مصطفی زمانیان، جامعهشناس معتقد است نظام حکمرانی ایران برای حفظ قدرت نرم که همان بدنه مردمیاش است باید به یکسری مؤلفهها توجه کند که از جمله آن باور به درستکاری حاکمیت، برقراری عدالت، خیرخواهی، گشودگی در مشی حکومت است. در ادامه مشروح گفتوگو با این استاد دانشگاه را از نظر میگذرانید.
ایجاد احساس درستکاری حاکمیت
زمانیان به این موضوع اشاره کرد که سرمایه اجتماعی یکی از مؤلفههای اساسی است که هر جامعه چه در شرایط تهدید چه اصلاح به آن نیاز دارد و برای تقویت این بدنه مردمی، گفت: «یک بعد از قدرت نرم، مسئله مهمی، تحتعنوان اعتماد و سرمایه اجتماعی است که طبیعتاً در هر فضا و نظام حکمرانی چه در مقطع اصلاحات و چه تهدیدها، جامعه بهشدت به آن محتاج است. برایناساس باید به چند مؤلفه اساسی درخصوص حفظ قدرت مردمی توجه کرد؛ موضوع اول مسئله درستکاری حاکمیت است. یکی از مؤلفههایی که روی مسئله اعتماد اثر میگذارد، مسئله اعتقاد به درستکاری حاکمیت در ذهن مردم است. به این معنی که مردم چقدر حاکمیت را درستکار میدانند. این یکی از مؤلفههای مهمی است که در سالهای اخیر کمتر به شکل جدی اندازهگیری شده و مؤثر بر درستکاری و مصادیق شناسایی شده است، یکی از موضوعات مهمی است که باید به آن پرداخت.»
مؤلفههای دیگر برای تقویت سرمایه اجتماعی، مسئله عدالت و خیرخواهی بود که زمانیان به آن اشاره کرد و توضیح داد: «موضوع دوم عدالت است. آیا مردم، حاکمیت، نظام اداری کشور را به عدالت میشناسند یا نه. یکی از مؤلفههای مؤثر بر سرمایه اجتماعی مفهوم عدالت است که طبیعتاً باید روی مصادیق عدالت، چه در حوزه کردار، رفتار و چه در حوزه عملکرد دولت، مصداقهایی را مشخص کرد.» مؤلفه دیگر، مسئله خیرخواهی است. تصور مردم این است که حاکمیت خیرخواه آنهاست یا اینکه حاکمیت، هر کاری برای منافع شخصی خودش، انجام میدهد این مؤلفه بهشدت بر موضوعی به نام سرمایه اجتماعی و اعتماد اثر میگذارد. متأسفانه در ارزیابیهای گذشته این گزاره دیده شده که مردم، حاکمیت را خیرخواه خودشان نمیدانند. موضوع دیگر این است که حاکمیت چقدر در برخورد با مردم و کسب نظرات آنها، گشادهرو برخورد میکند و چقدر برای پذیرش انتقاد آمادگی دارد. گشودگی یکی از مؤلفههای مهم در سرمایه اجتماعی است. نهایتاً نظام حکمرانی برای تقویت قدرت نرم که همان سرمایه اجتماعی و اعتماد است، نیازمند توجه به این مؤلفههاست و آسیبشناسی و توجه به راهبردهای مؤثر در آن است.