• تقویم روزنامه فرهیختگان ۱۰:۰۰ - ۱۳۹۶/۰۳/۰۹
  • نظرات روزنامه فرهیختگان۰
  • 0
  • 0
«فرهیختگان» آسیب‌های جوایز ادبی را بررسی می‌کند

قاعده بازی

فرهیختگان: تردیدی نیست که جوایز ادبی در هر کشوری بیش از آنکه می‌تواند به پرباری داستان و رمان آن کشور بیفزاید، سهم ارزنده‌ای در اعتبار این حیطه نیز دارد، اما آنچه اهمیت دارد این است که اساسا چقدر می‌توان از ظرفیت جوایز ادبی به نفع ادبیات و کتاب هر کشور استفاده کرد.

آزاده صالحی
خبرنگار

با نگاهی اجمالی به کارنامه جوایز ادبی در کشورهای دیگر می‌توان دریافت بین ما و آنها از منظرهای زیادی فاصله است؛ اینکه جوایز ادبی در دیگر کشورها بی‌آنکه از پشتوانه دولتی بهره‌مند باشد و نظارت دولت را طلب کند از یک طرف و اینکه آنها چطور به رعایت قاعده این بازی می‌پردازند که می‌توانند تا سالیان سال در تداوم‌بخشی این جوایز موثر باشند از طرف دیگر، باعث می‌شود به این موضوع فکر کنیم چرا ما از دست یافتن به استانداردهای موجود در این حیطه بازمانده‌ایم؟! شواهد حاکی از این است، آن دسته از جوایز ادبی در ایران که به شکل خصوصی برگزار می‌شوند و می‌خواهند هر طور شده استقلال‌شان را حفظ کنند، بعد از چند دوره به دلیل مشکلات مالی متوقف می‌شوند، آن بخش از جوایز ادبی دولتی هم اغلب با چون و چراهایی همراه است که خروجی آن به گوش رسیدن صداهای معدودی در ادبیات است؛ پس چاره چیست؟ اصلا دلیل اینکه کشورهای دیگر می‌توانند در برگزاری یک جایزه ادبی به شکل مداوم موفق عمل کنند و ما نتوانسته‌ایم چیست؟ اینها سوالاتی است که تلاش کرده‌ایم در قالب پرونده‌ای به این بهانه، با جمعی از نویسندگان و منتقدان ادبی مطرح کنیم؛ بلکه به پاسخ‌هایی که می‌خواهیم دست یابیم.

جوایز ادبی تبدیل به مافیا شده‌اند  

زمانی فکر می‌کردم وجود جوایز ادبی می‌تواند در رونق و پرباری عرصه ادبیات داستانی نقش زیادی داشته باشد، اما حالا این‌طور فکر نمی‌کنم. در دهه‌های گذشته تعداد جوایز ادبی که در طول یک سال برگزار می‌شد بیشتر بود و به تبع آن شرایط برای کتاب و کتابخوانی نسبت به سال‌های اخیر بیشتر فراهم بود، ولی متاسفانه هرچه جلوتر آمدیم، نه‌تنها با رکود نشریات و جوایز ادبی مواجه شدیم که کتاب بیش از پیش مورد بی‌مهری قرار گرفت. اگر بخواهیم واقع‌بینانه به شرایط جوایز ادبی از گذشته تا امروز نگاه کنیم، باید گفت جوایز ادبی هیچ‌گاه در هیچ دوره‌ای به شکل علمی و اصولی برگزار نشده‌اند.  ‌این مساله نشان می‌دهد که اساسا جوایز ادبی ما به‌لحاظ فرمی با جوایز ادبی کشورهای دیگر زمین تا آسمان تفاوت دارد و هنوز نتوانسته‌ایم به استانداردهای لازم دراین سطح نزدیک شویم. به گمان من جوایز ادبی در ایران نه‌تنها برآیند و تاثیری در پی نداشته‌اند که در بسیاری مواقع، تاثیر منفی هم بر جامعه داشته‌اند. چون مطلقا هیچ‌کدام مبنای علمی نداشته‌اند. تماما انتخاب‌ها براساس نگاه داوران بوده که به عقیده‌ من در خیلی موارد، داوران دانش لازم برای تعیین سطح کیفی آثار را نداشته‌اند و انتخاب‌ها بیشتر سلیقه‌ای بوده تا براساس علم و دانش.  دلیل این که می‌گویم تاثیر منفی داشته این است که بعد از این‌که این کتاب‌ها جایزه گرفته، مردم با اعتماد کتاب‌هایی که برنده این جایزه شده را خریده‌ و خوانده‌اند، ولی دیده‌اند هیچ جذابیتی ندارد، درنتیجه حاصلش این شده که بسیاری از مردم از آثار ایرانی زده شده‌اند. درحالی‌که مخاطبان می‌روند کتاب‌های ترجمه را می‌خوانند و با جذابیت در آنها مواجه می‌شوند. به گمان من بسیاری از این جوایز کارکردی نداشته‌اند جز اینکه خوانندگان را از آثار ایرانی دور کنند. تصور می‌کنم تا زمانی که عصر منتقدان جدی فرا نرسیده، این جوایز هیچ کمکی به ادبیات ما نخواهند کرد،‌ تا زمانی که مجلاتی به وجود نیامده‌اند که به طور جدی و علمی به نقد آثار بپردازند،‌ جوایز به‌تنهایی هیچ کاری از پیش نمی‌برند. در غرب منتقد می‌تواند زندگی‌اش را از این راه تامین کند برای اینکه مجلات پرتیراژ است و کتاب خوانده می‌شود، ولی در کشور ما تیراژها به دویست نسخه رسیده است، برای چه باید توقع داشته باشیم، وقتی تیراژ رمانی 500 یا 300 نسخه است، منتقدی پیدا شود و آن را نقد کند؟! نقد احتیاج به خواننده دارد، خواننده‌ای که قبل از آن کتاب را خوانده باشد. آن‌وقت قرار است جوایز بار همه‌ اینها را به دوش بکشد که معلوم است این اتفاق نمی‌افتد. در عوض جوایز تبدیل به مافیا شده‌اند، هم در ادبیات بزرگسال و هم در ادبیات کودک و نوجوان، عده‌ای دور هم جمع می‌شوند و کم‌کم این عده تبدیل به مافیا می‌شوند. اینها قرار است تعیین کنند که چه آثاری خوانده شود و چه آثاری خوانده نشود. در ادبیات بزرگسال البته این مافیا تا یک جایی جلو می‌رود، اما در ادبیات کودک و نوجوان کاری از پیش نمی‌برد. این مافیا به‌خصوص در زمینه کودک و نوجوان بسیار تلاش کرده‌اند آثاری را به نوجوانان القا کنند اما نتوانسته‌اند. دلیلش هم این است که کودک و نوجوان بحث جذابیت برایش بی‌اندازه مهم است و در این زمینه کلاه سرش نمی‌رود و نمی‌توانند هر چیزی که را  که خواستند به او القا کنند. 

نظرات کاربران
تعداد نظرات کاربران : ۰
capcha

خبرهای روزنامه فرهیختگانمرتبط ها