دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران که در سال ۱۳۶۵ در محله پاسداران افتتاح شد، از آن زمان مسیر طولانی و پرفراز و نشیبی را پیموده است. روزهایی که ساختمان کوچک و محدود آن، میزبان 40 دانشجوی دندانپزشکی بود، کمتر کسی تصور میکرد این مرکز روزی به یکی از برترین دانشکدههای دندانپزشکی کشور تبدیل شود. اما این دانشکده امروز، با بیش از ۱۲0۰ دانشجو در مقاطع عمومی و تخصصی، تجهیزات پیشرفته، فناوریهای دیجیتال و پژوهشکده اختصاصی مواد دندانپزشکی، نه تنها توانسته جایگاه علمی خود را تثبیت کند، بلکه به عنوان بهترین دانشکده دندانپزشکی کشور شناخته میشود. هرچند این دانشکده با چالشهایی هم روبهرو است؛ تعداد بالای دانشجویان نسبت به ظرفیت موجود و محدودیت منابع مالی، مدیریت بهرهوری و حفظ استانداردهای آموزشی را به آزمونی مستمر تبدیل کرده است. با این حال، شهریهای که حدود ۵۰ درصد کمتر از هزینه واقعی آموزش است، انتشار بیش از 100 مقاله علمی سالانه و دو مجله تخصصی فارسی و انگلیسی نمایهشده در اسکوپوس نشان میدهد دانشکده با تلاش مستمر، جایگاه خود را حفظ کرده و مسیر پیشرفت خود را ادامه میدهد. مشروح گفتوگوی «فرهیختگان» با افشین حراجی، رئیس دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران را در ادامه از نظر میگذرانید.
حراجی در ابتدای سخنان خود گفت: «اولویت اصلی ما در سال جاری با توجه به شرایط موجود، حفظ کیفیت آموزش و ارتقای بهرهوری دانشکده است. تمرکز بر این دو موضوع، برای ما کافی و حیاتی است و تمام تلاشمان این است که استانداردهای آموزشی و درمانی را در بالاترین سطح ممکن حفظ کنیم.» حراجی افزود: «ما در سال جاری برنامهای برای راهاندازی رشته جدید نداریم، زیرا دانشکده در حال حاضر تمام زنجیرههای دندانپزشکی را پوشش میدهد و جزء چند دانشکده برتر کشور در این حوزه هستیم. با توجه به شرایط اقتصادی و دلاری، وضعیت دانشجویان و همچنین آموزش مجازی، حفظ کیفیت بالای آموزش و خدمات درمانی همچنان اولویت ماست.» او درباره جزئیات بالابردن بهرهوری توضیح داد: «منظور از ارتقای بهرهوری این است که بتوانیم با شرایط موجود و حداقل هزینه، بالاترین کیفیت آموزشی و درمانی را ارائه کنیم. این به معنای حفظ کامل استانداردهای آموزشی، درمانی و تحصیلی دانشکده است و هدف ما جلوگیری از هرگونه مشکل در فرایند آموزشی یا فارغالتحصیلی دانشجویان است.»
دانشکدۀ دندانپزشکی دانشگاه آزاد تهران؛ پیشرو در فناوری
رئیس دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران، در ادامه وضعیت تجهیزات و فناوریهای دانشکده را تشریح کرد و گفت: «در حال حاضر دانشکده دندانپزشکی دانشگاه آزاد در بالاترین سطح استانداردهای کشوری قرار دارد و هیچ کمبودی از نظر تجهیزات، امکانات و تکنولوژیهای روز وجود ندارد. ما پیشرفتهترین تکنولوژیها، انواع سیستمهای دیجیتال و تا حدودی هوش مصنوعی را راهاندازی کردهایم و این سیستمها در حال بهرهبرداری هستند.»
او افزود: «از نظر نرمافزار و اپلیکیشن نیز دانشجویان و استادان دانشکده درحالتوسعه برنامههایی هستند که بتوانند از فناوریهای نوین در حوزه دندانپزشکی استفاده کنند. دندانپزشکی شامل دو بخش اصلی است؛ تشخیصی و درمانی. در بخش تشخیصی، بهویژه در رادیولوژی، بیماریها و اورژانسها، میتوان از هوش مصنوعی بهره برد؛ اما در بخش درمان هنوز هیچ جای دنیا به مرحلهای نرسیده که رباتها بتوانند درمان کامل انجام دهند.» حراجی ادامه داد: «تاکنون دانشجویان و استادان موفق به تولید نرمافزارهای کاربردی شدهاند که حتی در جشنواره شهید مطهری نیز شرکت کردهاند. این نشان میدهد رشته هوش مصنوعی در دندانپزشکی هرچند نوپاست، روند پیشرفت خوبی دارد و ما تلاش میکنیم همپای سایر مراکز علمی کشور پیش برویم.»
دولت برای حمایت از دندانپزشکی فکری کند
رئیس دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران، در ادامه مهمترین چالشهای پیش روی دانشکده را نیز تشریح کرد و گفت: «بزرگترین مشکل رشته دندانپزشکی در شرایط فعلی، هزینههای بالای دندانپزشکی است. با توجه به شرایط دلاری، تأمین تجهیزات دولتی و آزادسازی قیمتها واقعاً سخت شده است. بیش از ۹۰ درصد تجهیزات و امکانات ما وارداتی است و امیدواریم دولت برای حمایت از دندانپزشکی فکری کند و این مشکل حل شود.» حراجی افزود: «چالش عمده دیگر ما، تعداد بالای دانشجویان است. متأسفانه بسیاری از دانشکدههای دندانپزشکی با تعداد زیادی دانشجو مواجهند و این موضوع با ظرفیت موجود هماهنگ نیست. با امکانات محدود مواجهیم و این امکانات به تعداد دانشجویان نیست. واقعیت این است که ما از نظر تجهیزات و فناوریهای روز هیچ کمبودی نداریم؛ اما ظرفیت پذیرش ما محدود است و این موضوع یک چالش بزرگ برای حفظ کیفیت آموزشی است و امیدوارم این چالش در سالهای آینده حل شود.» او ادامه داد: «تمرکز ما بر این است که با منابع موجود، کیفیت آموزش و خدمات درمانی را حفظ کرده و تاحدامکان ظرفیت موجود را بهینه کنیم.» رئیس دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران تأکید کرد: «هدف ما این است که شرایط موجود را اصلاح کنیم و اجازه ندهیم تعداد بالای دانشجویان یا محدودیت ظرفیت، تأثیری منفی بر کیفیت آموزشی دانشکده داشته باشد.»
بیشترین تعداد قبولی دندانپزشکی را در کشور داریم
او گفت: «در حال حاضر بیش از یک هزار و200 دانشجوی دندانپزشکی در این دانشکده مشغول به تحصیلند که تقریباً برابر ظرفیت چهار یا پنج دانشکده دندانپزشکی دولتی است و ما بیشترین تعداد قبولی رشته دندانپزشکی را در کشور داریم.» حراجی افزود: «حدود ۴۱۰ یونیت فعال در دانشکده دندانپزشکی فعال است. همچنین در دو مقطع تخصصی یعنی دندانپزشکی عمومی و تمام مقاطع دندانپزشکی تخصصی دانشجو پذیرش میکنیم. در ۹ رشته تخصصی نیز رزیدنت و دستیار داریم و حدود ۹۰ تا ۹۲ نفر دستیار تخصصی در هر رشته تخصصی مشغول فعالیتند.»
او با اشاره به امکانات آموزشی گفت: «تمام تجهیزات لازم برای آموزش از جمله بخشهای رادیولوژی، اتاق عمل، درمانهای ایمپلنت و پژوهشکده مجهز در دانشکده موجود است.» رئیس دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران درباره فعالیتهای پژوهشی افزود: «ما دارای دو مجله برتر دندانپزشکی در کشور هستیم؛ مجله فارسی با عنوان مجله تحقیق در علوم دندانپزشکی است که رتبه یک کشوری را دارد و یک مجله انگلیسی که در اسکوپوس نمایه شده است.» او در پاسخ به این سؤال که چرا رشته جدیدی اضافه نمیشود، توضیح داد: «در شورای گسترش و در کریکولمهای رشتههای مختلف دندانپزشکی در ایران، در مجموع ۱۰ رشته تخصصی دندانپزشکی وجود دارد که ۲ رشته آن در مقطع PhD هستند و رشتههای دندانپزشکی عمومی نیز به طور کامل ارائه میشوند. ما نمیتوانیم خارج از مصوبه وزارت بهداشت اقدام کنیم و رشته جدیدی ایجاد کنیم. به همین دلیل تمرکز ما بر حفظ کیفیت و بهرهوری رشتههای موجود است.»
سرانۀ دانشکدههای دندانپزشکی دولتی 3 برابر دانشگاه آزاد
او در پاسخ به پرسشی درباره گلایه دانشجویان به میزان شهریه دندانپزشکی توضیح داد: «اگر کمکهای سازمان مرکزی و دانشگاه علوم پزشکی به دانشکده دندانپزشکی نبود، دانشکده دندانپزشکی نمیتوانست با شرایط کنونی فعالیت کند. شهریهای که دانشجویان پرداخت میکنند، تقریباً ۵۰ درصد کمتر از هزینه واقعی آموزش است و مابقی هزینهها توسط سازمان مرکزی و دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران تأمین میشود. به همین دلیل، رشته دندانپزشکی در دانشگاه آزاد از سوبسید قابلتوجهی از سوی سازمان مرکزی و دانشگاه علوم پزشکی بهرهمند است و شهریه آن در مقایسه با دانشکدههای دولتی بهمراتب پایینتر است. در دانشکدههای دولتی دندانپزشکی، شهریه بهصورت سرانه مصوب از سوی سازمان برنامهوبودجه تعیین میشود و دانشگاهها از طریق این سرانه بودجه دریافت میکنند. این مبلغ تقریباً سه برابر سرانه دندانپزشکی دانشگاه آزاد است.» رئیس دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران درباره وضعیت پژوهش و تولید علم دانشکده گفت: «در زمینه پژوهش، فعالیتهای ویژهای که بتوان بهعنوان نوآوری منحصربهفرد معرفی کرد نداریم؛ اما همکاران و استادان هیئتعلمی ما سالانه حدود ۸۰ تا ۱۱۰ مقاله علمی در ژورنالهای مختلف منتشر میکنند. با وجود شرایط سیاسی و تحریمها، کیفیت چاپ و نمایهبندی این مقالات وضعیت قابلقبولی دارد و جایگاه دانشکده در پژوهش حفظ شده است.» او تصریح کرد: «ما یک پژوهشکده مواد دندانپزشکی داریم که در آن به همکاران و دانشجویان کمک میکنیم تا در کارهای پژوهشی فعالیت کنند. بااینحال، پژوهش در دانشکده صرفاً مکمل آموزش است و هدف اصلی ما همچنان آموزش، درمان و پیشگیری از مشکلات دندانپزشکی است؛ بنابراین در بازه زمانی کوتاه یکساله، برنامه ویژهای مانند گسترش رشتهها، افتتاح بخشهای جدید یا پروژه نوآورانه خاصی در دست نداریم.» حراجی افزود: «تمرکز ما همواره بر تکمیل ابزارها، بهرهگیری از تکنولوژیهای موجود و ارتقای کیفیت آموزش است. ما هر روز تلاش میکنیم که امکانات و تجهیزات آموزشی و درمانی دانشکده را بهروز نگه داریم.» او در پاسخ به پرسش درباره چشمانداز یک سال آینده دانشکده گفت: «بر اساس ارزیابیهای اعتباربخشی، رتبهبندیها و نمراتی که از سوی وزارتخانه اعلام میشود، میتوانم با اطمینان بگویم که دانشکده دندانپزشکی دانشگاه آزاد جزو ۵ دانشکده برتر کشور است. دانشکده دندانپزشکی دانشگاه آزاد سرآمد علمی در ایران است و توانسته جایگاه خود را در میان دانشکدههای برتر کشور تثبیت کند. در شرایط کنونی کشور، تمرکز ما بر حفظ این جایگاه است، نه راهاندازی سازوکارهای جدید. این امر مانند یک ورزشکار است که در میان سه ورزشکار برتر قرار دارد؛ حفظ جایگاه در صدر، کاری بسیار دشوار است.» رئیس دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی تهران افزود: «از نظر امکانات، تجهیزات و هیئتعلمی هیچ کمبودی نداریم. استادان تماموقت، رزیدنتها، دستیاران آموزشی و دانشجویان همه در جایگاه مناسب خود فعالیت میکنند. تنها نکتهای که چالش ایجاد میکند، عدم همخوانی کامل ظرفیت دانشگاه با تعداد دانشجویان است؛ بهعبارتدیگر، ظرفیت و حجم دانشجو با هم کاملاً همخوان نیست.»