بیلبوردهای متحرک در شهر

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، تبلیغاتی از تن ماهی و مواد شوینده تا آخرین مدل گوشی فلان برند تلفن همراه روی بدنه اتوبوس‌ها اولین تصاویری است که به مدد گستردگی خطوط حمل‌ونقل شهری به محض ورود به شهرهای بزرگ با آنها مواجه می‌شوید و شاید در همین نگاه اول جز جذابیت برانگیزاننده حس دیگری را در بیننده به وجود نیاورد. اما با گذر زمان تکرار این تصاویر و تبلیغات پررنگ و لعاب و البته درگیری‌های روزمره و جبر محیطی جهت مشاهده چندین‌باره آنها در محیط شهری شما را متوجه جنبه‌های دیگری از این سطح وسیع از تبلیغات بر پیکره بزرگ اتوبوس‌های شهری کند و این بار نتوانید به سادگی دفعات اول از کنار آنها بگذرید.

براساس تحقیقات انجام‌شده، تبلیغاتی که روی وسایل حمل‌ونقل عمومی انجام می‌شوند، مجددا تا میزان ۹۷ درصد در ذهن مخاطب یادآوری می‌شود. جالب‌تر اینکه میزان ۹۹ درصد از شرکت‌‌کنندگان در این تحقیق اعلام کرده‌اند که تبلیغات اتوبوسی نسبت به سایر تبلیغات محیطی اثربخشی بیشتری دارد.

 ضوابط موجود برای این نوع تبلیغات

با در نظر گرفتن این پیش‌فرض و وجود این حجم وسیع از تبلیغات اتوبوسی اما نکته‌ای که قابل‌توجه قرار می‌گیرد این است که سازوکار و قوانین خاصی برای انجام چنین سبک تاثیرگذاری از تبلیغات وجود دارد یا خیر و اگر وجود دارد به صورت اخص و قابل‌توجه در تهران به‌عنوان پایتخت کشور و به‌عنوان یک کلانشهر این قوانین تا چه حد مورد توجه بوده و رعایت می‌شود؟

با مطالعه آیین‌نامه ضوابط تبلیغات در ناوگان حمل‌ونقل عمومی کشور (ابلاغی وزارت کشور به شماره 121930/1/3/37 مورخ 11 آبان 89) می‌توان دریافت که تبلیغات درون و بیرون اتوبوس و مینی‌بوس‌های شهری، دارای قواعد مشخصی است.

تبصره ماده 4 درباره تبلیغات در داخل اتوبوس و مینی‌بوس می‌گوید: «انواع تبلیغات مجاز در داخل خودروی اتوبوس و مینی‌بوس به نحوی که در معرض دید راننده نبوده و باعث کاهش دید راننده یا کاهش رفاه مسافرین نشود، مجاز است.» همچنین در تبصره این ماده قانونی آمده است: «هر نوع تبلیغات در داخل اتوبوس‌ها و مینی‌بوس‌ها روی شیشه‌ها (جلو، عقب، طرفین و آینه‌ها) ممنوع است.»

در ماده 5 این آیین‌نامه درخصوص تبلیغات در خارج از اتوبوس و مینی‌بوس هم به این موضوع اشاره شده است که انواع تبلیغات مجاز در بدنه خارجی اتوبوس‌ها و مینی‌بوس‌ها، صرفا روی بدنه‌های طرفین (راست و چپ)، مجاز بوده و روی بدنه‌های جلو و عقب ممنوع است. همچنین تبصره یک ذیل این ماده می‌گوید: «هر نوع تبلیغات در خارج اتوبوس‌ها و مینی‌بوس‌ها بر چراغ‌ها و شیشه‌ها (جلو، عقب، طرفین و آینه‌ها) ممنوع است.»

این‌طور که پیداست، هرگونه تبلیغات روی اتوبوس‌های درون‌شهری که مزاحم مسافران شود، روی شیشه‌های طرفین، جلو و عقب نصب شود، روی چراغ‌ها را بگیرد و باعث کاهش دید مسافران شود، ممنوع است. با یک مشاهده میدانی و قیاس منصفانه بین ضوابط موجود و آنچه بر بدنه اتوبوس‌های درحال حرکت در سطح شهر مشاهده می‌کنیم، مشخص می‌شود که این ضوابط آشکارا در حال نقض هستند و در پایین‌ترین حد ممکن در این راستا حقوق شهروندان رعایت نمی‌شود.

 مشکلات و آسیب‌های تبلیغات برای مسافران

عدم توانایی مسافران در مشاهده فضای بیرونی و پیرامونی اتوبوس‌ها به دلیل پوشیده شدن شیشه‌های آنها به وسیله تبلیغات و عدم توانایی آنها در تشخیص موقعیت مکانی و بازشناسی ایستگاه جهت پیاده شدن از اتوبوس به دلیل وجود همین تبلیغات، آسیب و ضرر رساندن به چشم و مشکل ایجاد کردن در سلامت چشم‌های مسافران به دلیل نوع نامناسب و غیراستاندارد تبلیغاتی که سطح شیشه اتوبوس‌ها را پوشانده است، عدم توانایی مسافران در مشاهده داخل اتوبوس‌ها جهت تشخیص وجود فضای خالی برای سوار شدن یا عدم سوار شدن به اتوبوس، تبلیغات جذاب و برهم زننده تمرکز سایر رانندگان به خاطر وجود این نوع تبلیغات روی بدنه اتوبوس‌های شهری و ایجاد مشکلات ترافیکی و تصادفات رانندگی به دلیل حواس‌پرتی، فضای بی‌روح و سرد و تاریک درون اتوبوس‌ها که باعث کلافگی و القای حس زندانی بودن به مسافران می‌شود و... همگی گوشه‌ای از ایرادات و مشکلاتی است که این نوع از تبلیغات برای شهروندان و مسافران اتوبوس‌ها ایجاد کرده است.

 شورای چهارم با این مدل تبلیغات مخالف بود

ابوالفضل قناعتی، عضو کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر چهارم در گفت‌وگو با «فرهیختگان» ضمن اشاره به این موضوع که شورای چهارم با این شکل از تبلیغات اتوبوسی موافقت نکرده بود، گفت: «شورای شهر چهارم با توجه به اینکه بخشی از هزینه‌های اتوبوسرانی و سایر بخش‌های درگیر باید از محل خودشان تامین می‌شد، تصمیم گرفت مجوز محدودی در جهت ایجاد تبلیغات روی بدنه اتوبوس‌ها را به شهرداری بدهد اما متاسفانه در مرحله اجرا هیچ یک از خواسته‌های شورا در نظر گرفته نشد و تمام بدنه و شیشه اتوبوس را پر از تبلیغات کردند.»

قناعتی در ارتباط با این موضوع که شورا در برابر این نوع تبلیغات بارها واکنش نشان داد، خاطرنشان کرد: «به دلیل اینکه فضای داخلی اتوبوس برای مسافران غیرقابل تحمل و تاریک بود و اینکه برخی اتوبوس‌ها هم سیستم سرمایشی مناسبی ندارند و باید پنجره‌ها باز شود، شکایات زیادی را دریافت کردیم و به همین جهت بارها کتبا و شفاها به شهرداری و البته سازمان اتوبوسرانی تذکر دادیم اما متاسفانه تا به حال توجهی نشده است.»

 سازمان زیباسازی پاسخگو نیست

«فرهیختگان» به‌رغم تلاش‌های بسیار جهت ارتباط با هادی صادقی، معاون تبلیغات سازمان زیباسازی شهر تهران متاسفانه موفق نشد و با بی‌توجهی و عدم پاسخگویی این سازمان مواجه شد. گفتنی است که هادی صادقی تیرماه امسال طی مصاحبه‌ای با یکی از خبرگزاری‌ها نیز در پاسخگویی به سوالی در ارتباط با همین تبلیغات اتوبوسی عصبانی شده و به دفاع از آن پرداخته است و این‌گونه گفته که این نوع تبلیغات طبیعی است و در خارج از کشور نیز وجود دارد و کسانی که اعتراض می‌کنند «پیمانکاران رقیب» هستند نه مردم و از پیگیری رسانه‌ای این موضوع به‌شدت انتقاد کرد! البته باید گفت که بر فرض وجود این نوع تبلیغات در سایر کشورها قطعا ملزم به تقلید کورکورانه از آنها نیستیم و قوانین و شرایط کشور ما متفاوت از سایر کشورهاست.»

با این توضیحات و واقعیت موجود در جامعه شرایط فعلی تبلیغات مورد تایید شهروندان نبوده و فضای فراهم‌شده برای مسافران فراهم‌کننده راحتی و رفاه آنها نبوده و نیست. این موضوع البته برای مسافرانی که هر روزه از اتوبوس‌های شهری جهت عبور و مرور استفاده می‌کنند، زجرآور‌تر از سایرین است. انتظار می‌رود مدیران شهری با در نظر داشتن خیر عمومی و مصالح مردم با توجه به آیین‌نامه‌های موجود در جهت پایان دادن به این نوع تبلیغات سیاستگذاری کنند.

 

 

* نویسنده : ابوالقاسم رحمانی روزنامه‌نگار