه گزینه و سناریو در صورت خروج ترامپ از توافق هستهای دارد؛ سناریوی اول این است که ایران نیز از توافق هستهای خارج شود، به پایبندی خود به مفاد توافقنامه پایان دهد و غنیسازی اورانیوم را از سر بگیرد.»
ظریف افزود: «گزینه دوم از مکانیسم اختلاف و منازعه در توافق هستهای استخراج میشود که به هر طرف اجازه میدهد شکایت رسمی را در کمیسیونی که برای رسیدگی به نقض مفاد توافقنامه تشکیل شده، ارجاع دهد. ایران تاکنون 11 شکایت را به این کمیسیون ارجاع داده است؛ به فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا که رئیس این کمیسیون است و موارد نقض توافق هستهای از سوی آمریکا را در سه مقطع مختلف اعلام کرده است. هدف اصلی از این روند، بازگرداندن آمریکا به پایبندی به مفاد برجام است.»
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی تصریح کرد: «گزینه سوم که جدیترین و شدیدترین است اینکه ایران احتمالا برای خروج از پیمان انپیتی تصمیمگیری خواهد کرد. ایران از امضاکنندگان این پیمان بهشمار میرود.»
بعد از موضعگیری قاطع رئیس دستگاه دیپلماسی دولت جمهوری اسلامی ایران درخصوص احتمال خروج آمریکا از برنامه جامع اقدام مشترک، «فرهیختگان» بر آن شد تا در گفتوگو با دو کارشناس و تحلیلگر حوزه بینالملل نظر و تحلیل آنها را درخصوص آینده برجام و گزینههای مقابله ایران با خروج آمریکا که از سوی دکتر ظریف مطرح شده است، ارزیابی کند.
روزهای اخیر صدراعظم آلمان با رئیسجمهور فرانسه دیدارهایی داشتند و خواهان حفظ توافق هستهای هستند. در چند روز آینده هم ترامپ میخواهد درباره برجام نتیجهگیری قطعی کند. تحلیل شما با توجه به شرایط بینالمللی از آینده برجام چیست؟
طی روزهای آینده سه دیدار مهم در واشنگتن انجام میشود. امروز امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، راهی واشنگتن میشود. چند روز بعد مرکل، صدراعظم آلمان وارد خواهد شد و آنطور که در خبرها آمده است، گویا ترازا می هم چند روز دیگر در واشنگتن با دونالد ترامپ دیدار خواهد کرد.
این سه کشور که از طرفهای مذاکره در توافق هستهای با ایران بودند، با صراحت اعلام کردند خواهان ادامه برجام هستند و به گفته آقای مکرون، هیچ طرح دومی هم برای برجام وجود ندارد، بنابراین موضع اروپا کاملا مشخص است که به خواسته دونالد ترامپ تن نداده و شرایطی که در 12 ژانویه گذشته ترامپ مطرح کرد، گویا سه کشور اروپایی مورد توجه قرار ندادند و به نظر میرسد و پیشبینی میشود در این سه هفته آینده تغییری در مواضع آنها اتخاذ نشود.
به نظر میرسد این موضوع یعنی خودداری اروپا از تن دادن به خواست آمریکاییها و موضع قاطع جمهوری اسلامی ایران برای اقداماتی که به گفته آقای ظریف ناخوشایند خواهد بود، تا حدودی میتواند بر نظر دونالد ترامپ تاثیرگذار باشد که در 12 ماه می از برجام خارج نشود.
البته آقای استیو منلچین، وزیر خزانهداری آمریکا، سناریویی ترسیم کرده مبنیبر اینکه احتمال دارد ترامپ در روز 12 می تعلیقهای تحریمهای هستهای را تمدید نکند، اما اعلام کند آمریکا در برجام باقی خواهد ماند و بازگشت تحریمها را اعمال نکند تا فرصتی بگیرند و بتوانند مذاکرات را ادامه دهند.
اینکه این سناریو محقق شود یا خیر و واکنش ایران و اروپا در قبال چنین اقدامی چه خواهد شد، محل تردید است. من بهشخصه تصور میکنم ایالات متحده آمریکا و دونالد ترامپ در شرایط سختی هستند و احتمالا از برجام خارج نمیشوند و درنهایت دونالد ترامپ مجبور است تعلیق تحریمها را تمدید کند.
من تصور میکنم اگر آمریکا بخواهد تحریمها را بازگرداند، اروپاییان تبعیت نخواهند کرد و یک نوع جدال اقتصادی بین اروپا و آمریکا شکل میگیرد؛ آنگونه که در زمان بیل کلینتون و جرج بوش بود که اروپاییان به تحریمهای ثانویه تن نمیدادند.
به نظر من جمهوری اسلامی ایران آماده اجرای تعهدات برجامی خود بدون حضور آمریکا نیست و هیچ قول و قرار اروپایی هم نمیتواند ایران را وادار کند در توافقی باقی بماند که آمریکاییها در آن نیستند، بنابراین یا برجام حفظ خواهد شد یا از بین خواهد رفت، حتی اگر اروپاییان آماده همکاری با ایران باشند.
دکتر ظریف هم در گفتوگو با نیویورکر گفته اگر آمریکا از توافق خارج شود، سه گزینه داریم؛ اول اینکه صنعت هستهای را با سرعت بیشتری ادامه میدهیم؛ دوم اینکه شکایت رسمی در صورت نقض توافق داشته باشیم و سوم اینکه ایران از معاهده منع گسترش تسلیحات هستهای خارج میشود. نظر شما درباره این گزینهها چیست؟
صحبتهای کامل ایشان را دیدم که تاکید دارند اقدامات برای آمریکا ناخوشایند خواهد بود و ایران با سرعت بیشتری فعالیتهای هستهای خود را از سر میگیرد. بحث شکایت هم تعارضی ندارد و این دو همزمان انجام میشود و حتما مسائل حقوقی بر مبنای سند برجام پیگیری خواهد شد و به کمیسیون مشترک ارجاع داده میشود. این به قوه خود باقی است و بحث ازسرگیری فعالیتهای هستهای ایران بهگونهای که پیش از برجام بود، در دستور کار ایران است.
روزهای اخیر صدراعظم آلمان با رئیسجمهور فرانسه دیدارهایی داشتند و خواهان حفظ توافق هستهای هستند. در چند روز آینده هم ترامپ میخواهد درباره برجام نتیجهگیری قطعی کند. تحلیل شما با توجه به شرایط بینالمللی از آینده برجام چیست؟
اروپاییان خیلی تلاش کردند آمریکا را متقاعد به ماندن در برجام و عمل به تعهدات کنند، ولیکن به نظر میرسد تاکنون با توجه به شواهدی که موجود است، آمریکا قانع نشده و همچنان این اراده را دارد که در زمان مقرر در عمل از برجام خارج شود. معنای از برجام خارج شدن از نگاه آمریکا دامنه متنوعی دارد و میتواند شامل خروج کامل و بیقید و شرط و سریع از برجام باشد و در حالتی که بسیار محتملتر است، ظاهر و صورت برجام را به صورت مشروط حفظ میکند.
در این چارچوب ممکن است آقای ترامپ تصمیم بگیرد یکسری ملاحظات و استثنائاتی را قرار دهد، به نحوی که متحدان اروپایی او و فعالیتهای تجاری آنها در رابطه با ایران حمایت و از آنها محافظت شود، ولی خود از برجام عملا خارج شود و تعهدی به اجرای تعهدات نداشته باشد. این احتمال در این حالت وجود دارد. احتمال بسیار بسیار ضعیف هم این است که ترامپ به صورت کامل برجام را تایید کند؛ یعنی پایبندی ایران به برجام را تایید و تحریمها را دوباره تعلیق کند. این کمترین احتمال ممکن در چشمانداز موجود است.
دکتر ظریف هم در گفتوگو با نیویورکر گفته اگر آمریکا از توافق خارج شود، سه گزینه را مطرح کرده است. نظر شما درباره این گزینهها چیست؟
من فکر میکنم این بیان هوشمندانه از سوی آقای ظریف بود. البته ایشان گزینه چهارمی هم تلویحا اضافه کردند که عدهای در ایران نظرات تندتر و گامهای بیشتری را مدنظر دارند و فراتر از خروج از انپیتی است. به نظر من این تهدیدات باید در مقابل آمریکا قرار گیرد و آمریکا باید متوجه شود جمهوری اسلامی ایران در مقابل تهدید ایران به خروج از برجام و اقدامات احتمالی بعدی آمریکا بعد از خروج دستبسته نیست و تعهد ابدی و دائمی به تعهدات برجامی خود نخواهد داشت.
به نظر من همانطور که آقای ظریف اشاره داشتند، تهدید خروج از انپیتی باید تهدید معتبر از سوی ایران باشد و در زمان خود و به اقتضای شرایط بهطور جدی مورد بررسی قرار گیرد. اگر آمریکا به این جمعبندی برسد که ایران تحت هر شرایطی در انپیتی باقی خواهد ماند یا به تعهدات برجامی خود عمل خواهد کرد، هیچ دلیلی ندارد که بخواهد در برجام بماند و حتما از برجام با اشتیاق بیشتر خارج خواهد شد، بنابراین برای ما خیلی مهم است که به آمریکا این پیام را برسانیم ایران در واکنش به خروج آمریکا از برجام دامنه متنوعی از انتخابها ازجمله خروج از انپیتی را روی میز بهعنوان گزینه معتبر و قابل انتخاب خواهد داشت، بنابراین این بیان و تهدید آقای ظریف بسیار موثر و به موقع بود.
گزینه دوم که شکایت رسمی در صورت نقض توافق است، چقدر عملی است؟ نتیجه این اقدام چه خواهد بود؟
فکر میکنم آقای دکتر ظریف به خوبی متوجه این واقعیت است که کشورهای 1+5 در موقعیتی نیستند که اگر آمریکا از برجام خارج شود، بخواهند با آمریکا از طریق این مکانیسمهای درون برجامی وارد تقابل شوند و نهایتا ما انتظار یک نتیجه هم داشته باشیم، ولیکن منظور آقای ظریف از بیان مساله این بود که ایران همه راهها را امتحان خواهد کرد؛ از جمله راههایی که درون برجام تعبیه شده است و اگر این مسیرها جواب نداد و آمریکا را مجددا به تعهدات خود وادار به اجرای تعهدات نکرد، ایران مسیرهای دیگری را که در چند گزینه بعدی تشریح کرد، میتواند طی کند و آنها را قابلاجرا میداند.
مطالب پیشنهادی
.gif?v=0)
