فارغ‌التحصیلان «مدیریت بحران»؛ کار نابلد یا بلااستفاده؟

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، اهمیت داشتن مدیریتی خوب برای تسلط پیدا کردن بر امور در مواقع بحرانی چه بحران‌های طبیعی و چه بحران‌هایی که توسط بشر ایجاد می‌شود، مساله‌ای قابل‌انکار در همه دنیا به شمار می‌رود؛ موضوعی که با نگاه به زلزله اخیر کرمانشاه و مشکلات ایجادشده پیرامون آن، بیش از پیش اهمیت پیدا می‌کند؛ چراکه اگر مسئولان و افراد مرتبط در حوزه مدیریت بحران در چنین وقایعی بتوانند به خوبی عمل کرده و در همان ساعات اولیه کنترل اوضاع را در دست بگیرند، قطع به یقین نه‌تنها از تعداد تلفات انسانی کاسته می‌شود، بلکه وضعیت خدمات‌رسانی و امدادرسانی نیز در بهترین وضع انجام خواهد گرفت.

درست است که بحران‌های طبیعی به هیچ عنوان قابل پیش‌بینی نیستند، ولی کنترل و مهار بحران در زمان وقوع آن امری محقق‌شدنی است که با تربیت نیروهای متخصص در این زمینه امکان‌پذیر خواهد بود. در حقیقت افرادی که در حوزه مدیریت بحران دارای تخصص‌های لازم هستند، می‌توانند با اعمال مدیریت صحیح بحران که از درک ماهیت بحران نشات گرفته، منابع را در چارچوب اصولی و براساس راهبردهای دقیق تخصیص دهند.

وقوع بحران‌های طبیعی و غیرطبیعی فراوان در دنیا، مراکز دانشگاهی را به سمت ایجاد رشته‌ای با عنوان مدیریت بحران سوق داد؛ رشته‌ای پراهمیت که از سال 1388 در مقطع کارشناسی‌ارشد به مراکز علمی و دانشگاهی کشورمان نیز راه پیدا کرد و با اختصاص کدرشته 1157 و با مواد امتحانی زبان عمومی و تخصصی، تاریخ معاصر ایران و جهان، جامعه‌شناسی عمومی، روانشناسی عمومی، اصول و روش‌های مدیریت و علوم نظامی با ضرایب (2، 2، 2، 1، 2 و 1) به ترتیب دروس به رشته‌های امتحانی مندرج در دفترچه ثبت‌نام آزمون اضافه شد و از همان سال پذیرش دانشجو در این رشته آغاز شد.

یک سال بعد از ارائه رشته مدیریت بحران، دانشگاه‌های مختلف کشور از جمله دانشگاه چابهار، دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه تهران، دانشگاه امام حسین (ع) پذیرش دانشجو در این رشته را در مقطع کارشناسی‌ارشد آغاز کردند، البته دانشگاه‌های دیگر مانند دانشگاه علمی کاربردی (هلال‌احمر) و پژوهشکده سوانح طبیعی نیز اقدام به ارائه این رشته کردند و از همان سال تا به امروز تربیت نیرو در حوزه مدیریت بحران در کشور آغاز شده است.

البته جذب دانشجو در رشته مدیریت تنها به این دانشگاه‌ها محدود نشد؛ چراکه در سال 1393 سیروس شفقی، معاون آموزشی پژوهشگاه شاخص‌پژوه، از اخذ مجوز پذیرش در سه رشته گرایش جدید مرتبط با موضوع مدیریت بحران در مقطع کارشناسی‌ارشد، از سوی دفتر گسترش وزارت علوم، تحقیقات و فناوری خبر داده بود. هرچند که این پژوهشگاه برای اولین بار در کشور نیز اقدام به جذب دانشجو در این رشته و در مقطع دکتری کرده بود، ولی از سال 93 به بعد در رشته گرایش مدیریت بحران نیز در مقطع کارشناسی‌ارشد دانشجویانی را تربیت کرده است.

رشته مدیریت بحران از آن دسته رشته‌هایی است که دانشجویان بعد از فراغت از تحصیل می‌توانند به راحتی مشغول به کار شوند؛ چراکه مراکزی چون هلال‌احمر و ستاد مدیریت بحران به‌عنوان اصلی‌ترین کانون‌های جذب فارغ‌التحصیلان این رشته به شمار می‌روند و با توجه به گستردگی کشور و همچنین وقایع بحران‌های طبیعی در کشورمان نیاز به تربیت و جذب این نیروها نه‌تنها هیچ‌گاه از بین نمی‌رود، بلکه هر سال نیز بیشتر از گذشته احساس می‌شود.

با وجود اینکه فارغ‌التحصیلان رشته مدیریت بحران عملا در میدان‌های بحران‌زده و دارای شرایط خاص به میدان می‌آیند، ولی بیشتر مباحثی که در طول دانشگاه به آنها ارائه می‌شود، مباحث نظری است؛ چراکه دانشجویان این رشته باید 32 واحد را پشت سر بگذارند تا بتوانند مدرک خود را در مقطع کارشناسی‌ارشد این رشته دریافت کنند، از این 32 واحد، 14 واحد آن دروس پایه، 12 واحد دروس تخصصی، 4 واحد پایان‌نامه و 2 واحد سمینار را شامل می‌شود. با همه این تفاصیل وقوع بلاهای طبیعی طی چند سال اخیر در کشورمان از جمله سیل‌های شمال کشور و زلزله اخیر استان کرمانشاه نشان داد که به‌رغم تربیت نیروهای متخصص در حوزه مدیریت بحران، ولی هنوز فارغ‌التحصیلان این رشته آن‌گونه که باید از سوی دستگاه‌های ذی‌ربط مورد توجه قرار نگرفته‌اند و عدم به‌کارگیری آنها در شرایط حساس و بحرانی، باعث طولانی شدن زمان امدادرسانی و خدمات‌رسانی به مردم آسیب‌دیده شده است؛ مساله‌ای که امید است با اهتمام ویژه مسئولان مرتبط، دیگر شاهد تکرار آن نباشیم.