فرهیختگان: حسن تشکری، رئیس مرکز خدمات آزمایشگاهی و تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی استان قم، درباره مأموریت و چشمانداز آزمایشگاه مولکولی حلال دانشگاه نیز به «فرهیختگان» گفت: «چشمانداز ما ارزیابی انطباق آزمایشگاهی محصولات حلال است و تمرکز اصلی بر سه حوزه حلیت در بخشهای مولکولی و شیمی، اصالت و کشف تقلبات و ایمنی و سلامت محصولات است. مأموریت ما تلاش برای ایجاد آزمونهای تشخیص محصول حلال و تدوین استانداردهای ملی در این زمینه است تا آزمایشگاه بتواند مرجعی علمی و معتبر در کشور باشد.»
رئیس مرکز خدمات آزمایشگاهی و تحقیقاتی دانشگاه آزاد استان قم درباره جایگاه این آزمایشگاه در شبکه آزمایشگاهی کشور گفت: «این آزمایشگاه با دارابودن تجهیزات پیشرفته و تیم متخصص توانسته است مجوز استاندارد ISO 17025 را اخذ کند و بهعنوان آزمایشگاه همکار استاندارد آماده خدمترسانی باشد. علاوه بر این، آزمایشگاه عضو توانمند شبکه آزمایشگاهی کشور است و بهطورکلی در دانشگاهها آزمایشگاه مولکولی دارای استاندارد ISO 17025 انگشتشمار است.»
تشکری درباره محصولات پرتقاضا برای آزمایش حلال گفت: «ژلاتین و فراوردههای حاوی ژلاتین بیشترین درخواستها را دارند، زیرا نیاز به بررسی منشأ و انطباق حلال آنها بسیار بالا است.» او درباره برنامههای آینده آزمایشگاه حلال دانشگاه آزاد قم گفت: «برنامه ما توسعه شبکه آزمایشگاههای حلال در دانشگاه آزاد اسلامی، مشارکت در تدوین استاندارد ملی حلال و همچنین اخذ استاندارد بینالمللیCQC-UKAS است.» او درباره روشهای تشخیص منشأ ژلاتین (گاوی، خوکی، ماهی) گفت: «ما از روشهای مولکولی استفاده میکنیم. سطح حساسیت و اختصاصیات این روشها نسبت به سایر روشها بسیار بالاست و فرایند تشخیص سریع و ایمن انجام میشود. یکی از مزیتهای تشخیص مولکولی نسبت به روشهای دیگر، دقت بالاتر و توانایی شناسایی حتی با حضور مقدار بسیار کمی از ژنوم نمونه است.»
رئیس مرکز خدمات آزمایشگاهی و تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی استان قم درباره دقت و اعتبار روشهای مولکولی مانند PCR در تشخیص ژلاتین گفت: «امروزه روش PCR بهعنوان روشی دقیق و حساس کاربردهای گستردهای در تشخیص ردهبندی موجودات، مهندسی ژنتیک، بیماریها و حتی باستانشناسی دارد. حد تشخیص منشأ ژلاتین بهگونهای است که با حضور حداقلی DNA در حد نانوگرم از گونه منشأ، قابلانجام است.»
تشکری درباره امکان تشخیص منشأ ژلاتین در محصولات فراوریشده و حرارتدیده گفت: «بله، ساختار ژنوم بهگونهای است که در طی فرایند تولید ژلاتین به طور کامل از بین نمیرود و با حضور مقدار کمی ژنوم در نمونه قابلردیابی است. طراحی پرایمرهای اختصاصی و روش آزمون در دقت تشخیص تأثیر مستقیم دارد و ما با رعایت این نکات، نتایج قابلاعتمادی به دست میآوریم.»
او درباره بیشترین درخواستهای آزمایش ژلاتین برای صنایع مختلف گفت: «صنایع غذایی بیشترین تقاضا را دارند. در حال حاضر، ژلاتین تولیدی در ایران بهصورت حلال و از منشأ گاو است، اما ازآنجاکه بخش عمده ژلاتین مصرفی کشور وارداتی است، لازم است محصولات حاوی ژلاتین وارداتی نیز مورد سنجش قرار گیرند. باتوجهبه اخذ مجوز مرکز تحقیقات حلال و امنیت غذایی، دانشگاه آزاد قم به طور اختصاصی در زمینه استاندارد حلال فعالیت میکند.» او افزود: «همچنین در تدوین استاندارد ملی ژلاتین نیز مشارکت داریم تا محصولات حلال با دقت و اعتبار علمی سنجیده شوند.»
تشکری درباره اهمیت صنعت حلال گفت: «باتوجهبه رشد روزافزون جمعیت مسلمان در سراسر دنیا، تقاضا برای محصولات حلال بهشدت در حال افزایش است. بازار حلال یکی از بازارهای روبهرشد جهان است و فرصتهای بسیاری را برای سرمایهگذاران، تولیدکنندگان و توزیعکنندگان فراهم میکند.» او افزود: «هدف ما از ایجاد این آزمایشگاه حلال، کمک به واردکنندگان و تولیدکنندگان است تا محصولات خود را با اطمینان بیشتری تولید و به بازار عرضه کنند. این آزمایشگاه قادر است محصولات ژلاتین را بر اساس استانداردهای حلال بررسی و گواهی کند.»
تشکری درباره استاندارد حلال توضیح داد: «استاندارد حلال یا استاندارد غذایی حلال، مجموعهای از قوانین و مقررات برای تولید و فراوری مواد غذایی حلال است و شامل مراحل تولید مواد با منشأ حیوانی، گیاهی یا شیمیایی مطابق با قوانین شرعی اسلام میشود. این استاندارد مواد اولیه، افزودنیها، مواد کمکی، اجزا، روشهای فراوری، شرایط بهرهبرداری و بستهبندی را پوشش میدهد. برای مثال، مواد اولیه، افزودنیها و مواد کمکی باید حلال باشند، روشهای فراوری باید با قوانین شرعی سازگار باشند، شرایط بهرهبرداری و تولید باید حلال باشد و حتی مواد بستهبندی نیز باید مطابق با استاندارد حلال باشند.»
رئیس مرکز خدمات آزمایشگاهی و تحقیقاتی دانشگاه آزاد استان قم ادامه داد: «استانداردهای حلال فقط به محصولات غذایی محدود نمیشوند، بلکه شامل محصولات آرایشی، بهداشتی و دارویی نیز میشوند. در کل، هر محصولی که برای مصرف مسلمانان تولید میشود باید با این استانداردها مطابقت داشته باشد.» او افزود: «نزدیک به دو میلیارد مسلمان در حدود ۲۰۰ کشور جهان زندگی میکنند؛ در بعضی کشورها اکثریت هستند و در برخی دیگر به شکل اقلیت. بنابراین رعایت استانداردهای حلال، هم برای بازار داخلی و هم برای صادرات محصولات به جوامع مسلمان، اهمیت حیاتی دارد.»
تشکری درباره اهمیت استاندارد حلال گفت: «واژه «حلال» برای مسلمانان مقدس و مورداحترام است و نوع زندگی آنها را شکل میدهد. از چند دهه قبل، برند حلال در اقتصاد بینالملل جایگاه ویژهای پیدا کرده و امروز به سایر حوزههای کالا و خدمات نیز ورود کرده است.» او افزود: «تجارت غذای حلال سالانه حدود دو هزار میلیارد دلار ارزشگذاری شده و کشورهای مختلف حتی غیراسلامی تلاش میکنند سهمی از این بازار گسترده داشته باشند. بنگاههای کوچک، متوسط و بزرگ میتوانند با بهرهگیری از این مزیت، سهمی در بازار جهانی پیدا کنند.»
رئیس مرکز خدمات آزمایشگاهی و تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی استان قم درباره استاندارد حلال توضیح داد: «استاندارد غذای حلال سازمان همکاریهای اسلامی در اکتبر ۲۰۱۰ به امضای وزرای عضو رسید و اکنون ملاک ارزیابی محصولات حلال است. این استاندارد معیاری جهانی برای کیفیت غذای سالم و بهداشتی است و توسعه مبادلات محصولات و صنایع غذایی را در بین کشورهای اسلامی و غیراسلامی تسهیل میکند.» او افزود: «رعایت استانداردهای حلال بهویژه برای واردات محصولات به کشورهای اسلامی و مصرف جوامع مسلمان در کشورهای غیراسلامی ضروری است. در این مسیر، تدوین دستورالعملها و آییننامههای شفاف و اختصاصی توسط حکومتها اهمیت دارد.»
تشکری درباره اهداف اجرای استانداردهای حلال گفت: «با اجرای این استانداردها، تولید غذای حلال افزایش مییابد و اعتماد مصرفکننده مسلمان به محصولات بیشتر میشود. همچنین، الزامات اقتصادی و بازرگانی توسعه پیدا کرده و بازارهای اسلامی گسترش مییابند و چهارچوب قانونی و آییننامهای برای گواهیها و محصولات حلال برقرار میشود.» او افزود: «غذا مهمترین عامل تعامل و ارتباط بین گروههای مختلف قومی، اجتماعی و مذهبی است و همه انسانها به غذایی که مصرف میکنند اهمیت میدهند. مسلمانان میخواهند از حلال بودن غذای خود مطمئن باشند و همین موضوع باعث اهمیت استاندارد حلال در سطح جهانی شده است.»
رئیس مرکز خدمات آزمایشگاهی و تحقیقاتی دانشگاه آزاد استان قم درباره افزودنیهای غذایی گفت: «افزودنیها یکی از موضوعات مهم هستند. محصولات سبزیجات حلال هستند مگر آنکه با افزودنیهای حرام آلوده شده باشند. افزودنیهای معمولی مثل ژلاتین، امولسیفایرها، آنزیمها، الکل، چربی و پروتئین حیوانی باید بررسی شوند تا محصولات بهعنوان حلال تأیید شوند.» او افزود: «ژلاتین یکی از متداولترین افزودنیهاست. اگر از حیوانات کشتار شده به روش حلال تهیه شود، حلال است. اگر از حیواناتی با روش غیرحلال یا از حیوانات حرام گرفته شده باشد، مصرف آن مورد تردید یا حرام است. از نظر FDA نیازی به درج منشأ ژلاتین روی برچسب محصول نیست و بنابراین بررسی آزمایشگاهی اهمیت ویژهای دارد.»
رئیس مرکز خدمات آزمایشگاهی و تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی استان قم درباره هدف آزمایشگاه حلال گفت: «هدف ما ایجاد یک آزمایشگاه معتبر است که بتواند به واردکنندگان و تولیدکنندگان کمک کند محصولات خود را با اطمینان بیشتری تولید و به بازار عرضه کنند و همزمان محصولات را بر اساس استانداردهای حلال بررسی و گواهی کند.»