دکتر بیژن رنجبر، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در هفتمین نشست سراسری مسئولان دفاتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد ضمن عرض تشکر و خوشامدگویی به مهمانان گفت: «این روزها، کشور در شرایط خطیری قرار دارد و با مسائل متفاوتی روبهرو است. توطئههایی که در این مدت در کشور اتفاق افتاد، همگی توطئههای آمریکایی و صهیونیستی بوده است.»
وی ادامه داد: «در واقع این توطئهها، جنایتهایی است که آمریکا علیه جمهوری اسلامی انجام داده است. حضرتآقا در این باره فرمودهاند قصد آمریکا این است که ایران را از بین ببرد و در واقع محور تمام فعالیتهای آمریکا ازبینبردن ایران است. اتفاقاتی که پنجشنبه ۱۸ دیماه در ایران صورت گرفت یک عملیات وسیع تروریستی بود. روز پنجشنبه در واقع روز سیزدهم جنگ 12 روزه بود.»
دکتر رنجبر ادامه داد: «الحمدلله بسیار از لیدرهای این عناصر خبیث دستگیر شدند و اطلاعات بسیاری از آنها استخراج شد. انشاءالله ریاست محترم قوه قضائیه به آنها رسیدگی خواهد کرد.»
راهبران فرهنگی دانشگاه نباید به تولید مصوبه و قواعد اکتفا کنند
دکتر رنجبر با بیان اینکه در دانشگاه علاوه بر تعلیم وظیفه بسیار مهمتری بر عهده ماست که آن تربیت و پرورش نسل جوان است، اظهار داشت: «ما به عنصر کلیدی به نام فرهنگ که ذهنیت - شاکله اجتماعی - فضای تحرک و کنش انسانها را تعیین میکند، نیازمندیم. طبیعتاً راهبران فرهنگی در دانشگاه که نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری و معاونت فرهنگی هستند، نباید فقط به تولید مصوبه و قواعد اکتفا کنند، زیرا ناتوان میشوند؛ اما اگر تنظیمکننده نسبت انرژی، معنویت و ساختار معرفتی دانشگاه باشند، به قلب عقلانی تمدن بدل میشوند. راهبران فرهنگی پیش از آنکه بخشنامه صادر کنند، باید بدانند وظیفه آنها تصرف در جانهاست نه تصرف در زمانها.»
وی در رابطه با عصر بحران حضور اظهار کرد: «امروزه ما در عصر بحران حضور قرار داریم، جایی که دانشجو در کلاس حضور دارد؛ اما جانش در جای دیگری پرسه میزند و ممکن است اصلاً به صحبتهای کلاس گوش نکند، لذا ضرورت حضور و فعالیت مؤثر بخشهای فرهنگی کاملاً احساس میشود.»
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تأکید کرد: «امروزه مسئله «تنهایی» نهتنها مسئله مهم در سیاستگذاری و تأسیس وزارتخانه «تنهایی» در برخی کشورها که چالش اساسی در روانشناسی مدرن است. اریک فروم، نویسنده «کتاب گریز از آزادی» از تنهایی سخنهای بسیار گفته است و میگوید جوان امروز از ترس تنهایی به سمت شبکههای اجتماعی رفته است. ریشه این مشکل چیست؟ امام سجاد(ع) میفرمایند: داروی درد نزد خداوند متعال است.»
وی افزود: «نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری و معاونت فرهنگی باید جوانها را با استراتژی و مکانیسمی به سمت خود جذب کنند نه اینکه دفع کنند.»
دکتر رنجبر ادامه داد: «بین تنهایی و خلوت بایستی تمایز قائل شد. وظیفه راهبران فرهنگی این است که تنهایی وحشتزای فرد را به خلوت لذتبخش معنوی تبدیل کنند. اگر هر فردی لذت خلوت باخدا را بچشد، دیگر اسیر فضای مجازی نمیشود. این به معنای مصونیتسازی بهجای محدودسازی تلقی میشود.»
دانشجوی امروزی در محاصره بحران معنا قرار گرفته است
دکتر رنجبر با اشاره به ویژگیهای عصر امروز بیان کرد: «امروزه در برههای از تاریخ ایستادهایم که عصر حیرت نامیده میشود. دانشجوی امروزی در محاصره بحران معنا قرار گرفته است. طبق نظریه ویکتور فرانکل در کتاب «انسان در جستوجوی معنا» وقتی انسان معنایی برای زیستن پیدا نکند، این خلأ را با لذتهای زودگذر یا پرخاشگری جایگزین میکند. ممکن است این معنا در خانواده، مدارس و دانشگاه برای فرد تعریف نشده باشد. طبق تعبیر زیگمونت باومن، ما در جامعه با افرادی روبهرو هستیم که در مدرنیته مایع زندگی میکنند؛ جایی که ارزشها، روابط و اعتقادات ناپایدار است. وظیفه ما انسانها صرفاً انتقال اطلاعات نیست، بلکه ایجاد ثبات در طوفان است. باید از مدیریت رویدادمحور به سمت راهبری انسانمحور حرکت کنیم.»
وی با بیان اینکه باید به دانشجو اثبات کنیم که دینداری و فرهنگ اصیل، نیاز او به قدرت درونی و لذت پایدار را تأمین میکند، تأکید کرد: «بهجای تحمیل ارزشها باید به بازآفرینی ارزشها توجه کنیم. دین را نه یک تکلیف، بلکه باید بهمثابه تکنیکی عالی برای زیستن ارائه دهیم. این همان روشی است که علامه طباطبایی در تفسیر المیزان با عنوان پیونددادن دین به نیازهای واقعی زندگی مطرح میکند.»
دکتر رنجبر با اشاره به دادههای مرکز افکارسنجی ایسکانیوز با جامعه آماری ۱۵۰۰ دانشجو، افزود: «بخش قابلتوجهی از دانشجویان ما، ساعات مطالعه غیردرسی کمی دارند؛ اما در مقابل مصرف رسانهای (فضای مجازی) آنها بیش از ۵ ساعت در روز است. الگوهای محبوب دانشجویان دیگر چهرههای کلاسیک نیستند، اینفلوئنسرها و سلبریتیهای مجازی جایگاه ویژهای پیدا کردهاند.»
دانشگاه پناهگاه سؤالات و خانۀ رؤیاهای جوانان باشد
وی با اشاره به مهاجرت دانشجویان بیان کرد: «مهاجرت نخبگان حکم نشت انرژی از یک رآکتور بزرگ را دارد. وقتی بیش از نیمی از دانشجویان به مهاجرت فکر میکنند و عامل اصلی آن را اقتصاد و آینده شغلی میدانند، وظیفه ما در دانشگاه سنگینتر میشود. ایجاد امید و مهارتافزایی برای اشتغال یک کار بزرگ فرهنگی است.»
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه توضیح داد: «بر اساس گزارشهای موجود دانشجویان به اردوهای دانشجویی علاقه دارند؛ اما با شمایل جدید. اگر محیط دانشگاه را برای شادی مؤمنانه و تخلیه انرژی باز نگذاریم، جوان امروزی این انرژی را در دخانیات یا روابط خارج از عرف تخلیه خواهد کرد. دانشجوی ما صادق، کمی نگران اما فطرتپذیر است. دانشجو از ما درکشدن و راهحل برای آینده میخواهد؛ باید دانشگاه به پناهگاهی برای سؤالات و خانهای برای رؤیاهای این جوانان تبدیل شود.» دکتر رنجبر در خصوص آنتروپی اجتماعی اظهار کرد: «امروزه بحران افزایش آنتروپی شناختی در نسل جوان مشاهده میشود. در سیستمهای بیولوژیک مغز تلاش میکند با صرف انرژی محیط را پیشبینیپذیر کند تا آنتروپی را به حداقل برساند.»
وی با بیان اینکه دانشگاه یک سیستم باز است، ادامه داد: «آمارها نشان میدهد دانشجو وقت خود را بیش از ۵ ساعت در فضای مجازی میگذراند، این بدان معناست که تراز تبادل اطلاعاتی ما با دانشجو ناتراز شده است. اگر ورودی سیستم فرهنگی ما با نیاز سلولهای این پیکره دانشجویان همخوانی نداشته باشد، سیستم به سمت آنتروپی میل میکند. ما باید ذرات فرهنگی باکیفیت تزریق کنیم تا این سیستم از فروپاشی ساختاری حفظ شود.» دکتر رنجبر افزود: «دانشجویان بین ارزشهای سنتی و مدرن معلقند. از منظر ترمودینامیک این حالت گذاری ناپایدار است. وجود باورهای متضاد در ساختار ذهنی واحد آنتروپی را بهشدت بالا میبرد. دانشجو نمیتواند بین آنچه هست و آنچه باید باشد سد پتانسیل ایجاد کند و دچار فرسودگی شناختی میشود.»
کار فرهنگی دانشگاه انرژی جوانی را به علم نافع تبدیل میکند
دکتر رنجبر در ادامه با توجه به اینکه علم نافع تنها شکلی از دانش است که میتواند در کالبد جامعه کار انجام دهد، گفت: «خودآگاهی دانشجویان همان مکانیسم تنظیمگر داخلی است که اجازه نمیدهد متغیرهای بیرونی و فشارهای روانی، شخصیت آن را دفرمه کند.»
وی افزود: «تمدن نوین اسلامی عالیترین سطح از نظم ساختاری است که در آن تمامی اجزا (دانشجویان، استادان و علم) در همافزایی کامل برای رسیدن به یک هدف متعالی همسو شدهاند. کار فرهنگی در دانشگاه نباید صرفاً کنش گرمایی باشد، بلکه باید بهمثابه یک رآکتور، انرژی سیال جوانی را طی فرایندی دقیق به علم نافع تبدیل کند؛ علمی که در پیوند با عمل به خودآگاهی منجر شود. این خودآگاهی مانع از تلاشی هویت ملی در برابر آنتروپی فرهنگی بیگانه میشود.»
رئیس دانشگاه آزاد خاطرنشان کرد: «در دانشگاه هاروارد مدلی به نام Developmental Mentoring اجرا میشود. آنها معتقدند کار فرهنگی وظیفه یک معاونت نیست، بلکه وظیفه شبکه استادان است. طبق نظریه هفتبردار آرتور چایکرینگ دانشگاه باید روی توسعه یکپارچگی کار کند، یعنی دانشجو باید بین آنچه در دانشکده الهیات میشنود و آنچه در سلفسرویس یا دانشکده فنی میبیند، هماهنگی داشته باشد.»
دکتر رنجبر گفت: «هرگونه تناقض در رفتار سازمانی، اثر صدها ساعت کار فرهنگی را خنثی میکند. دانشجویان بیش از آنکه به دهان ما نگاه کنند، به نحوه مواجهه ما با بحرانها نگاه میکنند.»
وی با اشاره به بیانات مقام معظم رهبری افزود: «رهبر معظم انقلاب در تبیین کرسیهای آزاداندیشی روی عقلانیت نقاد دست میگذارند. ایشان میفرمایند باید ذهنها را قانع کرد، نه اینکه فقط دهانها را بست. همچنین در نگاه امام خمینی(ره) دانشگاه باید محل تربیت انسان باشد.»
دکتر رنجبر با تأکید بر اینکه مرجع ما در کار فرهنگی باید جمله «عالم محضر خداست» باشد، بیان کرد: «اگر مدیر فرهنگی بتواند این حضور را در فضای کالبدی دانشگاه جاری سازد، تربیت غیرمستقیم اتفاق افتاده است. تربیت غیرمستقیم طبق نظریه ژان پیاژه، پایدارترین نوع یادگیری است.»
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به نظریه شهید مطهری بیان کرد: «ایشان معتقد است کار تربیتی آبیاری است، نه تزریق، یعنی بذر دینداری در نهاد دانشجو است، ما فقط باید موانع را برداریم.»
دانشگاه در منظومه فکری انقلاب محل عروج است
وی تصریح کرد: «در جهان معاصر، دانشگاهها دیگر تنها مکان تولید علموفناوری نیستند. آنچه بیش از هر چیز به آن نیاز داریم، معنا، انسجام و جهتگیری بلندمدت است. از منظر علمی، میتوان گفت دانشگاههای امروز با بحرانی مواجهند که میتوان آن را آنتروپی شناختی و نهادی نامید. در منظومه فکری انقلاب اسلامی نیز دانشگاه صرفاً مکانی برای کسب دانش نیست، بلکه «محل عروج» است.»
دکتر رنجبر با اشاره به فرمایشات مقام معظم رهبری افزود: «رهبر معظم انقلاب بر سه واژه کلیدی تأکید دارند؛ طهارت جان به معنای نزدیککردن دلها به خداوند، عقلانیت نقاد بدین معناست که دین بدون عقلانیت منجر به تحجر و عقلانیت بدون دین منجر به استعمار میشود. همچنین امید صادق به معنای بزرگترین جهاد امروز که امیدآفرینی است.»
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در خصوص منظومه فکری رهبر معظم انقلاب ادامه داد: «منظومه فکری رهبر معظم انقلاب، یک کل منسجم است که از روانشناسی رشد تا جامعهشناسی سیاسی را دربر میگیرد. ایشان دانشگاه را نه یک آموزشگاه، بلکه «قوه عاقله» و«پیشران تمدنسازی» میدانند.»
دکتر رنجبر افزود: «در نگاه رهبری، تربیت تکبعدی محکوم به شکست است. ایشان سه ضلع را برای تربیت دانشجو ترسیم میکنند؛ ضلع اول قدرت علمی، ضلع دوم عمق ایمانی و معنوی، ضلع سوم اعتمادبهنفس ملی و سیاسی. یکی از عمیقترین لایههای فکری ایشان، برپایی «کرسیهای آزاداندیشی» است. ایشان درباره لزوم تربیت اقناعی بهجای تحکمی صراحتاً میفرمایند: بنشینید بحث کنید، دعوا هم بکنید، اما در محیط دانشگاه و با منطق.»
مدیر فرهنگی تراز کسی است که «تضارب آرا» را مدیریت کند
دکتر رنجبر اضافه کرد: «مدیر فرهنگی تراز انقلاب کسی نیست که محیط را سوتوکور نگه دارد، بلکه کسی است که «تضارب آرا» را مدیریت کند تا از دل آن «حقیقت دینی» استخراج شود. تربیت در محیطی که پرسش نباشد، تربیت گلخانهای و آسیبپذیر است.»
وی با اشاره به بیانات مقام معظم رهبری گفت: «رهبری بر فهم زبان نسل جدید تأکید دارند. ایشان معتقدند معارف عمیق دینی مانند توحید و عدل باید با زبان امروزی پرنشاط و غیرتکراری ارائه شود. ایشان دانشگاه را محیطی پرنشاط میخواهند. کار فرهنگی دینی که به افسردگی یا دوری دانشجویان منجر شود، موردتأیید ایشان نیست. نشاط معنوی کلیدواژه اصلی است.»
رئیس دانشگاه آزاد با اشاره به این موضوع که رهبری مدیریت فرهنگی را یک جهاد صبورانه میدانند نه یک پروژه کوتاهمدت، تصریح کرد: «رهبر معظم انقلاب اسلامی میفرمایند: شعور معنوی و وجدان اخلاقی در جامعه هر چه بیشتر رشد کند، برکات بیشتری به بار میآورد، این محتاج جهاد و تلاش است و با دستور و حکم حکومتی به دست نمیآید.»
دانشگاه باید نقطه اتکای کشور در حوادث باشد
وی خاطرنشان کرد: «دانشگاه باید نقطه اتکای کشور در حوادث باشد. دانشگاه باید محیط تدین باشد؛ اما تدین با فکر، با منطق، با استدلال. مدیران فرهنگی باید بدانند جوان، بذر آماده رویش است، اگر ما آبیاری نکنیم، دیگران با سموم خود آنها را خشک خواهند کرد.»
پیشنهاد 5 گام راهبردی در فعالیتهای فرهنگی
دکتر رنجبر با پیشنهاد ۵ گام راهبردی بیان کرد: «گام اول، جوانان از همسالان خود بیشتر اثر میپذیرند. راهبرد ما باید کادرسازی از خود دانشجویان باشد. تشکلها نباید ویترین باشند، باید موتور محرک باشند. گام دوم، بهجای همایش، میز حلمسئله راه بیندازید تا دانشجو بتواند با مبانی دینی، مشکلات اجتماعی را تحلیل کند. این به معنی دین کارآمد است.»
وی افزود: «گام سوم، باید در لایه تکنولوژی حضور داشته باشیم و محتوای خرد با رفرنسهای عمیق دینی تولید کنیم. گام چهارم، پروژههای بزرگ فرهنگی مانند اردوهای جهادی تخصصی را تعریف کنیم که دانشجو در آن به چالش کشیده شود و رشد کند و گام آخر، اولین کار فرهنگی در هر واحد دانشگاه آزاد، برخورد عادلانه و محترمانه با دانشجو در بخش آموزش و مالی است که زیربنای اعتماد تلقی میشود.»
رئیس دانشگاه آزاد با بیان اینکه انسان، موجودی معناخواه است، ادامه داد: «در دانشگاه آزاد اسلامی، نباید فقط کلاس برگزار کرد، بلکه ما در حال مهندسی آینده تمدن هستیم. هر دانشجویی که با لبخند رضایت و ایمان تقویت شده از این دانشگاه خارج شود، یک سنگر فتح شده برای انقلاب است.»
دانشگاه را به «معراج اندیشه» تبدیل کنیم
دکتر رنجبر اظهار کرد: «اگر امروز در دانشگاه آزاد «بذر بیداری» نکاریم، فردا «طوفان بیگانگی» درو خواهیم کرد. وظیفه ما این است با تأسی به سیره رهبر حکیممان، دانشگاه را به «معراج اندیشه» تبدیل کنیم؛ جایی که در آن، علم نافع با عمل صالح و ایمان خالص درهم میآمیزند.»
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با تأکید بر اینکه ما معماران روح نسل آینده هستیم، ادامه داد: «اگر امروز نتوانیم با زبان محبت، عقلانیت و تکنولوژی با دانشجو صحبت کنیم، در دادگاه تاریخ مسئولیم. کار فرهنگی دینی نه شغلی اداری، بلکه جهاد تبیین است. دانشگاه نباید بهمثابه اداره، بلکه باید بهمثابه معبد علم و تربیت باشد.»
وی افزود: «نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها و معاونت فرهنگی به تأسی از امامین انقلاب- که فقط رهبران یک مقطع تاریخی نبودند و نیستند، بلکه طراحان مسیر کم آنتروپی برای آینده انسانند؛ مسیری که هنوز در جهان بیمعنا، بدیلی جدی ندارد- میتوانند برنامههای هدفمند تمدنی برای دانشگاه ارائه دهند. در واقع این نهادها بایستی انرژی تکلیف را با برنامههای اجرایی خود در وجود دانشجو آزاد کنند.»
دکتر رنجبر در پایان سخنان خود اظهار کرد: «باید با نگاه و زبانی نو و با صبری انقلابی، بار دیگر با آرمانهای امام و رهبری بیعت کنیم که در راه تربیت جوان تراز تمدنساز از هیچملامتی نهراسیم و از هیچتلاشی فروگذار نکنیم. کار برای خدا دلسردی ندارد. امیدوارم روزی که کارنامه مدیریتی خود را به محضر حضرت ولیعصر(عج) ارائه میدهیم، بابت جوانانی که به آغوش دین و میهن بازگرداندیم، رضایت داشته باشیم.