امروز روز جهانی آلزایمر استدر بسیار از کشورهای دنیا نهادهای مرتبط با سالمندان خدمات مختلفی را به این قشر از جامعه ارائه میدهند. اما متاسفانه در کشور ما، این نهادها به درستی رشد نکردهاند، این در حالی است که تمام امکانات باید برای خدمترسانی به سالمندان آماده باشد.
مرا به یاد داشته باش
غلامرضا حاجتی، روانپزشک و رئیس هیاتمدیره انجمن آلزایمر ایران، آمار تخمین زده شده مبتلایان به بیماری آلزایمر را در ایران بین 600 تا 700 هزار نفر اعلام کرد. این در حالی است که بخش اعظم مبتلایان به آلزایمر در کشور پنهان هستند. به گفته او، «هدف کلان انجمن آلزایمر اطلاعرسانی در کشور و آگاه کردن خانوادهها و مراقبان است تا بتوانیم زنگ خطر درباره بیماری آلزایمر را به صدا درآوریم. پیشبینی میشود طی 20 سال آینده با چالشی جدی در حوزه آلزایمر مواجه شویم.» او معتقد است که هیچ درمان قطعیای برای بیماری آلزایمر وجود ندارد. اما یکسری درمانها چون ایمنیدرمانی و واکسنها در دنیا تحت مطالعه و آزمایش هستند که در مرحله سه و چهار دارویی قرار دارند. درواقع، همه سیاستها در راستای تشخیص زودهنگام پیش میروند.» معصومه صالحی، بنیانگذار انجمن آلزایمر معتقد است که در کشورهای کمدرآمد و بادرآمد متوسط، از هر 10 نفر، یک نفر مبتلا به دمانس و آلزایمر شناسایی میشود. در این میان، تشخیص زودهنگام، فرصت مناسبی را برای فرد مبتلا و مراقب او ایجاد میکند تا در زمان باقیمانده بتوان کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشید. او در این باره گفته است: «از جمله برنامههایی که قرار است در سپتامبر- که به ماه اطلاعرسانی درباره بیماری آلزایمر معروف است- به آن پرداخته شود غربالگری در زمینه شناسایی بیماران مبتلا به آلزایمر در کشور است که از سوی سازمان بهزیستی کشور انجام میشود. همچنین آموزش متخصصان و کارشناسان پزشکی و پیراپزشکی نیز در دستور کار قرار دارد.»
سالمندان را دریابیم
مریم نوروزیان، متخصص مغز و اعصاب، نماینده دانشگاه علوم پزشکی تهران، موسس اولین کلینیک حافظه در ایران درباره اهمیت توجه به بیماری آلزایمر گفت: «جمعیت جهان در حال پیر شدن است. این مساله از سویی میتواند نشانه بهتر شدن وضعیت دنیا از نظر سلامت باشد. در بسیار از کشورهای دنیا نهادهای مرتبط با سالمندان خدمات مختلفی را به این قشر از جامعه ارائه میدهند. اما متاسفانه در کشور ما، این نهادها به درستی رشد نکردهاند، این در حالی است که تمام امکانات باید برای خدمترسانی به سالمندان آماده باشد.» او با انتقاد به چنین مشکلی در کشور به این نکته اشاره کرد که ما سیستم کمکرسانی به سالمندان را نداریم که فرد درمواقع اضطراری بتواند درخواست کمک کند. این قبیل نهادها در داخل کشور یا به درستی رشد نکردهاند یا رشد ناکافی داشتهاند.»
نوروزیان با اشاره به اینکه بیشترین متولدین را افراد متولد شده بین سالهای 60 تا 63 تشکیل میدهند، گفت: «حدود 30 سال بعد که این افراد به میانسالی میرسند، کشور با بحران سالمندی روبهرو میشود. سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده است که در سال 2040، جمعیت پیرها در ایران از کودکان بالاتر میرود. از آنجا که افراد سالمند معمولا علاوهبر آلزایمر، با مشکلاتی چون آب مروارید، زمین خوردن و آسیبهای ناشی از آن، افسردگی، فشار خون بالا، دیابت و... دست و پنجه نرم میکنند، باید از امروز برای آیندهای نهچندان دور برنامهریزیهای لازم صورت گیرد.» به گفته او، «از 65 سال به بالا، هرگونه اختلال حافظه را باید جدی گرفت و هر چه سریعتر به پزشک مراجعه کرد. با رفتن به موقع به پزشک راحتتر میتوان وضعیت بیمار را تحت کنترل قرار داد.»
این متخصص مغز و اعصاب در ادامه موضوع اهمیت به سالمندان اظهار داشت: «طب سالمندی در دنیا تنها تخصصی است که تمام بیماریهای سالمندان را تحتپوشش قرار میدهد. این طب حدود 60 سال پیش در انگلیس و بعد از آن در آمریکا راهاندازی شد. اما در ایران پنج سال پیش آغاز به کار کرده است و در اول راه قرار دارد. بنابراین با توجه به جمعیت 81 میلیونی ایران در سال 2016، تنها 9 نفر متخصص طب سالمند داریم.»
مهمترین علل مرگومیر در ایران
نوروزیان به بیان علل اصلی مرگ و میر در ایران اشاره کرد و گفت: «در ایران به ترتیب سکتههای قلبی، سکتههای مغزی، تصادفات جادهای، فشار خون بالا، آلزایمر و دیابت جزء 6 عامل اصلی مرگومیر هستند. پنجمین عامل مرگ در ایران در سال 2016 آلزایمر بوده است. اما مساله قابلتامل این است که چهار عامل نخست مرگومیر همگی از عوامل بروز آلزایمر به شمار میروند. به عبارتی، کسی که این چهار عامل خطرساز را داشته و جان خود را از دست نداده باشد، در معرض خطر ابتلا به آلزایمر است. عامل ششم هم با عنوان دیابت از عوامل ابتلا به آلزایمر محسوب میشود. علاوهبر این، چاقی، مصرف سیگار و افسردگی جزء علل بیماری آلزایمر هستند؛ یعنی بسیاری از علل این بیماری، در بیماریهای شایع دیگر است. علل اکتسابی و غیرژنتیک مانند بیماریهای عروق قلب، فشار خون، دیابت، مصرف سیگار، بیسوادی، چاقی، کاهش فعالیتهای فیزیکی و افسردگی، کاهش تعاملات اجتماعی و افزایش چربی خون از علتهای بروز آلزایمر محسوب میشوند.»
پیشگیری از آلزایمر از کودکی
نوروزیان به مطالعات ارائه شده سال 2017 اشاره کرد و بیان داشت: «طبق این مطالعات، تا 30 درصد میتوان احتمال آلزایمر را کاهش داد. بیشترین تاثیر در کودکی است که هشت درصد خطر آلزایمر را کاهش میدهد. بنابراین هر چه میتوانید یاد بگیرید. درواقع باید پیشگیری از بروز آلزایمر را از کودکی شروع کنیم. هر چیزی را که میتوانید یاد بگیرید. در این میان، یادگیری زبان دوم یا سوم از اهمیت بالایی برخوردار است؛ بهطوری که افرادی که دو تا سه زبان یاد میگیرند، سه تا چهار بار کمتر به آلزایمر مبتلا میشوند. این یادگیری تا آخر عمر به افراد کمک میکند. هر گونه یادگیری مانند بافتنی، خیاطی، باغبانی و پرورش گل هم جزء این موارد هستند. بهعنوان مثال، همیشه از یک مسیر برای رسیدن به محل کار استفاده نکنید. افسردگی و اضطرابها را درمان کنید. مراقب تغذیه خود باشید؛ بهطوری که مصرف فستفودها و غذاهای چرب و ناسالم تهدید برای سلامتی شما هستند.
چاقی از آنجا که دیابت و فشار خون و بیماریهای دیگر را به دنبال دارد، بیشتر حائز اهمیت است. داشتن فعالیت بدنی و حتی انجام کارهای خانه و بالا و پایین رفتن از پلهها و کاهش مصرف کالری دریافتی میتواند در کاهش خطر ابتلا به آلزایمر نقش داشته باشند. کاهش شنوایی یکی از خطراتی است که احتمال آلزایمر را افزایش میدهد؛ زیرا یکی از ورودیهای مغز کم میشود. تا جایی که میتوانید روابط اجتماعی خود را تقویت کنید و فعالیت مغزی داشته باشید. نوشتن روی کاغذ به کار با صفحههای لمسی گوشیهای هوشمند اولویت دارد.» او به پیشگیری از بروز آلزایمر در سالمندان اشاره کرد که ابتدا باید بیماریهای آنها را از قبیل فشار خون، قند و بیماری کلیه بررسی و افسردگی آنها را درمان کرد. همچنین آنها را به معاشرتهای خوب با دوستان و اطرافیان و حضور در اجتماع تشویق کرد.»
تا سال 2050، دمانس 3 برابر میشود
زهرا نوعپرست، مدیرکل دفتر توانبخشی روزانه و توانبخشی سازمان بهزیستی کشور با اشاره به وضعیت فعلی بیماران مبتلا به آلزایمر در کشور عنوان کرد: «از سالهای 90 تا 95، شمار سالمندان از 8.2 به 9.3 درصد سالمند افزایش یافته است. کارشناسان تخمین زدهاند که در انتهای نیمه اول قرن 21 یعنی در سال 2050، دمانس سه برابر زمان فعلی افزایش مییابد. ما در حال حاضر، 7.5 میلیون مبتلا به آلزایمر در کشور داریم. در صورتی که برنامهریزیهای لازم صورت نگیرد، جامعه در آیندهای نهچندان دور متحمل بار اقتصادی و اجتماعی بالایی خواهد شد.»
به گفته او «پیرترین استانهای کشور شامل گیلان، تهران، اصفهان، سمنان و مازندران و در این میان، هرمزگان و سیستان و بلوچستان جوانترین استانها هستند.» شعار روز جهانی آلزایمر امسال، «مرا به یاد داشته باش» تعیین شده است. این شعار با هدف ترغیب افراد به توجه و علامتهای هشداردهنده انتخاب شده تا آنهایی را که در سراسر جهان مبتلا به این بیماری هستند، به خاطر داشته باشند.
* نویسنده : ندا فراهانی خبرنگار گروه دانشگاه
مطالب پیشنهادی
