طبق گزارشهای رسانهای چنین به نظر میرسد که رئیسجمهور آمریکا بالاخره به نقطه صفر بازگشت. طبق تحلیل ها، رفتار عملی ایران در مقابل تهدیدات و شاخ و شانهکشیدنهای دونالد ترامپ، ایالات متحده را به این نتیجه رساند که برای مواجهه با ایران، گزینه دیگری جز دیپلماسی ندارد. اگر چه در تهران منطق برای مذاکره وجود دارد اما با توجه به رفتار طرف مقابل، نمی توان چیزی را جدی گرفت. با این حال اگر بتوان به این خبرها و اظهارنظرها توجه کرد، این توانایی در میدان بود که چاقوی دیپلماسی را تیز کرد.
روز گذشته رسانهها خبر دادند که قرار است در روزهای آتی مذاکرات میان ایران و آمریکا در سطح عراقچی و ویتکاف آغاز شود؛ مذاکراتی که در رسانهها، جدیتر از فضای حقیقی است. اگر این مذاکرات احتمالی جدی باشد، شروع مذاکرات در این موقعیت زمانی چند پیام روشن برای فضای داخلی ایران و در سطح بینالمللی دارد. در فضای داخلی بار دیگر این گزاره را در افکار عمومی اثبات میکند که نظام حکمرانی از هر گزینه در دسترسی برای جلوگیری از ماجراجویی طرف غربی استفاده میکند تا آخرین گزینه «تقابل» باشد. در سطح بینالمللی هم این تصویر را ثبت میکند که جنگ، اگرچه یکی از گزینههای روی میز ایران در قبال تهدید است اما اولین گزینه نیست و ایران استفاده از ابزار دیپلماسی برای جلوگیری از شروع جنگ را ترجیح میدهد. با این حال دستگاه دیپلماسی میبایست ضمن تعریف چهارچوب مشخص برای مذاکرات، فضای رسانهای ایران را نیز در جریان جزئیات این تصمیمات قرار دهد.
هفتۀ آینده؛ موعد مذاکرات ایران و آمریکا در ترکیه
در وهله اول باید به این نکته توجه کرد که مذاکرات میان ایران و آمریکا چند خطقرمز اصلی دارد. بهرسمیتشناختن حق غنیسازی ایران، اصل اولیه در مذاکرات است که وزیر خارجه نیز در گفتوگو با سیانان به آن اشاره کرد. درعینحال ایران طرف مقابل را توجیه کرده است که مذاکرات تنها در موضوع هستهای باقی میماند و به حوزههای دیگر مثل توانمندی نظامی ایران تعمیم پیدا نمیکند. در مقابل امتیازاتی که ایران خواهد داد از جمله در حوزه غنیسازی باید در امتیازات طرف مقابل نیز مشهود باشد که از جمله اساسیترین آنها رفع تحریم است؛ به این معنی که ایران محدودکردن غنیسازی را در ازای رفع تحریم بپذیرد.
تصمیمی دربارۀ مستقیم بودن مذاکرات گرفته نشده است
در خصوص آنکه مذاکرات با چه چهارچوب مشخص و دستور کاری آغاز خواهد داشت، هنوز اطلاعات دقیقی از جانب مقامات رسمی منتشر نشده است. یک منبع آگاه که نخواست نامش فاش شود در گفتوگو با «فرهیختگان» در مورد زمان و مکان مذاکره میان ایران و آمریکا گفت: «قرار است هفته آینده گفتوگوهایی در ترکیه میان طرف ایرانی و آمریکایی برگزار شود؛ اما در خصوص اینکه مذاکرات مستقیم باشد یا خیر هنوز تصمیمی گرفته نشده است.»
این منبع آگاه تأکید کرد که آمریکاییها خواهان مذاکره مستقیم با ایرانند، وی افزود: «البته ترامپ مستقیماً به اردوغان تأکید کرده که به دنبال مذاکرات مستقیم است. گزینههای مختلف و امتیازات مختلف در مقابل بهرسمیتشناختن حق غنیسازی ایران مطرح است که به نظر میرسد آمریکاییها در این مورد کمی عقب بنشینند و حق غنیسازی را به رسمیت بشناسند.»انگیزه اصلی ترامپ گفتوگوی مستقیم برای گرفتن امتیازاتی است؛ موضوعی که این منبع به آن اشاره کرد و گفت: «باید به این گزاره توجه داشت که اولویت اول ترامپ گفتوگوی مستقیم با ایران است که در این گفتوگو بدهبستانهایی انجام دهد که بتواند مثل روسیه و چین در ایران هم حضور داشته باشد. بااینحال ممکن است توافقی در ترکیه امضا شود؛ اما فشارها از روی ایران برداشته نمیشود. آمریکاییها مستقیماً به اردوغان اعلام کردند که به دنبال گفتوگو با آقای پزشکیان بودند؛ اما چنین فضایی در داخل وجود ندارد. بااینحال طرف ایرانی با این فرض پیش رفته و این نکته را به ترکها و روسها منتقل کرده که گفتوگوها میان آقای ویتکاف، لاریجانی و کوشنر آغاز شود و در صورت پیشرفت گفتوگوی مستقیم هم اتفاق خواهد افتاد.»
اصل اساسی در این موقعیت آن است که فعلاً آمریکا مذاکره را به جنگ ترجیح داده است. این منبع آگاه در این مورد گفت: «باید به این نکته توجه داشت که قرار بر این است که گفتوگوهایی آغاز شود و جنگی شروع نشود. طرف آمریکایی هم به دنبال توافق است و در آستانه انتخابات سنا نمیخواهد بنزین به 4 دلار برسد. بنابراین دنبال جنگ نیست. باید منتظر ماند تا نتایج مذاکرات مشخص شود.»
مطالب مرتبط در این زمینه را در روزنامه فرهیختگان بخوانید:
بهشتیپور: بانک ذخیره اورانیوم منطقهای؛ یکی از دستور کارهای مذاکره
غلامزاده: اگر امتیاز ملموسی نگیریم، بازی برده را واگذار کردیم