دولت «ثباتبخشی به اقتصاد» را هدف اصلی خود قرار داده است؛ هدفی که تحقق آن، مستلزم افزایش منابع پایدار در کنار کنترل و کاهش هزینهها است. در کنار این رویکرد که هزینههای بودجه عمومی کشور باید از مسیر مالیات تامین شود اقداماتی هم برای بهبود فضای کسب و کار انجام شده است؛ اقداماتی که فعالیتهای اقتصادی و کسب و کارها را تسهیل میکند.
در همین رابطه سید محمد هادی سبحانیان ـ رییس کل سازمان امور مالیاتی ـ اظهار کرد: با توجه به درخواست سازمان امور مالیاتی کشور بهمنظور تسهیل تکالیف صاحبان مشاغل و اصناف در اجرای قوانین مصوب و به پیشنهاد وزارت امور اقتصادی و دارایی، سه تصمیم مهم با تایید سران سه قوه اتخاذ شد. بر این اساس، برخی تکالیف قانونی در راستای کاهش فشار اجرایی و هزینهای بر اصناف، با اخذ مجوزهای لازم به تعویق افتاده است. از جمله الزام به اجرای کامل سامانه مودیان و صدور صورت حساب الکترونیکی که قرار بود تا پایان سال ۱۴۰۴ اجرا شود، با مجوز مراجع عالی به سال آینده موکول شده است.
به گفته سبحانیان در تصمیم نخست، رسید دستگاههای کارتخوان بانکی (پوز) بهعنوان صورتحساب الکترونیکی برای تمامی فعالان اقتصادی که کالا و خدمات خود را با نرخ یکسان عرضه میکنند، مورد پذیرش قرار خواهد گرفت؛ اقدامی که به کاهش هزینهها و پیچیدگیهای اجرایی و اداری اصناف کمک میکند.
در تصمیم دوم، فراخوان گسترده اصناف برای اجرای نظام مالیات بر ارزش افزوده که بر اساس قانون، بر دولت تکلیف شده بود، فرآیند حقوقی تعویق آن طی شده و مجوزهای لازم از سران قوا اخذ شده است؛ براین اساس، این فراخوان بهصورت هدفمند اجرا و صرفا شامل مودیانی خواهد شد که درآمد آنها از سقف تعیینشده بالاتر است.
بر اساس تصمیم سوم، اختیار بخشودگی صددرصدی جرائم مربوط به عدم صدور صورتحساب الکترونیکی که طبق قانون قرار بود از پایان سال جاری از سازمان امور مالیاتی کشور سلب شود، به مدت یک سال دیگر به این سازمان تفویض شد. این تصمیمها در راستای حمایت از اصناف، کاهش هزینهها، تسهیل فرآیندهای مالیاتی و ارتقای تعامل میان مودیان و نظام مالیاتی کشور اتخاذ شده است.
هوشمندسازی و تسهیل فرایندهای مالیاتی
خیلی دور نیست از زمانی که افراد برای پرداخت مالیات باید در صف منتظر میماندند و ادارات مالیاتی به دلیل پروندههای فیزیکی نوبت میدادند، موضوعی که اکنون تسهیل شده و افراد بدون معطلی میتوانند خدمات دریافت کنند. هوشمندسازی و سیستمی شدن مالیاتها هم کاهش خطای انسانی را به دنبال داشته و هم رضایت مودی را حاصل کرده است.
در بخش صاحبان مشاغل نیز با توجه به شرایط ویژه کشور علاوه بر تمدید مهلت تکالیف و بخشودگیهای لازم، سقف معافیت مشمولین تبصره ماده (۱۰۰ ) قانون مالیات های مستقیم در سال جاری افزایش یافت و مودیان بیشتری زیر چتر این تبصره قرار گرفتند.
بر همین اساس، سازمان امور مالیاتی کشور در سالهای اخیر با اتکاء به ظرفیتهای قانونی موجود، به ویژه تبصره ماده(۱۰۰) قانون مالیاتهای مستقیم، گامهای مهمی در جهت تسهیل پرداخت مالیات برای مشاغل خرد و تمرکز بر اخذ مالیات از پردرآمدها برداشته است.
هوشمندسازی و ارتقای عدالت مالیاتی
اداره کشور با مالیات، یکی از تجربههای موفق جهان بود و ایران نیز در این مسیر گام برداشت. برای تحقق این موضوع گام اول هوشمند سازی و سیستمی کردن مالیاتها بود که هم از فرار مالیاتی جلوگیری شود و هم کاهش خطای انسانی در دریافت مالیات کنار برود. کاهش مراجعه حضوری مودیان به ادارات مالیاتی باعث ارتقای خدمترسانی و توسعه عدالت شده است.
هوشمندسازی و سیستمی شدن نظام مالیاتی از مدتی پیش آغاز شده و تا سال ۱۴۰۵ بهطور کامل نهایی میشود؛ در حال حاضر مالیات بر ارزشافزوده بهصورت کامل سیستمی شده و سایر پایههای مالیاتی نیز تا حد زیادی هوشمندسازی شدهاند. بررسیها نشان میدهد رشد بیسابقه درآمدهای مالیاتی حاصل هوشمندسازی و سیستمیشدن فرایندهای مالیاتستانی است که در پی آن، هم عدالت مالیاتی ارتقا یافته و هم مبارزه جدی با فرار مالیاتی شکل گرفته است. با سیستمی شدن فرایندها و انجام تقاطعگیری دادهها، فرارهای بزرگ مالیاتی شناسایی میشود. هرچند شناسایی مودیان خرد مثل برخی اصناف و غیره نیز در دستور کار قرار دارد؛ در سالهای اخیر اقدامات خوبی در این حوزه انجامشده، اما تمرکز اصلی بر کشف فرارهای کلان است.
شفافیت و سیستمیشدن فرآیند اخذ مالیات، گامی مثبت در جهت تسهیل امور مؤدیان، کاهش سردرگمی مردم و جلوگیری از فرار مالیاتی است. بر اساس گزارش سازمان امور مالیاتی کشور، صدور برگ تشخیص ۱۰۰ درصد از پرونده املاک اجاری (به تعداد یکمیلیون پرونده) در سال ۱۴۰۳ بهطور سیستمی انجامشده است. همچنین بیش از ۹۰ هزار پرونده مالیات بر ارزشافزوده بهصورت سیستمی قطعی شده است. در سال ۱۴۰۳، رسیدگی ممیز محور در بخش اشخاص حقیقی به ۳ درصد و در بخش اشخاص حقوقی به ۳۱ درصد کاهش یافته است.
شفافیت؛ محصول هوشمندسازی
سید محمدهادی سبحانیان، رییس کل سازمان امور مالیاتی کشور با بیان اینکه هوشمندسازی و سیستمی شدن فرایند مالیاتی باعث شفافیت و پاسخگویی و همچنین افزایش اعتماد عمومی میشود، گفت: ارتقای عدالت اجتماعی، تقویت سرمایه اجتماعی و تامین هزینههای کشور از مزایای هوشمندسازی مالیاتی است. با پیادهسازی مسیر هوشمند در روند مالیاتستانی اگر انحرافی در دادهها وجود داشته باشد، سیستم بهصورت هوشمند آن را تشخیص داده و به حسابرسی سیستمی یا بررسی ممیز ارجاع میدهد. این سازوکار، نه تنها دقت و سرعت را افزایش داده، بلکه نقش عوامل انسانی را به حداقل رسانده و زمینه شفافیت و عدالت را فراهم کرده است.
انتظام بخشی و سقف گذاری معافیت های مالیاتی
اصلاح نظام مالیاتی و حرکت به سوی کاهش حداکثری معافیتهای غیرضروری و ناکارآمد، نه تنها یک انتخاب، بلکه یک ضرورت اقتصادی است تا با افزایش عدالت و شفافیت، بتوان درآمدهای مالیاتی را بدون افزایش نرخها و صرفا از طریق گسترش پایه مالیاتی و شمول همگانی، به سطحی پایدار و منطقی رساند.
سبحانیان سقفگذاری بر معافیتهای مالیاتی را از دیگر رویکردهای دولت در حوزه مالیات برشمرد و گفت: بخشی از این سیاست در لایحه بودجه و بخش دیگری در قالب لایحهای جداگانه با هدف انتظامبخشی به معافیتهای مالیاتی به مجلس شورای اسلامی ارسال شده است.
مشارکت مودیان برای آبادی ایران
سازمان امور مالیاتی با ابتکاری نوین، محل هزینهکرد بخشی از درآمدهای مالیاتی را مشخص کرد. طرح نشان دار کردن مالیات برای دومین سال پیاپی اجرا شد و ۸۸۱ پروژه معرفی شد تا مودیان بتوانند انتخاب کنند مالیاتشان در کدام پروژه هزینه شود. این پروژهها در همه استانهای کشور معرفی شد و در سال جاری بیش از ۳۰۱ هزار مودی در تامین مالی پروژهها از مسیر پرداخت مالیات مشارکت داشتند. طرح نشاندار کردن مالیات یک الگوی موفق در گذار از نظام سنتی مالیات به حکمرانی مشارکتی توانسته علاوه بر توزیع عادلانه درآمد، سرمایه اجتماعی کشور را افزایش دهد. طرح نشاندار کردن مالیات با انتخاب پروژههای اثرگذار و اولویتدار در هر استان بر اساس نیازهای واقعی و ظرفیتهای توسعهای منطقه معرفی شد. تکمیل این پروژهها بیشترین اثرات اجتماعی و اقتصادی را در استانها در پی خواهد داشت.