ترامپ در نهایت چه خواهد کرد؟با توجه به آنکه عدم تمدید معافیتهای تحریمی به مفهوم خروج آمریکا از برجام است، درباره احتمالات موجود پیش رو گمانههای مختلفی طی این روزها مطرح شده اما در عالم واقع به نظر میرسد سناریوهای محتمل، از سه حالت خارج نخواهد بود.
همه احتمالهای برجـامی روز جمعه
به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، موعد 120 روزه تمدید تعلیق تحریمهای برجامی آمریکا فردا به پایان میرسد و رئیسجمهور ایالات متحده باید درخصوص ادامه تعلیق تحریمها علیه ایران مطابق با توافقنامه هستهای سال 2015 تصمیمگیری کند. با توجه به آنکه عدم تمدید معافیتهای تحریمی به مفهوم خروج آمریکا از برجام است، درباره احتمالات موجود پیش رو گمانههای مختلفی طی این روزها مطرح شده اما در عالم واقع به نظر میرسد سناریوهای محتمل، از سه حالت خارج نخواهد بود.
خروج آمریکا از برجام و به تبع آن خروج ایران
حالت نخست خروج آمریکا از برجام خواهد بود. خروجی که با اقدام متقابل جمهوری اسلامی ایران همراه شده و به خارج شدن ایران از برجام منتهی شود. تحقق این وضعیت بر خلاف فضاسازیهای موجود در دو سوی مناقشه احتمالا قدری دور از ذهن خواهد بود. آمریکا در دو سالی که از اجرای توافق هستهای میگذرد به خوبی دریافته که برجام مانعی برای اعمال فشار بر ایران نیست. نقض عهدهای بیپاسخ، عمل نکردن به تعهدات، تحریمهایی که اعمال شد و توسط دولت ایران فقط ناقض روح برجام قلمداد شد و... همگی این گزاره را به اثبات میرسانند. در چنین شرایطی متقابلا ایران نیز سودی برای ماندن در برجام نمیبیند. به هر ترتیب شرایط بهگونهای است که وزیر امورخارجه در نشست مشترک با وزیران خارجه گروه 1+5 ضمن گلایه از وضع موجود، اذعان میکند که ایالات متحده آنطور که در توافق هستهای مقرر شده، تحریمها را رفع نکرده و «ما هنوز نمیتوانیم در انگلستان یک حساب بانکی باز کنیم.» روابط کارگزاری بانکها نیز همچنان دچار اختلال است و به اعتراف رئیس سابق بانک مرکزی دستاورد ما تقریبا هیچ بوده است. عامل دیگری که کاخ سفید را از هرگونه رفتار ماجراجویانه باز میدارد تبعات بعدی آن در سایر حوزهها و سایهای است که این موضوع بهطور کلی بر روابط خارجی آمریکا میاندازد. دولتمردان ایالات متحده به اندازه کافی نسبت به این موضوع واقفند که زدن زیر میز و خروج آمریکا از برجام، مذاکرات و توافقات دیگر این کشور در جهان را تحتالشعاع ثرار میدهد. مذاکرات این کشور با کره شمالی مصداق مثال خوبی برای این ماجراست. در این رابطه باب کورکر رئیس کمیته روابط خارجی سنای آمریکا هشدار میدهد که خروج از توافق هستهای با ایران تاثیرات مخربی بر بحران کره شمالی و هرگونه تلاش برای حل این بحران خواهد گذاشت.
دست به عصا
تشدید احتمالی همبستگی ایرانیان و تقویت اتحاد و انسجام نیروهای داخلی این کشور در صورت فروپاشی برجام، مانع دیگری است که دونالد ترامپ را برای دست زدن به این اقدام تا حد زیادی دست به عصا میکند. رئیسجمهور آمریکا به خوبی میداند تجربه برجام و مذاکرات پیرامون آن، شکافهای عمیقی را بر سر برنامه هستهای در جامعه ایران پدید میآورد. شکافهایی که بسیاری از حاکمان آمریکا را نسبت به تکرار این الگو و اجتماعی کردن خط مذاکره درخصوص سایر مولفههای امنیت ملی ایران نظیر برنامه موشکی، برنامه منطقهای و... امیدوار کرد. گذشته از آنکه در صورت خروج آمریکا و از بین رفتن برجام، دولتمردان ایالات متحده دیگر با دولتمردان ایران روبهرو نخواهند بود و از اینجا به بعد، این رهبر عالی جمهوری اسلامی ایران است که تصمیم نهایی را اتخاذ خواهد کرد. کسی که از ابتدا اعلام کرده بود نسبت به سرانجام توافق هستهای خوشبین نیست و هشدار داده بود چنانچه طرف مقابل برجام را پاره کند ما آن را ریز ریز خواهیم کرد. مضاف بر آنکه هزینههای خروج احتمالی ایران از برجام، برای آمریکا و همپیمانانش به مراتب بیش از آن است که ترامپ تصور میکند. به هر روی مقامات در تهران بارها اعلام کردهاند که در چنین شرایطی برنامه هستهای ایران با جهش همراه خواهد بود و این چیزی نیست که ترامپ بتواند مسئولیت تاریخی آن را به گردن گیرد.
سوای اینها دامنه نگرانیها در هیات حاکمه آمریکا نسبت به تبعات خروج از برجام، محدود به اقدامات ایران نیست و واکنش احتمالی متحدان منطقهای تهران را هم شامل میشود. عمق استراتژیک جمهوری اسلامی ایران حالا باعث شده احتمال درهم ریختن نظم موجود منطقه به فرضیهای جدی برای کاخسفید تبدیل شود و رئیسجمهور آمریکا را نسبت به بدتر شدن موقعیت این کشور در غرب آسیا به فکر فرو برد. بر این اساس مجموع احتمالات یادشده، شرایطی را تصویر میکند که گزینه خروج از توافق هستهای و فروپاشی برجام را از روی میز بر میدارد.
برجام منهای آمریکا
اما دومین حالتی که از شام جمعه به آنسو قابل تصور است خروج آمریکا از برجام و پایبندی ایران به آن به دلیل پایبند ماندن طرفهای اروپایی است. گزینهای که آنطور که بویش میآید دولت بر اجرای آن مصر است اما پایبندی ایران به توافقی که یک پای اصلیاش از آن خارج شده رابطه مستقیمی با اعتقاد راسخ حسن روحانی، رئیسجمهور و دستگاه سیاست خارجی تحتامرش به ادامه دیپلماسی مطلق در هر شرایطی دارد. رویکردی که بهطور کامل بر ایده مرکزی دولت مبنیبر توسعه برونزا منطبق است. بر پایه این واقعیت متقاعدسازی نظام توسط او برای ادامه همراهی با برجام احتمال آنچنان بعید به نظر نمیرسد. هرچند تجربه تاریخی در قالب مذاکره با تروئیکای اروپایی نشان داده با غیبت آمریکا، مذاکره با طرفهای اروپایی کاری را از پیش نخواهد برد و آنطور که روحانی میگوید، اروپاییها همواره به دنبال «آقا اجازه» از آمریکا هستند. ضمن آنکه متحدان اروپایی واشنگتن به اندازه کافی سرشان در حساب و کتاب، هست و به هزینههای جدا کردن خط خود از آمریکا کاملا واقف هستند. همسویی اعضای اصلی اتحادیه اروپا با آمریکا در مناقشاتی چون برنامه موشکی و برنامه منطقهای ایران، دقیقا از همین منظر قابل تحلیل است. این ملاحظات، یادگاری نوشتن روی دیوار اروپا را تا حد زیادی قابل تأمل میسازد.
ادامه وضع موجود
سناریوی سومی که بیش از سایر احتمالات میتوان انتظارش را کشید، تمدید معافیتهای تحریمی توسط ترامپ و به بیان دقیقتر ادامه حضور آمریکا در برجام و بهطور طبیعی پایبند ماندن ایران به توافق هستهای خواهد بود. قوه عاقله و محاسبهگر ایالات متحده احتمالا بر حرکتهای بعضا ناگهانی ترامپ غلبه خواهد کرد و نخواهد گذاشت فرصت تاریخی حضور آمریکا در برجام از بین برود، چنانکه وزرای دفاع، خارجه و مشاور امنیتی ترامپ مخالف خروج از برجام هستند و ادله کافی این ماجرا را به وی ارائه کردهاند. فرجام اجرای این سناریو تقریبا واضح است. ترامپ دوباره ایرادهای خود را به برجام و ایران تکرار خواهد کرد اما با ورود برجام به یک فرآیند پیچیده قانونی هم از زیر بار خروج از برجام خود را رها میکند و هم با تدابیری حجم فشار و تهدید و تحریم علیه ایران را افزایش خواهد داد و در این مسیر البته از پروپاگاندای رسانهای آمریکا به خوبی استفاده خواهد کرد. این شرایط تکرار هر آن چیزی است که در یکی دو سال گذشته رقم خورده است. آش همان آش خواهد ماند و کاسه همان کاسه و ادامه تحریمها، نقض عهدهای مکرر، فشارها و تحریمهای غیربرجامی جدید از جمله تحریم احتمالی صدا و سیما و... در انتظار خواهد بود.
مطالب پیشنهادی
