• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۶/۰۳/۲۳
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
نگاهی به روایت‌شناسی «ماجرای نیمروز» محمدحسین مهدویان

در جست‌وجوی رازهای روایی دهه ۶۰

فرهیختگان: این روزها «ماجرای نیمروز» به کارگردانی محمدحسین مهدویان یکی از موردتوجه‌ترین فیلم‌های سینمایی است که روی پرده سینما رفت. فیلم سینمایی که روز عید فطر نسخه نمایش خانگی آن نیز در دسترس سینمادوستان قرار خواهد گرفت.

 سید حسین رسولی
 خبرنگار گروه تماشا

اصل و اساس سینمای محمدحسین مهدویان سینمای «مستند» است. او با توجه به داده‌های تاریخی و با پژوهش در زمینه شخصیت‌های واقعی در دهه ۶۰ فیلم خود را جلوی دوربین برده است. شاید بشود سبک او را نوعی «درام مستند» دانست. درام‌هایی که سه خصوصیت اصلی دارند. شخصیت‌های این نوع درام از عالم واقع انتخاب می‌شوند. در واقع پیش به سوی رئالیسم (واقع‌گرایی) می‌روند. البته چون این رئالیسم از شیوه مستند بیرون می‌آید به‌شدت به بازنمایی «حوادث واقعی» توجه دارد. فیلمساز باید توجه داشته باشد که در «روایت» قصه نباید لحن مستندگونه خود را از دست بدهد. البته تخاصم‌آرایی بین تاکید بر «عناصر داستانی» و «عناصر مستند» در این شیوه وجود دارد. به هر جهت، مهدویان به سوی «مستندسازی» رفته است و تلاش کرده که در چیدمان صحنه‌ای روایی فیلم از عناصر «دراماتیک» نیز بهره ببرد و عنصر «تعلیق» را در کنار «غافلگیری» استفاده کند.
در این شیوه سینمایی می‌توان کن لوچ بریتانیایی را نام برد. فیلم «کتی به خانه برمی‌گردد»(۱۹۶۶) لوچ ساختاری «مستندگونه» دارد. آلن روزنتال منتقد سینمایی، این نوع فیلمسازی را با توجه به «کانون حقیقت» بررسی می‌کند و می‌گوید باید ببینیم که آیا این کانون حقیقت باورکردنی است یا نه. او در ادامه سه نکته مهم این شیوه را «مرکزیت داستان»، «فهرست حوادث واقعی» و «شخصیت‌های واقعی» معرفی می‌کند. در روایت‌شناسی فیلم «ماجرای نیمروز» متوجه می‌شویم که نویسندگان این سه کار را با دقت انجام داده‌اند. آن‌ها به سراغ سال‌های دهه ۱۳۶۰ رفته‌اند. دورانی که منافقین وارد مبارزه مسلحانه شدند. در «سکانس آغازین» با صبح روز ۳۰ خرداد و تظاهرات خشونت‌بار هواداران منافقین روبه‌رو می‌شویم. «سکانس پایانی» نیز سقوط مهم‌ترین خانه تیمی این گروه مسلح را نمایش می‌دهد. بنابراین شاهد یک سلسله عملیات «اطلاعاتی» و «نظامی» در عالم واقع هستیم. روایت فیلم با اوج هیجان شروع می‌شود. صحنه‌های تیراندازی و عملیات اطلاعاتی و ضداطلاعاتی بدنه میانی فیلم را تشکیل می‌دهد. «راز محوری» فیلم که موکول به پرده سوم فیلمنامه می‌شود همان کشف خانه تیمی منافقین است. بنابراین شکل و شمایل فیلمنامه کلاسیک است و همان ساختار «سه پرده‌ای» را دنبال می‌کند. کشمکش اصلی فیلمنامه در دو قطب مأموران بلندپایه امنیتی و نیروهای رده بالای سازمان منافقین در جریان است. ساختن فیلم تاریخی آن هم از نوع روایت سیاسی به‌شدت مشکل است. اما مهدویان با انتخاب‌ حوادث واقعی و چیدمان دراماتیک آنها از پس این کار بر آمده است. ظرایف پیچیده روایت از ژانر «تریلر» یا «مهیج» می‌آید. ژانری که مملو از درگیری‌های فیزیکی است. در این ژانر با خرده پیرنگ‌های مختلفی نیز روبه‌رو هستیم.  «ماجرای نیمروز» تحلیل شخصیت‌های داستان را در خرده پیرنگ پیش می‌برد. مثلا فرمانده مأموران بلندپایه امنیتی چه اندیشه‌هایی دارد و با چه اشخاصی دیدار می‌کند. نماز را در کجا می‌خواند و برای پیشبرد عملیات چه خواسته‌هایی دارد. مهم‌ترین کلیدی که فیلم را به «کانون حقیقت» می‌رساند تکنیک‌های بالای «صحنه‌آرایی»، «فیلمبرداری» و «گریم» است. این سه عامل توانسته‌اند به خوبی دهه ۱۳۶۰ را تصویر کنند.
 مهدویان در فیلم «ایستاده در غبار» نیز از همین تکنیک‌ها برای پیشبرد «درام مستند» خود بهره برده بود. آن‌جا هم شاهد بودیم که حاج احمد متوسلیان شخصیت اصلی فیلم که فرمانده لشکر ۲۷ محمد رسول‌الله(ص) بود چگونه عملیات خود را پیش می‌برده است؛ اما، در فیلم «ماجرای نیمروز» شاهد کشمکش «جمع» علیه «جمع» هستیم. دو تیم عملیاتی در برابر هم قرار می‌گیرند. نکته حائز اهمیت دیگر در مناسبات دراماتیک فیلم حضور بازیگران مناسب است. (احمد مهرانفر) سرپرست تیم امنیتی، (مهدی زمین پرداز) بازجو، (جواد عزتی) حفاظت اطلاعات، (مهرداد صدیقیان) دستیار سرپرست گروه ضربت و (هادی حجازی‌فر) سرپرست گروه ضربت هستند. تمام بازیگران با کمترین بازی «نمایشی» در واقع توانسته‌اند که به‌ شدت و و حدت درام و لمس واقعیت بیفزایند. فیلم مهدویان از دو موقعیت «مناظره» و «موعظه» خالی است و همین موضوع باعث می‌شود که این فیلم به‌عنوان یک پرونده پژوهشی درباره دهه ۶۰ برای کارشناسان حوزه علوم انسانی دستخوش مطالعه قرار بگیرد.

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانآخرین اخبار

خبرهای روزنامه فرهیختگانمرتبط ها