فرگاه افشار، خبرنگار گروه جامعه: دوربین گوشی روی پایه ثابت است تا لایو اینستاگرام با بالاترین کیفیت پخش شود. در کادر تصویر، مردی میانسال روی زمین افتاده و بدنش با حرکاتی تشنجگونه و غیرارادی به هم میپیچد. موسیقی مرموزی با فرکانسهای خاص و ترکیب شده با صداهای طبیعت در پسزمینه در حال پخش است. فردی که خود را «استادِ درمانگر» مینامد، دستهایش را با فاصلهای چند سانتیمتری از سر بیمار در هوا میچرخاند، تکه سنگی آبیرنگ را روی پیشانی او میگذارد و با دستوری قاطع میگوید: «انسداد باز شد؛ تاریکیها را رها کن!» ناگهان سر بیمار به عقب میجهد! هزاران نفر بهصورت زنده در حال تماشای این صحنه و ارسال کامنتهای حیرتزده هستند. برای کسی که از بیرون نگاه میکند، این صحنه ترکیبی از یک معجزه و جنگیری مدرن است، اما برای بیماری که چند ده میلیون تومان بابت این «پکیج درمانی» پرداخت کرده، لابد این آخرین امید برای رهایی از یک بیماری لاعلاج است.
پروژه «فرا دانشگاهی» و پکیجهای نجومی
در سالهای اخیر تعداد زیادی صفحه فعال در اینستاگرام و ایکس و همچنین چندین کانال در تلگرام ادعاهای مشترکی را مطرح میکنند. از وعده درمان امراض روحی و جسمی بهوسیله پاکسازی چاکراها تا آموزش انرژیدرمانی در چند جلسه. در این میان فعالیت مجموعههایی تحت عنوان «انرژیدرمانی به سبک ریکی» قابلتوجه است. بر اساس بررسیهای صورت گرفته توسط خبرنگار «فرهیختگان»، این مجموعه تنها به ویزیت بیماران اکتفا نمیکند، بلکه مدل اقتصادی خود را بر پایه فروش یک سیستم درآمدزایی بنا کرده است. آنها پکیجهای آموزشی خود را با قیمتهای گزافی در حدود 17 میلیون تومان به فروش میرسانند. وعده اصلی این پکیجها، آموزش تکنیکهای «خود هیپنوتیزمی و دگر - هیپنوتیزمی» به خریداران است. به این معنا که این مؤسسات ادعا دارند هر فردی با پرداخت این مبلغ و گذراندن چند ساعت دوره آنلاین، نهتنها قادر به حل مشکلات روانی خود و دیگران خواهد بود، بلکه میتواند با هیپنوتیزمکردن دیگران، کسبوکار درمانی مستقلی راه بیندازد.
بعد از مواجهه با این فعالیتها پرسشی که برای مشاهدهکنندگان مطرح میشود، این است که چنین آموزشهایی با چه مجوزی، بر اساس کدام پروتکل علمی و از سوی کدام نهاد ارائه میشود؟
خبرنگار «فرهیختگان» در تماسی پوششی و با معرفی خود بهعنوان یک متقاضی، از پشتیبان یکی از این مجموعهها درباره مبنای علمی دورهها پرسوجو کرد. نتیجه این پیگیری، مواجهه با کلیدواژهای مبهم و عجیب بود؛ آنها فعالیت خود را «علم فرا دانشگاهی» مینامند. فروشندگان این پکیجها مدعیاند که مباحث مطرحشده در چهارچوبهای محدود دانشگاههای کلاسیک نمیگنجد و ریشه در دانشهای متافیزیک و نوعی حکمت عملی قابلانتقال دارد. استفاده از پیشوند «فرا» در کنار کلمه دانشگاه، در واقع یک سپر دفاعی برای فرار از پاسخگویی و فرافکنی درباره ماجراست. این جریان با الصاق برچسب «فرا دانشگاهی» به فعالیتهای خود، نظامپزشکی، اصول تحقیقوتوسعه و مراجع علمی را دور میزند و منتقدان را به عدم درک ابعاد بالاتر هستی که در سطح جهان نیز موردتأییدند متهم میکند.
پایه علمی انرژیدرمانی چیست؟
یکی از مهمترین چالشها در مواجهه با درمانگران غیررسمی، مسئله پاسخگویی و تضمین روند درمان است. وقتی بیماری برای درمان افسردگی حاد یا دردهای مزمن به این افراد مراجعه کرده و مبالغ هنگفتی پرداخت میکند، چه حقوقی دارد؟
در جریان دستیابی به پاسخ این پرسش، خبرنگار «فرهیختگان» طی تماس با چندین مدعی انرژیدرمانی و هیپنوتیزم، درخواست تضمین کتبی یا شرط بازگشت وجه در صورت عدم اثربخشی مطرح کرد. پاسخ یکی از چهرههای شناختهشده این حوزه، استفاده صریح از یک مغالطه منطقی برای فرار از تعهد بود. این فرد با فرافکنی اظهار داشت: «مگر پروفسور سمیعی وقتی میخواهد مغز یک بیمار را جراحی کند، به او تضمین صددرصد کتبی میدهد که درمان میشود؟ درمان یک پروسه است و تضمین در آن معنا ندارد.»
این فرد با پنهانشدن پشت نام بزرگان علم، عملاً سعی کرد سطح کار خود را برابر با پیچیدهترین جراحیهای پزشکی جا بزند. هدف از این مقایسه عجیب تنها یک چیز بود: اینکه در صورت نتیجهنگرفتن بیمار، هیچ وظیفهای برای پاسخگویی نداشته باشد و از زیر بار تعهد شانه خالی کند.
برای کالبدشکافی دقیقتر این ادعاها و سنجش آنها با ترازوی علم پزشکی، «فرهیختگان» به سراغ مراجع علمی رفته است. یکی از اعضای انجمن هیپنوتیزم ایران در گفتوگو با «فرهیختگان» اعتقاد دارد پشت پرده این ادعاهایی که با عنوان «فرا دانشگاهی»، به مراجع ارائه میشود نه یک نیروی ماورایی، بلکه یک مکانیزم کاملاً شناختهشده روانشناختی به نام «تلقین» نهفته است.
متن کامل این گزارش را در روزنامه فرهیختگان بخوانید.