تغییر ریل سیاست خارجی

به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، «شما برای اینکه بتوانید یک سیاست خارجی موفق داشته باشید ناگزیر هستید که با همه‌ دنیا ارتباط داشته باشید.» این جمله‌ای بود که محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان روز گذشته در مصاحبه با پایگاه اطلاع‌رسانی دولت بیان کرد. جمله‌ای که شاید راهبرد اصلی وزارت امور خارجه در چهار سال گذشته و البته در چهار سال آینده بر این مبنا استوار باشد.

دولت یازدهم در حالی کار خود را در سال 92 آغاز کرد که روابط ایران با کشورهای اروپایی در وضعیت مناسبی قرار نداشت. موضوع هسته‌ای ایران به شورای امنیت رفته بود و روند تنش‌زدایی روابط طرفین جای خود را به افزایش تهدید داده بود. در این میان حسن روحانی با شعار روابط حسنه با غرب پا به عرصه انتخابات گذاشت و البته با توجه به فشارهایی که به مردم در طول سال‌های گذشته وارد شده بود، این رویکرد وی با اقبال نسبی مردم روبه‌رو شد و توانست به‌عنوان یازدهمین رئیس‌جمهور ایران وارد پاستور شود.

در عرصه سیاست خارجی نیز روحانی شخصی را به میدان آورد که سال‌های زیادی از عمر خود را در نیویورک به‌عنوان نماینده ایران در سازمان ملل متحد گذرانده است و آشنایی کاملی با سیاست‌های ایالات متحده دارد. محمدجواد ظریف که از زمان مذاکرات قطعنامه 598 در کنار علی‌اکبر ولایتی شناخته شده بود و بعدها نیز در فرآیند پذیرش پروتکل الحاقی توسط ایران در دهه 80 در کنار حسن روحانی دیده می‌شد، اینک در مقام مرد اول دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران شناخته می‌شد. ظریف تحصیلات خود را از سال 56 در دانشگاه ایالتی سانفرانسیکو در رشته روابط بین‌الملل شروع کرد و تا سال 67 با اخذ دکتری مطالعات بین‌المللی (روابط و حقوق بین‌الملل) از دانشگاه دنور آمریکا ادامه داد.

سیاست خارجی در دولت یازدهم همان‌گونه که پیش‌بینی می‌شد به سمت اروپا و آمریکا گرایش بیشتری داشت. برخی منتقدان دولت روحانی را به فراموشی همسایگان و کشورهای آفریقا و آمریکای لاتین متهم می‌کنند. ظریف اما نظر دیگری دارد؛ او در مصاحبه خود اظهار کرد: «در دولت یازدهم بیشترین رفت‌وآمدهایمان با همسایگان و کشورهای آسیایی بود و در واقع یک روابط خارجی متوازن داشتیم. شاید علت ایجاد این تصور که در دولت یازدهم تمرکزش روی اروپا و آمریکا بود، این است که در دوره‌های قبل تنها رفت‌وآمد ایران با کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتین و در حد بسیار کمی با کشورهای منطقه‌ای و آسیایی بود و تقریبا هیچ رفت‌وآمدی با کشورهای اروپایی نداشتیم و در دولت یازدهم که این ارتباطات فراگیر شده، برای برخی تصورات اشتباه ایجاد شده است.»

وی در ادامه این مصاحبه افزود: «اگر به مراسم تحلیف ریاست‌جمهوری نگاه کنید می‌بینید که تعداد شرکت‌کنندگان از دو گروه تقریبا برابر است. بله، در سال 92 تقریبا ما هیچ‌نماینده‌ای از اروپا نداشتیم. این بار تعداد نمایندگانی که از اروپا داشتیم معادل تعداد نمایندگانی بود که از آسیا داشتیم. بعضی از دوستان ما این آمار را نگاه می‌کنند و آنچه بیشتر برایشان جلب‌ توجه می‌کند حضور قابل توجه اروپایی‌هاست و فراموش می‌کنند که آن حضور آسیایی‌ها و آفریقایی‌ها تداوم پیداکرده، حتی من معتقدم که تقویت هم شده است.»

ظریف با اشاره به جهانی شدن سیاست، گفت: «ارتباطات و تحولات هم جهانی است. شما برای اینکه بتوانید یک سیاست خارجی موفق داشته باشید ناگزیرید با همه‌ دنیا ارتباط برقرار کنید. به نفع کشور است که با همه‌ دنیا ارتباط داشته باشد؛ البته باید  مبانی مشخصی بر این ارتباط حاکم باشد. مقام معظم رهبری در سخنان‌شان در مراسم تنفیذ فرمودند که تعامل گسترده با جهان؛ با همه‌ جهان. در جلسه‌ای که با هیات دولت در محضر ایشان بودیم تاکید فرمودند که نباید به یک منطقه محدود شود. دقیقا این سیاستی است که ما دنبال کردیم و همین سیاست را ادامه خواهیم داد. تعامل گسترده با همه‌ دنیا موردنظر ماست و ان‌شاءا... با توجه به اینکه برجام توانسته موانع این تعامل را هم تا حد زیادی رفع کند، امیدواریم که چهار سال آینده، چهار سال گسترش روابط همه‌جانبه‌ ایران با بقیه‌ جهان باشد.»

آنچه در چهار سال آینده از دولت شاهد خواهیم بود، افزایش روابط با کشورهای اروپایی و آمریکایی است که البته اگر با دادن امتیازهای زیاد همراه نباشد و منافع ملی را تامین کند، مفید ارزیابی می‌شود؛ اما چنانچه برقراری روابط با این کشورها منجر به سلطه هر چند جزئی بر تمامیت کشور شود، قطعا مخالف مصلحت نظام خواهد بود و نارضایتی عموم مردم را به همراه خواهد داشت.

برجام تجربه خوبی است برای ارزیابی این موضوع که روابط با غرب منافع کشور را به همراه خواهد داشت یا اینکه بدبینی نسبت به غرب را افزایش می‌دهد.